سامی عەبدولڕەحمان

ئەندازیار و سیاسەتمەدار محمد مەحمود عەبدولڕەحمان خدیر ناسراو بە ناوەکانی سامی، سامی عەبدولڕەحمان، ساڵح ناسراو بە دارا، لە ساڵی 1957 ئەندامی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا بووە، لە ساڵی 1966 ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی کوردستانی عێراق بووە، لە ساڵی 1966 ئەندامی کۆنگرەی حەوتەم بووە. کۆنگرەی هەشتەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان ناوبراو بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و دواتر بە ئەندامی مەکتەبی سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1975 بووەتە ئەندامی سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان. ساڵی 1979 لە کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بەجێ هێشت. ساڵی 1981 پارتی دیموکراتی گەلان (پ.گ.د.ک)ی دامەزراندووە. ساڵی 1993 گەڕایەوە ناو ڕیزەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و دواتر لە کۆنگرەی یازدەهەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان- یەکگرتوو لە ساڵی 1993 و لە کۆنگرەی 12ی ساڵی 1999 وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و دواتر بە ئەندامی قوتابخانەی سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستان- یەکگرتوو هەڵبژێردرا و لە 1ی بەفرانباری ساڵی 2004 لە هێرشێکی تیرۆریستی لە بارەگاکانی کۆمەڵەی دووی حیزبی دێموکراتی کوردستان شەهید بوو (پ.د.ک) لە شاری هەولێر.

ژیاننامە

محەمەد مەحمود عەبدولڕەحمان لە ساڵی 1933 لە شنگال-موسڵ لەدایکبووە، لە ساڵی 1952 وەک نوێنەری حکومەت ڕەوانەی بەریتانیا کراوە، لە ساڵی 1953 لە زانکۆی مانچستەر وەرگیراوە، لە ساڵی 1957 بڕوانامەی ماستەری لە ئەندازیاری کارەبا وەرگرتووە و گەڕاوەتەوە عێراق، لەوێ لە ساڵی 1958 وەک ئەندازیار لە وەزارەتی نەوت دامەزراوە، لە هەمان ساڵدا، یەکێک بووە لە… دامەزرێنەرانی سەندیکای ئەندازیارانی عێراق و لە ساڵی 1959 بە سکرتێری یەکێتی ئەندازیارانی عێراق هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1959 ئەفسەر بووە بە پلەی دووەمی ئەفسەری یەدەگ لە موسڵ و پاڵپشتی زەیم ڕوکان عەبدولکەریم قاسم (1963)ی کردووە لە سەردەمی یاخیبوونی عەقید ڕوکان عەبدولوەهاب شەواف (1016-1959) و دژی یاخیبوونی عەقید وەستاوە ڕوکان عەبدولوەهاب شواف. لە ساڵی 1961 لەگەڵ فەوزیە ئەمین عەبدولڕەحمانی ئامۆزاکەی هاوسەرگیری کردووە، لە 1ی شوباتی 2004 لە هێرشێکی تیرۆریستیدا لە شاری هەولێر لەلایەن گروپی تیرۆریستی ئەلقاعیدە شەهید بووە. زمانی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی شارەزا بووە.

لاپەڕەی کار

محەمەد مەحمود عەبدولڕەحمان لە ساڵی 1954 پەیوەندی بە کۆمەڵەی قوتابیانی عێراقی حزبی شیوعی عێراقەوە کرد، لە کاتێکدا خوێندکار بوو لە بەریتانیا، هەروەها لە زانکۆی مانچستەر لە بەریتانیا بۆ دەستەی بەڕێوەبەریی خوێندکارانی حزبی شیوعی عێراق هەڵبژێردرا، هەروەها لە ساڵی 1957 وەک ئەندامی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا وەرگیرا، لە ساڵانی پەنجاکانی سەدەی بیستەمدا بەرپرسیار بوو حزبی شیوعی عێراقی لە بەریتانیا.

دوای کودەتاکەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ و دەرکردنی شیوعیەکان، پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کرد و وەک ڕۆژنامەنووسێک خەباتی دەستپێکرد. ئەندامی دەستەی نووسەرانی ڕادیۆی دەنگی کوردستانی عێراق بوو، کە لە ئەشکەوتی گردەرێش لە پارێزگای سلێمانیەوە پەخش دەکرا. لە ساڵی ١٩٦٥ ئەندامی دەستەی نووسەرانی ڕۆژنامەی خێباتی ئۆرگانی حیزبی دێموکرات بووە و لە هەمان ساڵدا بووە بە بەرپرسی ڕادیۆی دەنگی کوردستان.

