زندگینامه

محمد زیاد هیمه محمود، معروف به (عمو زیاد کویه)، از خانواده خفوری است. او در سال ۱۹۱۴ در شهر کویه، در استان اربیل متولد شد. او زبان‌های کردی، عربی و انگلیسی را نزد معلم زکی احمد هناری آموخت. او دخترانش را در مرحله‌ای از آموزش قرار داد که در آن زمان رایج نبود. در سال ۱۹۷۵، پس از شکست انقلاب سپتامبر، به ایران مهاجرت کرد. در سال ۱۹۷۶، به کردستان جنوبی بازگشت و توسط مقامات حزب بعث به زور اخراج و به بغداد تبعید شد. در سال ۱۹۸۳، او با خانواده بارزانی که همسرانشان در بغداد ناپدید شده بودند، همکاری کرد. در سال ۱۹۹۰، او به شهر کویه بازگشت. در سال ۱۹۹۱، در جریان مهاجرت میلیونی، به جمهوری اسلامی ایران رفت. او در ۱۲ آوریل ۱۹۹۱ در شهر نِخِده (کردستان شرقی) درگذشت و در ۲۵ آگوست ۱۹۹۱ در گورستان کِکون در شهر کویه به خاک سپرده شد. او به زبان‌های کردی، عربی، فارسی و انگلیسی مسلط بود.

برگه کار

در سال ۱۹۳۱، او از اولین انقلاب بارزانی حمایت کرد. او از کلاس پنجم دبستان فارغ‌التحصیل شد. در سال ۱۹۳۳، او یکی از بنیانگذاران انجمن لاوان در کویه بود که به انجمن مینروان نیز معروف بود. در سال ۱۹۳۹، او با صفوف حزب هیوای کردستان ارتباط برقرار کرد. در آوریل ۱۹۴۱، در جریان سرنگونی رشید علی گیلانی، نخست‌وزیر عراق، او عضو هیئت نمایندگی کردها از شهرهای اربیل و کرکوک بود و در بغداد با رشید علی گیلانی دیدار کرد و در این جلسه سخنرانی‌ای به زبان خودش خواند. در سال ۱۹۴۳، او توسط رأی‌دهندگان شهر کویه به عنوان عضو شورای نمایندگان عراق انتخاب شد. در سال‌های (۱۹۴۳ - ۱۹۴۵)، او از دومین انقلاب بارزانی حمایت کرد. او عضو و حامی انجمن زندگی کردستان بود. در سال ۱۹۴۳، او از باشگاه پیروزی کردستان در بغداد حمایت مادی کرد. در سال ۱۹۴۵، او با حزب آزادیبخش کردستان تماس گرفت. در سال ۱۹۴۵، او از حزب کمونیست کردستان عراق (حزب انقلابی) برای چاپ نشریاتشان حمایت مالی کرد. در ۱۶ ژانویه ۱۹۴۵، به اتهام حمایت از انقلاب دوم بارزان (۱۹۴۳-۱۹۴۵) به شهر شقلاوه در استان اربیل تبعید شد و به مدت یک سال تحت نظر پلیس بود. در سال ۱۹۴۵، او برای انجمن زندگی کردی (J.K) در شهر کویه کمک‌های مالی جمع‌آوری کرد و خود نیز از آنها حمایت مالی نمود. در سال ۱۹۴۵، او از جمهوری دموکراتیک کردستان حمایت مالی کرد. در سال ۱۹۴۶، خانه‌ای در بغداد خریداری کرد و این خانه را به عنوان خوابگاه دانشجویان کرد در اختیار دانشجویان قرار داد.

