ژیاننامە

حەمید موراد میحمەد بە ناوەکانی (ئەریف حەمید، حەمید بەرواری، نەورۆز و هێلۆی جێرمیانێ) ناسرابوو. لە ساڵی 1935 لە شاری دهۆک لە دایک بووە. ساڵی 1975 دوای شکستی شۆڕشی ئەیلوول وەک پەنابەر چووە شای ئێران. ڕۆژی ١٤ی نیسانی ٢٠١١ لە نەخۆشخانەی ئازادی لە دهۆک کۆچی دوایی کرد. زمانی کوردی، عەرەبی، فارسی و سویدی شارەزا بووە.

لاپەڕەی کار

لە ساڵی 1952 لە سوپای ئیمپراتۆریەتی عێراقدا بە پلەی عارف خزمەتی کردووە. لە ساڵی ١٩٥٥ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە و لە ژێر ناوی ساختەی نەورۆز لە باڵی سەربازیی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق کاری کردووە. لە ساڵانی (1956 - 1958) بە تۆمەتی دابەشکردنی وێنەی سەرۆک کۆمار دەستگیرکراوە مستەفا بارزانی لەلایەن دەزگای هەواڵگری شانشینی هاشمی عێراقەوە زیندانی کراوە. دوای کودەتاکەی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ ئازاد کرا و گەڕایەوە ڕیزەکانی سوپای کۆماری عێراق. لە 17ی تەمووزی ساڵی 1961، دوای ئەوەی چالاکییە کوردییەکانی لەلایەن دەزگای هەواڵگری سەربازی دووی سوپای عێراقەوە ئاشکرا کرا، پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کرد. لە 17ی تەمموزی ساڵی 1962 بەشداری پڕچەککردنی بنکەی پۆلیسی ڕێدار لەسەر سنووری پارێزگای کەرکوک کرد. لە هاوینی ساڵی 1962 بەشداری شەڕی بنکەی پۆلیسی ئەکسلەر لەسەر سنووری پارێزگای کەرکوک کردووە.

لە زستانی ساڵی 1963 بەشداری چەندین ئۆپراسیۆنی لە شاری کەرکوک کردووە دژی بنکەکانی دەسەڵاتدارانی عێراق. ساڵی 1962 بووەتە فەرماندەی فەوجی پێنجی یەکەی جەبارەی هێزی قەرەداخ. ساڵی 1963 بووەتە فەرماندەی فیرقەی یەکەمی هێزی قەرەداخ و لە پاییزی ساڵی 1963 فەرماندەیی هەڵکوتانە سەر بارەگای پۆلیسی قەزای قادر کەرەمی لەسەر سنووری پارێزگای کەرکوک بووە. لە 12ی تەمموزی ساڵی 1964 بەشداری لە پاککردنەوەی ناوچەی ماوێت لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی لەلایەن هێزەکانی قوتابخانەی سیاسییەوە کرد. لە 4ی حوزەیرانی ساڵی 1965 لە ناوچەی قەرەداخ لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی، فەرماندەی فەوجی پێنجی هێزی قەرەداخ بووە، بەرگری لە چوار فیرقەی سوپای عێراق و شکستپێهێنانی کردوون و نازناوی فەرماندەی گشتی سوپای عێراقی پێبەخشراوە. مستەفا بارزانی (1903 - 1979) لە 15ی نیسانی 1967 بە سەرپەرشتی سەرۆک کۆمار بە فەرماندەی گشتی فەوجی پێنجی هێزی قەرەداخ دەستنیشانکرا. مستەفا بارزانی نوێنەری کۆنفرانسی سەربازی-سیاسی کانی سیماق (هێولەر) بوو.

لە ساڵی 1968 بەشداری شەڕی جەبارە لەسەر سنووری پارێزگای کەرکوک دژی سوپای عێراق کردووە. ساڵی 1968 بەشداری لە پۆلی یەکەمی قوتابخانەی ڕاهێنانی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ناحیەی چۆمان سەر بە پارێزگای هەولێر کردووە. لە کۆتایی مانگی ئابی ساڵی ١٩٦٩ فەرماندەیی شەڕی سێرگێلو لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی بووە. لە 18ی تشرینی دووەمی ساڵی 1969، وەک فەرماندەی فەوجی پێنجی هێزی قەرداخ، لە شەڕی پیرەمێگرون لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی دژی هێزەکانی سوپای عێراق بەشداری کرد و سەرکەوتنی بەدەستهێنا. لە کۆتایی ساڵی 1969 وەک فەرماندەی فەوجی پێنجی جەباری لە هێزی قەرداخ بەشداری شەڕی سورداش دەکات لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی دژی هێزەکانی سوپای عێراق. ساڵی 1969 وەک فەرماندە لە شەڕی گەورەی هەڵەج-دەبانی لە ناوچەی جێرمیان سەر بە پارێزگای کەرکوک لەگەڵ هێزەکانی گرووپی ئیبراهیم ئەحمەد بەشداری کردووە. جەلال تاڵەبانی) لە 18ی تشرینی دووەمی ساڵی 1969 بووەتە فەرماندەی فەوجی قەرەداخ و یەکێک بووە لە فەرماندەکانی شەڕی دژی دەوڵەتی جافایەتی لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی. لە ساڵی ١٩٧٠ لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی هەشتەم) هەڵبژێردرا. ڕۆژی هەینی ٥ی حوزەیرانی ١٩٧٠ لە بارەگای کەتیبە لە قەرەحیسان، لە پارێزگای کەرکوک پێشوازی لێکرا. د.مەحمود عوسمان و مەسعوود بارزانی کردوویەتی.