لە 1ی ئابی ساڵی 1966 وەک ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق دەستنیشانکراوە و دواتر بووەتە ئەندامی مەکتەبی جێبەجێکاری ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق. لە هەردوو کۆنگرەی حەوتەمی ساڵی ١٩٦٦ و کۆنگرەی هەشتەمی ساڵی ١٩٧٠ی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و پاشان بۆ مەکتەبی سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران هەڵبژێردرا. هەر لەو ساڵەدا بووە بە یاریدەدەری بەرپرسی قوتابخانەی سەربازیی فەرمانگەی جێبەجێکاری ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق و لە هەمان کاتدا وەک ئەندامی لێژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی فەرمانگەی جێبەجێکاری ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق دەستنیشانکراوە. لە ١٥ی نیسانی ١٩٦٧ بە سەرپەرشتی سەرۆک کۆمار مستەفا بارزانی وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستان، نوێنەری کۆنفرانسی سەربازی-سیاسی لە کانی سیماق بوو. لە کۆتایی شەستەکاندا بەردەوام بوو لە ڕۆڵگێڕان لە ڕاهێنانی کادیران و وەک مامۆستای خولەکانی وانەوتنەوە خزمەت دەکات.

نەڤهات وەک سەرکردەیەکی سەربازی ڕۆڵێکی کاریگەری هەبووە و لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٦٩ سەرپەرشتی شەڕی پیرەمێگرۆنی کردووە و لە کۆتایی هەمان ساڵدا سەرکردایەتی شەڕی سورداشی کردووە. لە 1ی ئازاری ساڵی 1969، بە فەرماندەی گشتی ئۆپەراسیۆنی هێرشکردنە سەر کۆمپانیای نەوتی کەرکوک لە بابەگوڕگور دەستنیشانکرا. به هۆی توانا و لێهاتوویی خۆی به ڕده وام پشتی به توانا و لێهاتوویی خۆی له خه باتی سیاسی و دیپلۆماسی له کات و شوێنی شیاودا بەستبوو. لە ساڵی ١٩٧٠ ئەندامی لیژنەی ئاشتی حەوت کەسی بووە لە نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و پارتی سۆسیالیستی بەعسی عەرەبی. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1970 ئەندامی شاندی نۆ کەسی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو کە لەگەڵ بەرپرسانی پارتی بەعس لە بەغدا دانوستانیان بۆ ئۆتۆنۆمی باشووری کوردستان کرد. لە 11ی ئازاری 1970 ئەندامی شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو بۆ پەسەندکردنی ڕێککەوتننامەی 11ی ئازاری تایبەت بە ئۆتۆنۆمی کوردستان لەلایەن سەرۆک ئەحمەد حەسەن بەکر (1914-1982).

لە ٢٩ی ئازاری ١٩٧٠ لە کابینەی ئەحمەد حەسەن بەکر وەک وەزیری کاروباری باکور دەستنیشانکرا. ڕۆژی 7ی ئابی 1970 لەگەڵ ئیسماعیل عەزیز مستەفا (1938-2017) ناسراو بە شێخ ئیسماعیل مەلا عەزیز، سەردانی سەرۆک کۆماری کرد بۆ پەیوەستبوونەوە بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان و وەک جێگری سەرۆکی لیژنەی خولی پێنجەم دەستنیشانکرا. مستەفا بارزانی لە کەمپی هاوینەی حاجی عومەران.

لە 12ی ئازاری ساڵی 1974 بەهۆی جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی 11ی ئازار لەلایەن حکومەتی عێراقەوە، نامەی دەستلەکارکێشانەوەی خۆی ئاراستەی ئەحمەد حەسەن بەکر سەرۆک کۆماری عێراق کرد. لە ٧ی نیسانی ١٩٧٤ بە فەرمانێکی کۆمار لە پۆستی وەزیری کاروباری باکوور لە کابینەکەی ئەحمەد حەسەن بەکر دوورخرایەوە. لە ٢٨ی نیسانی ١٩٧٤، دوای ئەوەی دەوڵەتی عێراق دەستی بەسەر ماڵەکەیدا گرت، خێزانەکەی گواسترایەوە بۆ ناوچە ئازادکراوەکان. سەرەتای مانگی ئازاری ساڵی ١٩٧٤ بۆ ماوەیەکی کورت وەک سەرۆکی ئەمینداریەتی گشتی پەروەردە و خوێندنی باڵا کاری کردووە. شۆڕشی ئەیلول لە ساڵی 1974 کاتێک شەڕی نێوان سوپای عێراق و سوپای شۆڕشگێڕی کوردستان دەستیپێکرد، وەک ئەفسەری پەیوەندییەکان دەستبەکاربوو.