در سال ۱۹۴۶، او در اولین کنگره حزب دموکرات کردستان، معاون دوم رئیس شد. در سال ۱۹۴۶، او از کردهای جنوبی که در جمهوری دموکراتیک کردستان خدمت کرده بودند و به مناطق خود بازمی‌گشتند، حمایت کرد. در سال ۱۹۴۷، او کمک‌های زیادی به کادرهای حزب دموکرات کردستان که از رژیم سلطنتی ایران گریخته بودند، ارائه داد که یکی از آنها صدیق حیدری بود. در سال ۱۹۴۷، او به عنوان نماینده پارلمان عراق انتخاب شد و در جبهه مخالفان در پارلمان شرکت کرد و همچنان به حمایت از بارزانی‌های تبعیدی و تبعیدی در ساختمان پارلمان ادامه داد. در سال ۱۹۴۸، او در تظاهرات بغداد علیه امضای پیمان پورتسموث بین بریتانیا و پادشاهی عراق، با شعار آزادی بارزانی‌های تبعیدی، شرکت کرد. در سال ۱۹۵۰، او ریاست کنفرانس کویه را بر عهده گرفت و رهبری جدیدی را برای رهبری حزب دموکرات کردستان انتخاب کرد که با آن وظایف حزبی و تجاری او به تدریج افزایش یافت و او با موفقیت اولین کنگره حزب دموکرات کردستان را برگزار کرد. تا سال ۱۹۵۱، زمانی که جنبش کویه به زور توسط دولت عراق به جمهوری اسرائیل فرستاده شد، او به عنوان حامی و همکار یهودیان شناخته می‌شد. او عضو جنبش صلح عراق بود. در سال ۱۹۵۳، مقامات سلطنت عراق برای مدت کوتاهی او را ممنوع‌الفعالیت کردند. در سال ۱۹۵۵، او از حزب کمونیست عراق حمایت مالی کرد تا نماینده‌ای از کردها را به کنگره جهانی دانشجویان و پسران در ورشو بفرستد. در آغاز سال ۱۹۵۹، او عضو کمیته جبهه ملی در شهر کویه (هولیر) شد و نقش مهمی در حل اختلافات بین حزب دموکرات کردستان و حزب کمونیست عراق در کویه ایفا کرد. در سال ۱۹۵۷، جلال حسام‌الدین نورالدین با پولی که در این سفر خرج کرده بود، آشنا شد. جلال طالبانی او تصمیم گرفت با هدف دیدار با رئیس جمهور به مسکو سفر کند. مصطفی بارزانی (۱۹۰۳ - ۱۹۷۹) به مسکو رفت. در ۲۶ ژوئیه ۱۹۵۸، با چند شخصیت در شهر کویه ملاقات کرد تا به بغداد برود و خواسته‌های ملت کرد را آماده کند. در ۲۷ ژوئیه ۱۹۵۸، به همراه هیئتی از کردها از وزارت دفاع عراق در بغداد بازدید کرد و سرنگونی رژیم شاه‌نشین عبدالکریم قاسم (۱۹۱۴ - ۱۹۶۳) را تبریک گفت. در سال ۱۹۵۹، چهارمین کنگره حزب دموکرات کردستان در منزل او در بغداد برگزار شد. ـ عراق تأسیس شد.

در ۲ ژوئن ۱۹۵۹، تحت رهبری سپهبد روکین عبدالکریم قاسم، رئیس کمیته عالی اصلاحات کشاورزی، بسیاری از زمین‌ها و املاک او مصادره شد. در ۲۲ ژانویه ۱۹۶۰، او به عنوان عضو کمیسیون انحصار دخانیات منصوب شد. در سال ۱۹۶۰، او نماینده پنجمین کنگره حزب دموکرات کردستان بود. در ۱۶ سپتامبر ۱۹۶۱، او در زندان‌های هولیر، بغداد و کوت زندانی شد و خانه‌اش ویران شد. در سال ۱۹۶۳، پس از فروپاشی رژیم عبدالکریم قاسم، او آزاد شد و در ۹ ژوئن ۱۹۶۳، به صفوف نیروهای پیشمرگه پیوست. در سال ۱۹۶۳، او نماینده اولین کنگره خلق (کنگره کویه) بود. در سال ۱۹۶۳، در جریان اولین کنگره خلق (کنگره کویه)، او میزبان رئیس جمهور در خانه خود بود. مصطفی بارزانی در سال ۱۹۶۳، خانه‌اش توسط نیروهای گارد ملی (الحرس القومی) وابسته به حزب بعث عرب به آتش کشیده شد. در سال ۱۹۶۴، او تلاش کرد تا توجه رئیس جمهور و مدرسه سیاسی را به هم نزدیک کند. در سال ۱۹۶۴، در دومین کنگره مردمی (کنگره قلادز) شرکت کرد. در سال ۱۹۶۴، او عضو شورای رهبری انقلاب در کردستان عراق شد. در سال ۱۹۶۵، او نقش مهمی در کمک به پذیرش پناهندگان همدانی وابسته به مدرسه سیاسی توسط رئیس جمهور ایفا کرد. مصطفی بارزانی به سوی بخشش و گذشت پیش آیید.

در سال ۱۹۶۶، او نماینده هفتمین کنگره حزب دموکرات کردستان در شهر گلاله، استان اربیل بود. در سال ۱۹۷۰، او نماینده هشتمین کنگره حزب دموکرات کردستان در روستای ناوپیردان، استان اربیل بود.