لە ٦ی ژانویەی ١٩٧٠ لە بەغدا لەلایەن سیخوڕەکانی پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی بەغدا تەقەی لێکرا و بە سەختی بریندار بوو. ڕۆژنامەی (ئیتلاعەت)ی فارسی لە تاران ئەم ڕووداوەی بە بایەخێکی زۆرەوە بڵاو کردەوە. ڕۆژی چوارشەممە 13ی 1ی 1971، لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی بەغداوە چووە باڵیۆزخانەی بەریتانیا بۆ ئەوەی لە برینەکانی چاکبێتەوە. لە ساڵی 1973 پلە بەرز بووەتەوە و بووەتە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان. لە ٢٧ تا ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٣ بەشداری لە کۆنفرانسی سیاسی- سەربازی چۆمان کردووە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٤ دەبێتە ئەندامی قوتابخانەی سەربازی شۆڕشی ئەیلول. لە ٤ی ژانویەی ١٩٧٥ دەبێتە ئەندامی لیژنەی پلاندانانی سەربازی شۆڕشی ئەیلول.

ساڵی 1979 لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی نۆیەمی) هەڵبژێردرا. لە ساڵانی (١٩٧٩-١٩٨٤) بەرپرسی لقی ٨ی ئێرانی حیزبی دێموکراتی کوردستان بووە. لە ساڵی ١٩٨٤ بە هۆی ئازارەکانی و بە مەبەستی چارەسەری پزیشکی چووەتە شانشینی سوید و لەوێ داوای مافی پەنابەری دەکات. لە ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧ بە نوێنەرایەتی سەرۆک کۆمار مەسعوود بارزانی بەشداری لە ئاهەنگی دەرچوونی پۆلی نۆی پەیمانگای تەکنەلۆجیای هەولێر کرد. ساڵی 1989 نوێنەری کۆنگرەی دەیەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان بووە لە ساڵی 1989 لە گوندی هیشماوێ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ساڵی 1993 نوێنەری کۆنگرەی یازدەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو بووە لە شاری هەولێر. ساڵی 1993 نازناوی "پارتی دیموکراتی کوردستان"ی پێبەخشرا بەهۆی ئەو خزمەتەی لە قۆناغەکانی ئۆپەراسیۆنە نهێنییەکان و شۆڕشی ئەیلول و... شۆڕشی گوڵان لە کۆنگرەی یازدەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو مەدالیای شەرەفی بارزانی وەرگرت. ساڵی 1999 نوێنەری کۆنگرەی دوانزەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە شاری هەولێر. ساڵی ٢٠١٠ نوێنەری کۆنگرەی سێزدەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە شاری هەولێر.

سەرچاوە:

1- حامید گێوهەری، مەدالیای بارزانی، بەرزترین خەڵاتی ئەدەبی، بەرگی یەکەم، چاپی دووەم، (هیولەر - ڕێکخراوی خێرخوازیی بارزانی ٢٠١٩) لاپەڕە ٣٦ - ٤٠.

2 - کەسێک کە بووەتە کەسایەتییەکی سیاسی، دەبێت پێگەی هەبێت، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 2186، هیولێر، پێنجشەممە، 19ی ئەیلولی 1996، لاپەڕە 10 - 11.

3 - ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

4- عەلی شەنگال، قازییە الکوردیە وێڵ حیزب ئەلبەعس العربی الاستیراکی فی العراق، الکوز الصالس، (دیھۆک - متبع زانای 2012) لاپەڕە 482، 284، 386، 392.

5- لەسەر ڕێگای ئاشتی و یەکڕیزی نیشتمان لەسەر ڕێبازی پراکتیزەکردنی عەتیفەقییە، (بەغدا - چاپخانەی ئەلتەکسی - چاپخانەی ئەلتەکسی 1973) لاپەڕە 66.