لە ساڵی ١٩٧٥ دوای داڕمانی… شۆڕشی ئەیلول، کە وەک پەنابەرێک چووە ئێران و دوای ماوەیەکی کەم لە هەمان ساڵدا کۆچی کرد بۆ بەریتانیا، لە سەرەتای مانگی نیسانی ساڵی ١٩٧٥ لەلایەن هاوڕێیەکییەوە دەستگیرکرا. مەسعوود بارزانی بۆ ئامادەکاری شۆڕشی گوڵان هەڵبژێردرا و لە ساڵی ١٩٧٦ بوو بە ئەندامی سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان کۆنفرانسی بەرلین.

لە ساڵی ١٩٧٧ لە ڕێگەی باکوری کوردستان و بە هاوکاری پارتی دیموکراتی کوردستانی تورکیا پەیوەندی بە ڕیزەکانی پێشمەرگەوە کردووە و بە ناوی ساختە ساڵح و دواتر دارا خەباتی کردووە. لە ساڵی ١٩٧٧ لە ناوچە ئازادکراوەکانی… شۆڕشی گوڵان بە خوێندنەوەی وتاری دەستپێکی ڕادیۆی کوردستانی عێراق، لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٧٧، بەشداری لە کۆبوونەوەی بەرفراوانی سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان لە بیدەو بۆ ڕێکخستنی هێزی پێشمەرگە و زیندووکردنەوەی ڕێکخراوەکان کرد.

سڵاو کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان ناوبراو وەک سکرتێری کاتی سەرکردایەتی کاتی حیزبی دێموکراتی کوردستان دەستنیشان کراوە و لە ساڵی ١٩٧٩ لە لایەن دەسەڵاتدارانی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە دەستبەسەر کراوە و لە کۆنگرەی نۆیەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان بەشداری نەکردووە. لە ساڵی ١٩٧٩ بە سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. مەسعوود بارزانی، ئیدریس بارزانی و وێسلی گریک لێپرسراوی بەشی پاراستنی پەنابەران لە کۆمسیۆنی باڵای پەنابەران و کۆماری گەلی لیبیا هەوڵیان دا لە کۆماری ئیسلامی ئێران ڕزگاری بکەن. لە کۆتایی مانگی ئەیلولی ساڵی ١٩٨٠ زیندانی کۆماری ئیسلامی ئێران بەجێ هێشت و گەڕایەوە بۆ بەریتانیا.

ساڵی 1981 پارتی دیموکراتی گەلی کوردستانی دامەزراندووە و لە 26 تا 30ی تەمووزی 1981 لە یەکەم کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کوردستان لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرە بە سکرتێری گشتی هەڵبژێردرا. ساڵی 1992 لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی یەکەمی پارتی یەکگرتوویی کوردستان (پاسۆک)، حسک، گێل، بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٩٣ لە کۆنگرەی یازدەهەمدا بووەتە ئەندامی قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو. ڕۆژی 4ی ئایاری 1994 لە کۆبوونەوەی هاوبەشی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ڕێککەوتنی ئاگربەستی بۆ ئاساییکردنەوەی دۆخی باشووری کوردستان واژۆ کرد.

لە 20ی کانونی یەکەمی ساڵی 1999 لە بەردەم جڤاتی نیشتمانی کوردستان سوێندی یاسایی خوارد و لە کابینەی چوارەمدا وەک جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەستنیشانکرا. ساڵی 1999 لە کۆنگرەی دوازدەهەمدا بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە 12ی ئابی 2003 لەلایەن ئەنجومەنی حوکمی عێراقەوە وەک ئەندامی لیژنەی هەڵبژاردنی ئەندامانی کۆنگرەی دەستوری دەستنیشانکرا. لە ساڵی ٢٠٠٣ وەک ئەندامی لیژنەی داڕشتنی دەستووری عێراق دەستنیشان کراوە.

لە 1ی شوباتی 2004، سەرۆک هەولێر لە هێرشێکی تیرۆریستی تاقمی تیرۆریستی ئەلقاعیدە شەهید بوو. مەسعوود بارزانی بەم بۆنەیەوە نێچیرڤان ئیدریس مستەفا ناسراو بە... نێچیرڤان بارزانیسەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەم بۆنەیەوە نامەیەکی ئاڕاستەی گەلی کوردستان کرد. لە کاتی شەهیدبوونیدا سکرتێری قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان و جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بووە.

