ئیبراهیم ئەحمەد فەتاح مستەفا ناسراو بە ئیبراهیم ئەحمەد، لە کۆنگرەی سێهەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان-عێراق لە ساڵی ١٩٥٣ بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و ئەمینداری گشتیی حیزبی دێموکرات هەڵبژێردرا و لە ساڵی ١٩٦٤ بە هاوکاری و پشتیوانیی دەسەڵاتدارانی ئێران سەرکردایەتی کۆبوونەوەی بەرفراوانی مەوێتی دژی سەرۆک کۆماری ئێران کرد مستەفا بارزانی ساڵی 1964 بە هۆی پشتیوانی نەکردن لە حیزب و بەرنامەکەی لە لایەن سەرجەم نوێنەرانی کۆنگرەی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ڕیزەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستان دەرکرا. ساڵی 1966 چووه به غدا و هیواکانی بۆ حکوومه تی عێراق کردووه و به چه ک له به ڕامبه ڕ شۆڕشی ئه یلولدا ڕاوه ستێته وه . لە ٢٨ی ئازاری ١٩٧٠، ئەحمەد حەسەن بەکر، سەرۆکی کۆماری عێراق، بە قازانجی گرووپەکەی ئیبراهیم ئەحمەد دەستی لە پۆستەکەی کێشایەوە. جەلال تاڵەبانی ڕایگەیاند و فەرمانی بە لایەنگرانی کرد چەک داماڵن. لە ١٠ی شوباتی ١٩٧١ گروپەکەی هەڵوەشاندەوە و لەگەڵ سەرۆک کۆمار مستەفا بارزانی هێمن کراوەتەوە و لە ناوچەی بەلەک لە پارێزگای هەولێر نیشتەجێ کراوە.

ژیاننامە

ئیبراهیم ئەحمەد فەتاح مستەفا لە ساڵی 1914 لە شاری سلێمانی لەدایک بووە، ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ خێڵی هێماوەندی لە خێڵی زینگەنی فەیلی کە باوباپیرانیان لە ناوچەی کرماشانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە کۆچیان کردووە بۆ باشووری کوردستان و لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش ئەم خێڵە بە هێماوەندی و ئێحمەدوێندی و بەتوویی ناسراوە. ئیبراهیم ئەحمەد خوێندنی ناوەندی لە قوتابخانەی ناوەندی شاری کەرخ و خوێندنی ئامادەکاری لە قوتابخانەی ناوەندی بەغدا تەواو کردووە. ساڵی 1937 بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسا لە کۆلێژی یاسای بەغدا وەرگرتووە. لە ساڵی 1947 هاوسەرگیری لەگەڵ گەلاوێژ خان دەکات کە هاوسەری پارێزەرە. هەمزە عەبدوڵڵا عومەر (١٩١٥ - ١٩٩٨). ڕۆژی شەممە ٨ی نیسانی ٢٠٠٠ دوای نەخۆشییەکی درێژخایەن لە شاری لیڤەرپوولی بەریتانیا کۆچی دوایی کرد. ڕۆژی 8ی نیسانی ساڵی 2000 قوتابخانەی سیاسی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان سەرەخۆشی لە خانەوادەکەی کرد.

دووشەممە، ١٠ی نیسانی ٢٠٠٠، لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە مەسعوود بارزانی پرسە و سەرەخۆشی لە خانەوادەکەی و... جەلال تاڵەبانی زاواکەی. ڕۆژی چوارشەممە 19ی نیسانی 2000 تەرمەکەی گەیشتە تاران و ڕۆژی پێنجشەممە 20ی نیسانی 2000 لە دەروازەی سنووری پەروێزجان گەیشتە هەرێمی کوردستان. ڕۆژی هەینی ٢١ی نیسانی ٢٠٠٠ تەرمەکەی لە گردی سەلیم بەگی شاری سلێمانی بەخاک سپێردرا. ڕۆژی شەممە 22ی نیسانی 2000 وەفدێکی پارتی دیموکراتی کوردستان لە شاری سلێمانی بەشداری سەرەخۆشییان کرد. ڕۆماننووس و شاعیر و ڕۆژنامەنووس بوو. زمانی کوردی، عەرەبی، فارسی و ئینگلیزی شارەزا بووە.