6- لە ڕێگای ئاشتی و یەکڕیزی نیشتمان لە ڕێگای دامەزراندنی هاوپەیمانی دوژمنان، بەشێک لە تەسعە، ڕۆژنامەی تەکسی، ڕۆژنامەی تەکسی بۆ جەماوەر و ڕۆژنامەگەری، ژمارە 1189 بەغدا، مەتبە ئەلتەیمس، شەممە، 18 تیشرین ئەلسانی 1972، لاپەڕە 8.

7- ماجید عبدالریزا، نموونه ی نه ته وه ی کورد له عێراق 1958 - 1975 (بیدون مێکان 1987) لاپه ڕه 265.

8- حەبیب محمد کەریم، کەرکوک و سەورا عیلوول ئەلمەجیدە، موجالە گوڵان ئەلعەرەبی، مێرکێز گوڵان ئەلسەقافی، ئەلعەداد 70، ئەلسەنا ئەلسەدیسە، هەولێر، مەتبە وێزاریە ئەلتەربیە 31، ئازارا 2002، لاپەڕە 39.

9- عەبدورحمان شەرەفکەندی (هێژار موکریانی)، هەڵەی داناکان، (پاریس 1997) لاپەڕە 549.

10- هەولێر: مەراسیمی کۆتایی هاتنی وەرزی قوتابیانی فاکەڵتی ئاداب، گوڵان العربی، دامەزراوەی گوڵان العلامیە العداد 17، هەولێر، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 25، تشرین الاوال 1997، لاپەڕە 6.

11- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

12 - ئامادەکردنی: کاوێ ئیمین، کورد لە ڕوانگەی سویدییەوە، (سلێمانی - ناوەندی لێکۆڵینەوەی مێژوویی جەمیل ڕۆژبەیانی - چاپخانەی تاران 2017) لاپەڕە 79.

13 - برا مەسعوود بارزانی و بنەماڵەکەی د.مەحمود عوسمان حکومەتی کەرکوک و دامودەزگا ئاینیەکانی پارێزگاکە، ڕۆژنامەی ئەلتاکسی، ژمارە ٤٥٥، بەغدا، چاپخانەی ئەلجاهیز، شەممە، ٦ی حوزەیرانی ١٩٧٧، لاپەڕە ٤.

14 - البارزانی سیقلد مەجەموعە منازیلین میدالیات البارزانی، ڕۆژنامەی خەبات، لیسان حال حزب الدیموقراتی ئال کوردستان ـ المحد، ئەلعەداد 943، هەولێر، ئەلجەما 24ی ئەیلوولی 1999، لاپەڕە 4.

15 - ئەردەشیر پێشەنگ، کورد لە ناوەڕاستی شەڕی ئێران و عێراقدا، (تاران، لە ئاداری 1394 چاپکراوە)، لاپەڕە 333.

16 - حەمید گێوەری، 1999. مستەفا بارزانی پێشمەرگە و سەرکردە، (هێلێر - دەزگای چاپ و پەخشی ڕۆژهەڵات 2017)، لاپەڕە 491 - 492.

17 - حامید گێوهەری، مەدالیای بارزانی، بەرزترین خەڵاتی ئەدەبی، بەرگی یەکەم، (هیولەر - ڕێکخراوی خێرخوازیی بارزانی - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی حاجی هاشم 2014) لاپەڕە 33، 35، 37.

18 - حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان لە عێراق (بەئاماژە بە سەرکردایەتی) - 1946 - 1993 (دیهۆک - چاپخانەی خەبات 1998) لاپەڕە 159، 175، 483.

19 - هیسو حرمی، لە ژیانی ئەمیر تەحسین سید عەلی بەک، (هەولێر- چاپخانەی ڕۆژهەڵات 2017) لاپەڕە 142.

20 - هاوکار مەلا مستەفا بۆ بەغدا بۆ زانیاری زیاتر، هەواڵنامەی atlaat، ژمارە 13366، تاران، پێنجشەممە، 19 ئازەر 1349 شەمسی، لاپەڕە 1، 4.

21 - گەڕانی کوردانی عێراق: دەستی دەستی بەدبەخت گۆڕاوە، ڕۆژنامەی ئەتلەت، ژمارە 13369 تاران، دووشەممە 23ی ئازاری 1349، لاپەڕە 3.

22 - خێلیل بەرواری، ڕێجول واقێزیە، (دیهۆک - قوتابخانەی ئەلبەدیرخانیین - چاپخانەی زانای 2008) لاپەڕە 30، 37، 75.

23 - سەید ناکام، بیرەوەرییەکانی سەید ناکام، (هێلێر - بڵاوکراوەکانی ئاراس - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 2003) لاپەڕە 235.