منبع:

1 - محمود شیخ سین هیسو الرکانی، شنگال (سنجار) فی الاحد المالکی 1921 - 1958 (اربیل) ـ Al Akademiye al Kurdish - Matba'a al Hacî Hashim 2012) صفحه 117.

2 - احمد باور، انجمن موفقیت (کردستان) ـ شهرداری کلار ـ چاپخانه افست تیشک، ۲۰۰۴) صفحه ۱۳۳.

3 - تهیه کننده: صدیق صالح، عبدالله صوفی کریمی سراجی، سرباز مفقود شده در اقلیم کردستان، (سلیمانیه) ـ انتشارات بدیرخان، ۲۰۰۳) صفحات ۱۴۰-۱۴۱.

4 - هوشیار نوری لک، مشاهیر کرد در شعر، (Hewlêr ـ انتشارات چار چیرا، ۲۰۱۰) صفحه ۱۳.

۵ - اسماعیل شکر رسول، کرکوک مطالعه‌ای تاریخی در مورد جنبه‌های سیاسی و ایدئولوژیکی سال‌های ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵ است (هولیر ۲۰۰۷) - صفحه ۷۳.

۶ - فاضل رسول، کردستان و سیاست تصوف در خاورمیانه، ترجمه خسان نعمان، (السلیمانیه - مکتب فکری و سیاست وحدت ملی کردستان) ـ انتشارات بنیاد حمدی، منتشر شده توسط انتشارات وال، ۲۰۰۸) - صفحه ۲۴۱.

۷ - تهیه شده توسط: پِشرو احمد، به یاد برادر زیادی کویه دا، روزنامه کردستانی نیو، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، شماره 2425، سال دهم، سلیمانیه، پنجشنبه 12 آوریل 2001 - صفحه 10.

۸ - محتوای سخنرانی مام جلال در دهمین سالگرد بزرگداشت رهبر شهید عمر دیبا دا، روزنامه کردستانی نیو، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، شماره 2671، سال یازدهم، سلیمانیه، چهارشنبه 30 ژانویه 2002 - صفحه 3.

۹ - سفر راه خلق، روزنامه کردستان نوین، ارگان اتحادیه میهنی کردستان، شماره ۲۶۷۰، سال یازدهم، سلیمانیه - سه شنبه ۲۱ ژانویه ۲۰۰۲ - صفحه ۶.

10 - مصاحبه: رزاو رضبر، بعدها به نام دکتر مقدس، مجله شاووشکا، مرکز فعالیتهای فکری شاووشکا، شماره 11 - هولتر، پاییز 1383 - صفحه 19.

۱۱ - احمد بانیخلانی، خاطرات من، (استکهلم ۱۹۹۷) - صفحات ۱۷۸ - ۲۱۷ - ۳۹۹.

۱۲ - کریس کوچرا، جنبش ملی‌گرایی، ترجمه ابراهیم یونسی، چاپ دوم، (تهران) ـ موسسه مشاوره ازدواج ۱۳۷۷ - شمسی) صفحه ۲۳۸.

13 - مهدی محمد قادر، تحولات سیاسی کردستان عراق 1945 - 1958 - (سلیمانیه) ـ مرکز تحقیقات استراتژیک کردستان (۱۳۸۴) - صفحات ۹۳ - ۱۱۹ - ۱۲۱ - ۱۲۳ - ۱۲۸.

14 - شیوان محمد امین ته ها خسناو، بررسی تاریخی اوضاع سیاسی شهر هورل بین سالهای 1963 - 1970 - (Hewlêr) ـ انتشارات دانشگاه صلاح‌الدین، ۲۰۱۶ (صفحات ۳۶ تا ۷۶).

۱۵ - عبدالرحمن شرفکندی، معجزه موش خرما، (پاریس ۱۹۹۷) - صفحه ۴۴۴.

۱۶ - دیوید مکدول، تاریخ الاکراد الحادث، (بیروت) ـ دارالفارابی 1383) صفحه 449.

۱۷ - جمال نبز، خاطرات آن روزها دیگر هرگز برنمی‌گردند - (سلیمانیه) ـ انتشارات شیوان، ۲۰۱۷ - صفحه ۲۱۵.

۱۸ - حکم صدر در مورد جان حضرت عالی به خاطر سلاح‌های کشاورزی، بر اساس انتقاد من از قانون، روزنامه الوقایع العراقیه، شماره ۱۸۲، روز اول ماه، وزارت ارشاد عراق، بغداد، انتشارات دولتی، آسنین، ۸ ژوئن ۱۹۵۹ - صفحه ۴.