لە بەرهەمەکانەوە ئەو:

1. گەشتێک بەناو زەوی سووتاودا - 1988.

2. سەرەتا و کۆتایی - 1988.

3. لە وتارەکانمەوە - ساڵی 1991.

4. جیهان چاوەڕوانی ئاشتی کوردە – 1998.

5. لە بنەماکانی دیپلۆماسی و گفتوگۆ و دانوستان – 1998.

6. سەبارەت بە دیپلۆماسیەتی پارتی دیموکراتی کوردستان – 1999.

7. ڕاهێنانی ستاف - ساڵ نییە.

8. سەبارەت بە دیپلۆماسیەتی پارتی دیموکراتی کوردستان – 1999.

سەرچاوە:

1. عەلی سینهالیس، پرسی کورد و پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عێراق، بەشی سێیەم، (دهۆک - چاپخانەی خانی - 2012).
2. مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستان، کۆنگرە و کۆنفرانسی (بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆ)، کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان، بەرگی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆکسانە - ٢٠٢١).
3. حەبیب محمد کەریم، کەرکوک و... شۆڕشی ئەیلول ئاماژەی ڕێزلێنان، گۆڤاری جۆلان العربی، ناوەندی ڕۆشنبیری جۆلان، ژمارە 70، ساڵی شەشەم، هەولێر، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، 31.03.2002.
4. نەوزاد عەلی ئەحمەد، چاپەمەنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە دەرەوەی وڵات، (سلێمانی - دامەزراوەی زیندوو بۆ زیندووکردنەوەی میراتی دۆکیۆمێنتاری کوردی و ڕۆژنامەگەری - 2010).
5. پالێ باوەنی، ژیاننامەی شەهید سامی و چەند یادگاریەک، گۆڤاری خەزیر، ناوەندی ڕۆشنبیری بەردەرێش، ژمارە ٩، هەولێر، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی منارە، بەهاری ٢٠٠٥.
6. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
7. ئامادەکردن و سەرنووسەری: شێریف هێجاری، بزووتنەوەی نەتەوەیی باشووری کوردستان 1961-1977 لە بەڵگەنامە نهێنییەکانی فەرمانگەی دەرەوەی بەریتانیا، وەرگێڕانی پاسار شێرکۆ، (سلێمانی - چاپخانەی پێنسێر - 2016).
8. میحمەد سێهیل تەقوش، مێژووی کورد ٦٣٧ - ٢٠١٥، (بەیروت - دار ئەلنەفایس بۆ چاپ و چاپ و بڵاوکردنەوە - ٢٠١٥).
9. حەمید گەوهەری، ٢٠٢٠. مستەفا بارزانی، پێشمەرگە و سەرکردە، (هێلێر – دەزگای چاپ و پەخشی ڕۆژهەڵات – 2017).
10. حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (خاڵە سەرەکییەکان) 1946-1993، (دهۆک - چاپخانەی خەبات - 1998).
11. سامی شۆرێش، کوردستان و کورد، چاپی دووەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژەڵات - ٢٠١٩).
12. سامی عەبدولڕەحمان، لە وتارەکانم، (کوردستان - بڵاوکراوەکانی پارتی دیموکراتی گەلانی کوردستان - چاپخانەی گەل - ١٩٩١).
13. عەلی سینهالیس، پرسی کورد و پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عێراق، بەشی سێیەم، (دهۆک - چاپخانەی خانی - 2012).
14. عەلی سینهالیس، حەقیقەتی کاروانی شۆڕشی ١١ی ئەیلولی ١٩٦١، (دهۆک - چاپخانەی خانی - ٢٠١٣).
15. ئەڤدیرەحمان گوندیکی، نامەیەک لە شرناخەوە، (ئەستەنبوڵ - دەزگای چاپ و پەخشی دوز - ٢٠١٦).
16. کەریم شەرێزا، سیاسەتمەداری شەهیدی کورد سامی عەبدولڕەحمان، فەرهەنگی ناوە نەمرەکان، بەرگی یەکەم، ئامادەکردن و سەرپەرشتی مومتاز حەیدەری، هەریشە سنجاوی و کاروان قاسم، (هوێلەر - کتێبخانە و ئەرشیفی مومتاز حەیدەری - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - ٢٠١٤).
17. میحمەد مێلا قادر، کورتەیەک لە مێژووی حیزب و ڕۆشنبیری بارزانی، چاپی دووەم، (هوێلەر - دەزگای چاپ و پەخشی ئاراس - ٢٠٠٧).
18. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، چاپی سێیەم، چاپی دووەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002).