لاپەڕەی کار

ئیبراهیم ئەحمەد فەتاح مستەفا، دوای شکستی کۆماری دیموکراتی کوردستان و نەمانی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە 1ی حوزەیرانی ساڵی 1947 پەیوەندی سیاسی لەگەڵ ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کورد دەستپێکرد، لە ساڵی 1947 دەبێتە سەرۆکی لیژنەی ناوچەی سلێمانی پارتی دیموکراتی کورد. ساڵی 1951 لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی دووهەمی بەغداوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی کاتی پارتی دیموکراتی کورد هەڵبژێردرا. لە ساڵی 1953 بە ئەندامی لیژنەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەی سێیەم لە کەرکوک هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٥٣ لە کۆنگرەی سێیەمدا بووە ئەمینداری گشتی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق. لە ساڵی 1953 پاڵپشتی لە کاندیدکردنی ئەندامانی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کرد. لە ساڵی ١٩٥٣ لەگەڵ... حەبیب محمد کەریم (1931 - 2013) ناسراو بە حەبیب فەیلی و جەلال حیسامەدین نورەدین (1933 - 2017) ناسراو بە... جەلال تاڵەبانی سەرکردایەتی لیژنەی ئاشتی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق سەرکەوتوو بوو لە یەکخستنی هەرسێ کوتلەی حزبی شیوعی عێراق (القاعیدە ڕایا ئەلشەخیلیە واحید ئە شوین) و لە کۆکردنەوەیان.

ساڵی 1954 خۆی بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کاندید کردووە. بەڵام بۆ ئەوەی لە پرۆسەی هەڵبژاردنەکان دوور بخرێنەوە، بەشێوەیەکی کاتی لەلایەن بەرپرسانی ڕژێمی پاشایەتی عێراقەوە زیندانی کرا و دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامی هەڵبژاردنەکان ئازاد کرا. ساڵی 1955 لەسەر ڕێبازی کامیل چادرچی (1897 - 1968) بە ئامانجی هەماهەنگی و هاوکاری لەگەڵ ئەو حیزبە پەیوەندی بە پارتی کۆنگرەی نەتەوەییەوە (حیزب الموتەمەر ئەلوەتانی) کردووە. لە ساڵی 1956 لە یەکگرتنەوەی دووەمی ناو حیزبدا بە سکرتێری حیزبی دێموکراتی کوردستانی یەکگرتوو دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٥٦ لە دژی هێرشی سێ قۆڵی بۆ سەر شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا و کۆماری فەرەنسا و کۆماری ئیسرائیل پشتیوانی حکومەتی میسری کرد و بۆ ماوەیەکی کورت زیندانی کرا و دواتر بە کەفالەت ئازاد کرا و خرایە ژێر چاودێری پۆلیسەوە. لە ساڵی ١٩٥٧ لە کاتی یەکگرتنی لایەنی سێیەمدا جارێکی دیکە وەک سکرتێری پارتی دیموکراتی یەکگرتووی کوردستان دەستنیشانکرا.

لە مانگی ئازاری ساڵی 1958 بەشداری لە کۆبوونەوەی کەسایەتییە کوردەکانی باشووری کوردستان لە شاری کەرکوک کرد بۆ تاوتوێکردنی پرسی یەکڕیزی نێوان میرنشینی عێراق و میرنشینی هاشمی ئوردن و جەختکردنەوە لەسەر مافەکانی کورد کە لەلایەن کۆمەڵەی گەلانەوە بۆ میرنشینی عێراق جێبەجێ کرابوو. لەو کۆبوونەوەیەدا یاداشتێکی پێشکەش بە بەرپرسانی میرنشینی عێراق کرد. پشتگیری لە کودەتاکەی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە دژی ڕژێمی میرنشینی عێراق کرد. لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ چەند کەسایەتییەک سەردانی پراگی کرد بۆ یاوەری گەڕانەوەی سەرۆک کۆمار مستەفا بارزانی (1903 - 1979) بۆ نیشتمان. لە ١٩ی ئەیلوولی ١٩٥٨، لەگەڵ... مستەفا بارزانی گەیشتنە فڕۆکەخانەی قاهیرە و لە کۆشکی قوبە لەلایەن جەمال عەبدول ناسرەوە (١٩١٨ - ١٩٧٠) پێشوازییان لێکرا. لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٥٨، لەگەڵ سەرۆک مستەفا بارزانی گەیشتنە فڕۆکەخانەی ئەلموسنە لە بەغدا و لەلایەن جەماوەرێکی کورد و عەرەبەوە پێشوازییان لێکرا. لە ساڵانی 1959-1961 خاوەن و سەرنووسەری ڕۆژنامەی کوردی و عەرەبی خێبات بووە، کە ئۆرگانی پارتی دیموکراتی یەکگرتووی کوردستان بووە، یەکەم ژمارەی لە 4ی نیسانی 1959 دەرچووە و دواتر ژمارەی 462 کە لە 28ی ئازاری 1951دا دەرچووە و عەبدولکەریم قاسم سەرۆکایەتیی دەکات (١٩١٤-١٩٦٣).