19 - جمال بابان، سلیمانیه، شهر روشن من، جلد سوم - چاپ دوم - (هولیر). ـ آژانس چاپ و توزیع ارس ـ انتشارات آراس - ۲۰۱۲) صفحه ۳۲۳.

۲۰ - با نام مستعار بوزید، مصطفی بارزانی و دوره کردی ۱۹۴۳ - ۱۹۷۵ - جمهوری دموکراتیک الجزایر، وزارت آموزش و روابط بین‌الملل، مسجد محمد بوضیاف، کلیسای علوم انسانی و السخولکیه، بخشی از تاریخ - ۲۰۱۹ - صفحه ۳۸.

21 - فرهاد اونی، انتیبات عن احتیفه ابنا کویسنجاق بی زیاره ال بارزانی الخالد لیم دینتهیم، الحلقه 10، مجالة گلان العربی، muesese Gulan al a'lamiye، العداد 18، اربیل، چاپخانه وزارت فرهنگ، 25 صفحه 19 - 19 تیش.

22 - Husênî Hacî Qadir، Kake Ziyadî Heme Axaî Gewreyî Koye biranînek، مجله Kekon، شماره 21 مه 2012 - صفحات 10 -11.

23 - فرهاد اونی، انتیبات عن آحاتیفه ابنا کویسنجاق بی زیاره ال بارزانی الخالد لیم دین تهیم، الحلق 10 mucele Gulan al Arabî، muesese Gulan al a'lamiye، al a'dad 18، Erbil، matba'a Wezara al saqafiyy9. 41.

۲۴ - توفیقی ملا صادق، خاطراتی از روزهای حزبی و پیشمرگی و تبعید من، چاپ دوم، (هیولِر) ـ انتشارات شهاب، ۱۹۹۶ (صفحات ۶۰ تا ۸۸).

۲۵ - احمد دیلزار، خاطرات زندگی من، بخش سوم، (استکهلم ۱۹۹۴) صفحه ۱۲.

26 - احمد دلزار، خاطرات روزهای زندگی من (هولیر) ـ وزارت فرهنگ و جوانان ـ انتشارات شهاب - ۲۰۱۹) - صفحه ۱۹۰.

۲۷ - ب. بیوراز، مطالعه‌ای مختصر در مورد تأسیس و انحلال حزب انقلابی و آزادی‌بخش در کردستان جنوبی - (منتشر نشده) ـ مه ۱۹۹۳) - صفحه ۲۷.

28 - برزن احمد کرده، تاریخ مختصری از یهودیان کردستان - (سلیمانیه) ـ انتشارات کارو - ۲۰۱۹) صفحه ۱۹۰.

29 - بکیر عبدالکریم هوازی، سفر با جمهوری در مهاباد، خاطرات من در شرق کردستان - 1944 - 1947 (Hewlêr) ـ انتشارات آراس (۲۰۰۱) - صفحات ۹ - ۱۰.

30 - جمال بابان، اعلم الکرد، الکوز الاول، الطبعه الصانیه - (اربیل) ـ دار ارس لیل طبعا وال نشر 2012) - صفحه 500 - 501.

۳۱ - جمال فتح اللطیف، حمله گارد ملی به شهر کویا و اطراف آن در سال ۱۹۶۳، مجله ککون، شماره ۳۹، سلیمانیه - انتشارات ماردین - چاپ دوم ۲۰۱۵ - صفحات ۱۷ تا ۱۹.

۳۲ - حبیب محمد کریمتاریخچه حزب دموکرات کردستان ـ عراق (مسئول امور) ۱۹۴۶ - ۱۹۹۳، (دهوک ـ Xebat Press 1998) - صفحات 34 - 35 - 36.

۳۳ - فرهاد عونی ۳۲ نامه و چندین شخصیت در دربار من، (هولیر) ـانتشارات دانشگاه صلاح‌الدین، ۲۰۱۹)، صفحات ۵۴ تا ۵۹.

34 - روژین سلبی مینیر، زاخو 14 ژوئیه 1958 - 6 مارس 1975، (بدون مکان) ـ مرکز مطالعات کردی زاکسو - ۲۰۱۸)، صفحه ۷۵.

۳۵ - محمد سهیل تقوش، متولد ۶۳۷ میلادی - ۲۰۱۵ (بیروت) ـ دارالنفائس لیل طبعا والنشار وال توزیعه 2015) - صفحه 301.