24 - ڕێبەری شەهید و ژیانی هەتاهەتایی ئیدریس بارزانی لەسەر یادەوەرییەکانی جێرمیان و جێرمیانیێک، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو، ژمارە 2170، هاوین، هەینی، 31ی ئایاری 1996، لاپەڕە 5.

25 - شەعبان سەعید محمد، من و هاوڕێکەم و ئازاری خەم، (دهۆک - چاپخانەی کۆلێژی یاسا 2000)، لاپەڕە 59.

26 - مەنسور تەرەجی، ڕۆژنامەنووسێکی دیاری ئێرانی و دۆستی پێشمەرگەی بارزانی، ڕۆژنامەی ئەتلەت، ژمارە 144458، ژمارەی یازدەهەم، تاران، سێشەممە، 25ی تەمموزی 1353ی کۆچی، لاپەڕە 9.

27 - شکێب ئەقراوی، گۆڤاری مانگانەی کوردستان، لە پێشهاتە سیاسی و سەربازییەکانی کوردستان و عێراق لە ساڵی 1958 تا 1980، ئەلتەباع السانیە، (هەولێر - چاپخانەی منار 2007) لاپەڕە 259.

28 - شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ڕۆژهەڵات - 2013) لاپەڕە 118.

29 - سێدەی پێشمەرگەی کورد، ڕۆژنامەی خاک و خوێن، ژمارە 37، یەکشەممە، 19ی کانوونی دووەمی 1344، لاپەڕە 4.

30 - عەقید actima' muese'، axbar کوردستان، چاپ و ئامێری زانستی بۆ قوتابخانەی سیاسی حیزبی دێموکراتی کوردستان، ژمارە 20، چاپی یەکەم، 1973، لاپەڕە 6.

31 - فەرهاد عونی، کیف ئاڵت عەوزع عەلی ئەستەنەف ئەلقەتال فێ کوردستان ڕێبیعام 1974، مەجەل گوڵان ئەلعەرەبی، موسەسە گوڵان ئەلعەلەمییە، ئەلعەداد 28، هەولێر، 25ی ئەیلوولی 1998، لاپەڕە 40.

32 - کەریم حەبیب حاجی، وتار لەسەر مانگەکانی ئەیلوول و گوڵان، چاپی دووەم، (دیهۆک - چاپخانەی زانای 2016) لاپەڕە 131، 139.

33- میحمد مێلا قادر، کورتەیەک لە مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان و کولتووری بارزانی نەمیر، چاپی دووەم، (هێولەر - دەزگای چاپ و پەخشی ئاراس 2007) لاپەڕە 21.

34 - مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی کوردی، ئەل موجالید ئەل سالز، (هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 2002)، لاپەڕە 253، 258، 331.

35 - ئەلمینازیل حامید بەرواری یەکسادر عەلی لەندەن، ڕۆژنامەی تەکسی، ژمارە ٦٣٩، بەغدا، چاپخانەی دار ئەلکاهیز، یەکشەممە، ١٤ی کانون ئەلسانی ١٩٧١، لاپەڕە ٤.

36 - محەمەد عەلی ئیسماعیل، یادەوەرییەکانی تەمەنی حەفتا ساڵ و زیاترم لە نیو سەدەی کارکردندا، (بڵاو نەکراوەتەوە - 2019)، لاپەڕە 36.

37 - ژیاننامەی حوسێن ڕیدانی، جەنگاوەری دێرین حامید بەرواری قسەکردن بۆ گۆڤاری پێیامە عیلول، گۆڤاری پێیامە ئایلول، کۆمەڵەی مامۆستایانی شۆڕشی ئەیلولی مەزن، ژمارە ١٢، هەولێر، ٢ی تشرینی دووەم - ١ی ١ی ٢٠٠٩ - لاپەڕە ٦١، ٦٣.

38 - وێسفی حوسێن ڕیدنی، داستانی پیرەمەگرون - سورداش لە ساڵی 1969، (هێلێر - وەزارەتی ڕۆشنبیری - بەڕێوەبەرایەتی گشتی ڕۆژنامەگەری و چاپ و بڵاوکردنەوە - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری 2008 - لاپەڕە 11، 19، 84.

39 - ژیاننامەی هێسن ڕیدانی، جەنگاوەری دێرین عارف حامید بەرواری، گۆڤاری ئایار، ژمارە 601 - هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، 31ی ئابی 2006 - لاپەڕە 11.

40 - ڕاپۆرتی حەوتەمین ڕۆژی کۆنگرەی یازدەهەم، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 1726، هێلەر، دووشەممە، 23ی ئابی 1993، لاپەڕە 1، 6.