ساڵی 1959 لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی چوارەمی بەغداوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٥٩ لە یەکەمین کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی وەک سکرتێری دەستبەکاربوو. ساڵی ١٩٦٠ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی پێنجەمی بەغداوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی ١٩٦٠ بۆ پێنجەمین جار لە یەکەمین کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندیدا بە سکرتێری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1961 لە دوایین کۆبوونەوەی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ماڵی د. موراد عەزیز (1918 - 1980) کە بە ئامانجی ئامادەکاری بۆ شۆڕش دەنگی "نا"یان دا. سەرەتای مانگی ئەیلولی ساڵی ١٩٦١ بە نهێنی لەگەڵ سەرکردایەتی حزبی شیوعی عێراق لە بەغدا کۆبووەوە. هەروەها بە ئامانجی بەدەستهێنانی پشتیوانی بۆ شۆڕش لە دژی حکومەتی عەبدولکەریم قاسم کۆبووەوە، بەڵام لە خواستەکانیدا سەرکەوتوو نەبوو. لە 18 تا 23ی بانەمەڕی 1961، بە ئامانجی درێژەدان بە شۆڕشی ئەیلول، لە کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی عەودەڵان لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی بەشداری کرد و دەنگی "بەڵێ"ی دا. لە ٨ی شوباتی ١٩٦٣ پەیامێکی پیرۆزبایی ئاڕاستەی کودەتاچییەکانی پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عەرەبی کرد، بە پشتگوێ خستنی تیرۆرکردنی ئەندامان و سەرکردەکانی حزبی شیوعی عێراقی، کە هاوڕێی مارکسیست-لینینیست بوون. لە شوباتی ساڵی ١٩٦٣ فەرمانی سەرۆک کۆمار پشتگوێ خست مستەفا بارزانی فەرمانی چەکدارکردن و کوشتن و دەستگیرکردنی ئەو ئەندامانەی حزبی شیوعی عێراقی دەرکرد کە لەسەر دەستی پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی هیوایان بە خاکە ئازادکراوەکانی شۆڕشی ئەیلول لەدەستدابوو. لە ساڵی ١٩٦٣ دەبێتە نوێنەری کۆیە (کۆنگرەی یەکەمی گەل). لە ساڵی ١٩٦٤ لەلایەن... محمد ئازیز (1924 - 2017) سکرتێری حزبی شیوعی عێراق ئامۆژگاری کرد دژی شەڕکردنی سەرۆک کۆمار مستەفا بارزانی دەستپێشخەری نەکرد، بەڵکو جەختی لە چارەسەری سەربازی و چارەسەرکردنی هەموو کێشەکان بە پشتیوانی هێز کردەوە.

ساڵی 1964 بە هاوکاری و پشتیوانیی دەسەڵاتدارانی ئێران، سەرۆکایەتی کۆبوونەوەی بەرفراوانی ماوێتی دژ بە سەرۆک کۆمار کرد مستەفا بارزانی ساڵی 1964 بەهۆی نەبوونی دیسپلین و دیسیپلین لە لایەن سەرجەم نوێنەرانی کۆنگرەی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان دەرکرا. ساڵی 1964 دوای شکست به ڕامبه ڕ هێزه کانی سه ڕۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان، هیواکانی بۆ شاهنیشینی ئێران ده گه ڕێته وه و له شاری تاران نیشته جێ ده بێت. لەساڵی 1966 شاهنیشینەکانی ئێران بەجێدەهێڵێت و دەچێتە بەغدا و لەوێش ئومێدەکانی بۆ حکومەتی عێراق دەگۆڕێت و بە چەکەوە دژی شۆڕشی ئەیلول وەستاوە. لە ٢٨ی ئابی ١٩٦٦ بەشداری لە یەکەمین کۆبوونەوەی نەیارانی سەرۆک کۆمار لە گوندی تیمار لەسەر سنووری پارێزگای دیالە کرد. مستەفا بارزانی و پارتی دیموکراتی کوردستان. لە ٢٢ی ئازاری ١٩٦٧دا لە گوندی تیمار لەژێر ناوی پارتی دیموکراتی کوردستان کۆنگرەیەکی نایاسایی سازکرد و لەوێ بوو بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و دواتر خۆی وەک سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی لەناو گروپەکەیدا هەڵبژارد. ڕۆژی 28ی ئازاری 1970، ئەحمەد حەسەن بەکر سەرۆکی کۆماری عێراق دەستبەرداری پشتیوانی تەواوی خۆی بوو بۆ گروپی (ئیبراهیم ئەحمەد ـ جەلال تاڵەبانی) و فەرمانی پڕچەککردنی لایەنگرانی دەرکرد. لە 15ی تشرینی دووەمی ساڵی 1970 لەگەڵ پارێزەر عومەر مستەفا میحمەد ئەمین (1923 - 1992) ناسراو بە… عومەر دێبابە و عەلی عەبدوڵڵا ڕەزا (١٩٣٧ - ١٩٧٨) ناسراو بە... عەلی عەسکەری کۆبوونەوە لەگەڵ جەنەڕاڵ لە گوندی دیلمان لەسەر سنووری پارێزگای هەولێر بە ئامانجی ئاشتی مستەفا بارزانی بووەتە هۆی لەناوبردنی گروپی (ئیبراهیم ئەحمەد) جەلال تاڵەبانی) ڕازی بوو و بێ مەرج هاتە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان.