36 - تمام فرج حلبچه، از شینریو تا استکهلم، چاپ سوم، (سلیمانیه) ـ کارو پرس، ۲۰۱۵) صفحه ۱۵۳.

۳۷ - داوید مک داویل، وقایع‌نامه تاریخی کردی، ترجمه ابراهیم یونسی، چاپ چهارم، (تهران) ـ چاپ پانیذ ـ چاپ ۱۳۹۳ - شمسی) - صفحه ۴۶۱.

38 - پیشوای سید بیراهیم، ​​پیرشنگه ککون، (اربیل ـ انتشارات شهاب - ۲۰۱۴) - صفحات ۳۲ تا ۳۵.

۳۹ - سعید علی موجانی، سولماز صدقی، اله نعمتی ... فرهنگ فارسی و گویش‌های فارسی عراق، (تهران) ـ نشر اعظم ۱۳۹۲ – شمسی) – صفحه ۱۱۴۵.

40 - شعبان علی شعبان، پاره ای از معارف سیاسی و تاریخی، چاپ سوم، (هولر ـ (انتشارات ایسترن - ۲۰۱۳) - صفحه ۱۰۲.

۴۱ - عبدالرزاق مطلق الفهد، رهبر سیاسی عراق در دوران مبارزه ملی و سراسری - ۱۹۳۴ - ۱۹۵۸ (بیروت) ـ شرقیه المطبوع لیل توزیعه والنشار - 2011) - صفحه 249.

42 - العرب وال کرد المساله وال مخاویف وال مشترکات، سعید بشیر اسکندر، الثبیت وال متکسیر فی الموقف القومی الکردی، تکه السلطنه العربیه فی بغداد اکسیلال الاحد المالکی 1921 - 195. ـ المرکز العربی لیل ابهاس و دیراسة السیاسات - 2019) - صفحه 97.

43 - عبدالخالق معروف، کویه و مشاهیر آن (هولر) ـ انتشارات میناره - ۲۰۱۴) صفحات ۷۲ تا ۷۶.

۴۴ - عثمان مصطفی خوشناو، با وجود مشغله زیاد، (Hewlêr ـ انجمن مطبوعات شهاب ۲۰۰۷) صفحه ۷۳.

۴۵ - فاتح رسول، چند برگ از تاریخ کار مردم کرد ما - جلد اول (سوئد) ـ چاپ حلبچه - ۱۹۷۹) صفحات ۴۰۷-۴۰۹.

46 - Kerîm Şareza، شاعر کرد کاکه زیاد Axa Xefurî 1914 - 1991 - روزنامه کار، زبان حزب دمکرات کردستان. ـ al muhed, aladad 893 - alcum'a 25 سپتامبر 1998 - صفحه 13.

۴۷ - کریم شارزا، «به یاد میهن‌پرستان: کاکه زیاد آقا، فعال صلح‌دوست کرد»، روزنامه بیرایتی، ارگان حزب دموکرات کردستان ـ یونایتد، شماره ۲۰۸۱ - دوشنبه، ۷ نوامبر ۱۹۹۴، صفحه ۶.

48 - کریم شارع، کاکه زیاد درباره آرمان کردستان، روزنامه بیریاتی، ارگان حزب دمکرات کردستان. ـ یونایتد، شماره ۲۳۱۰ - اربیل - یکشنبه ۲۳ فروردین ۹۷، صفحه ۶.

۴۹ - کریم شارزه، کاکه زیاد آقا خفوری، روزنامه برادری، ارگان حزب دموکرات کردستان، شماره ۳۳۵۵ - هولیر - پنجشنبه ۱۲ آوریل ۲۰۰۱ - صفحه ۷.

۵۰ - محمد امیر دِرشِوی، بنیانگذار دین و سیاست کردستان، (اربیل) ـ Hêvî Press 2016) - صفحات 245 - 317.

۵۱ - فرمان ریاست جمهوری شماره ۷۳۹، روزنامه الوقایع العراقی، وزارت ارشاد در عراق، شماره ۴۶۷، السنه السالسه، بغداد، روز نهم تقویم ۱۹۶۱ - صفحه ۴.

۵۲ - مسعود بارزانی، بارزانی و جنبش تحریر کردستان، ستون اول، طبقه دوم، (بیروت) ـ (کتاب «قوا لیل سقافه الکردی» ۱۹۹۷) - صفحات ۲۱۶-۲۱۷.

53 - مولود جکاو، کاکه زیادى هم آخا، مجله ککون، ش 55، سلیمانیه - مؤسسه انتشارات بینایی، نیمه اول 1397، صفحه 40.