لە ٢٧ی بانەمەڕی ساڵی ١٩٧٠ بەشداری لە دوایین کۆبوونەوەی گرووپەکەی کرد کە ئامانجی هەڵوەشاندنەوەی خۆی و چوونە ناو ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو. لە 10ی شوباتی ساڵی 1971 گروپەکەی هەڵوەشاندەوە و دەستی لە پۆستی سەرۆکایەتی کێشایەوە. مستەفا بارزانی ئاشتی لەگەڵ حکومەتی عێراق کرد و لە ناوچەی بەلەک لە پارێزگای هەولێر نیشتەجێ بوو. ساڵی 1975 بە مەبەستی ئاشتەوایی و هاوکاری لەگەڵ ئیدریس بارزانی (1944 - 1987) کۆبووەوە. لە ساڵی ١٩٧٥ سەردانی شانشینی یەکگرتووی کردووە. لە 31ی تشرینی دووەمی ساڵی 1992 لە کۆنگرەی نیشتمانیی یەکگرتوویی عێراق لە پیرمام وەک ئەندامی دەستەی ڕاوێژکاری دەستبەکاربوو. لە ساڵی ٢٠٠٠ بەشداری لە کۆنفرانسی زمانی کوردی لە پاریس کردووە.

بەرهەمەکانی: ١.

1- یادەوەری و هیوا (1932).

2- کیوێرێواری (کۆرەواری) (چاپێکی یەکەم ساڵی 1959)، (چاپێکی هەڵاتوو 1361ی کۆچی).

3- جانی گێل (جانا گێل) - (چاپى یەکەم 1973)، (چاپى دووەم 1987)، وەرگێڕانى لە فارسییەوە لەلایەن محمد قازی و ئەحمەد قازی، لەساڵى 1979 لەژێر ناونیشانى جانى گێل لە تاران چاپکراوە.

4 - هەرزەکاری - بەشی یەکەم 2006.

5- وشەی "کار" . عومەر دێبابە 1996.

6- پەیامی دڵسۆزی - ساڵ نییە.

7- ئەلئەکرەد وال عەرەب (چاپکردنی یەکەم 1937) - 1987 لەندەن).

8 - دیرک و گوڵەبەڕۆژە.

سەرچاوە:

1- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

2- ئارام کریم، مام سێلال دەناسم، بەشی یەکەم، (بە جیه 2000)، لاپەڕە 1، 9، 11، 12، 20، 22، 26.

3- کۆنگرەی نەتەوەیی عێراق بە سەرکەوتوویی کۆتایی هات، ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 645، هیولێر، چوارشەممە، 4ی تشرینی دووەمی 1992، لاپەڕە 1.

4- ئیبراهیم ئەحمەد، جانی گێل، وەرگێڕانی محەمەد قازی و ئەحمەد قازی، (تاران - موسەسە ئینتیشارات ئاغا 1358ی کۆچی)، لاپەڕە 1، 9، 10، 199.

5 - هەرفی موریس وەکون بەلوچ، لە ئەسدیقە سوی ئەل سێباڵ، تێرکومێ ڕاچ ئەل میهێمد، ئەل تەبا ئەل سەلاسە، (قامیشلی ـ دار نیقاش 2020)، لاپەڕە 199، 201، 202، 204، 207، 211، 212.

6- زەوقی دەسەڵات و پەیجەکان، پەیجەکانی فەکستەرەڵ!، شیفای ئیمان، زمانی ئیمان لە زێدی کوردستان، ئەلداد 2، ئەل سێنێ ئەل ئاوەلێ، هەولێر، ئەل سێبت، 7 tişrîn al sani 1992، لاپەڕە 56.

7- ئارام ئیسماعیل کوردستان، ئینسایکلۆپیدیای گۆڤەند، (سۆران - کۆمەڵەی فەرهەنگی ئیحمد خانی 2018) لاپەڕە 50.

8- الرئس البارزانی، یان سەید جەلال ئال تاڵەبانی، و خوالێخۆشبوو ئیبراهیم ئەحمەد، ڕۆژنامەی خەبات، زمانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 981، ساڵی 53، هەولێر، هەینی 14ی نیسانی 2000، لاپەڕە 2.

9- قوتابخانەی سیاسی حیزبی یەعزی بۆ یادی خوالێخۆشبوو ئیبراهیم ئەحمەد، ژێبات جۆرناڵ، لەسەر بابەتی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 971، ژمارە 53، هەولێر، هەینی 14ی نیسانی 2000، لاپەڕە 2.