ناسیح خفور ڕێمێزان ناسراو بە (ن. بێبەک)، لە ساڵی 1964 پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرد، لە ساڵی 1969 لە چوارچێوەی چالاکییەکانی لقی سێی پارتی دیموکراتی کوردستان پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کرد. لە ساڵانی (١٩٨٠ - ١٩٨١) ئەندامی لقی لقی شەشەمی لقی ئەوروپی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. ساڵی ١٩٨٠ سەرپەرشتی ڕێکخراوەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانی لە نەمسا کردووە. ساڵی 1989 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی جێگرەوەی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی دەیەم) هەڵبژێردرا.

ژیاننامە

دکتۆر ناسیح خفور ڕێمێزان، لە ساڵی 1948 لە شاری کەرکوک لەدایکبووە، لە خێڵی زینگەنی فەیلییە، کە باوباپیرانی لە سەردەمی سەفەوییەکاندا لە کرماشانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە کۆچیان کردووە بۆ باشووری کوردستان کە ئەوکات لەژێر دەسەڵاتی عوسمانیدا بووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەکاری لە کەرکوک تەواو کردووە. ساڵی 1969 لە قوتابخانەی پێنجوێنی بنەڕەتی لەگەڵ مامۆستایەکی شۆڕشگێڕ دامەزراوە. ساڵی 1969 بە پاڵپشتی بەشی زانستی (المعریف)ی شۆڕشی ئەیلول لە ناوچەی هێورامان لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی دامەزراوە. ساڵی 1969 بووەتە خوێندکاری یەکەمین پۆلی مامۆستایانی شۆڕشگێڕ لە گوندی ناوپیردان، سەر بە پارێزگای هێولێر.

لە ساڵی ١٩٧٠ دەستی بە شیعر نووسین کردووە، لە ساڵی ١٩٧٠ بۆ خوێندن چووە یەکێتی سۆڤیەت. لە ساڵی ١٩٧١ لە کۆلێژی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و یاسای نێودەوڵەتی زانکۆی کیێڤ وەرگیراوە. لە ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٧٦ بڕوانامەی ماستەری لە بەشی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و یاسای نێودەوڵەتی زانکۆی کیێڤ وەرگرتووە. لە ٢٤ی ژانویەی ١٩٧٩ بەرگری لە تێزی دکتۆراکەی کرد. لە ٢٣ی نیسانی ١٩٨٠ بڕوانامەی دکتۆرای لە فەلسەفەی مێژووی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و سیاسەتی دەرەوە لە زانکۆی کیێڤ وەرگیرا.

لە ساڵی ١٩٨٠ ڕووی لە کۆماری نەمسا کردووە و تا ساڵی ١٩٨١ لەوێ ژیاوە، لە ساڵی ١٩٨١ گەڕاوەتەوە بۆ ئێران و تا ساڵی ١٩٨٧ لەوێ ژیاوە، لە ساڵانی (١٩٨٧ - ١٩٩١) نوێنەری سەرۆک کۆمار بووە مەسعوود بارزانی و پارتی دیموکراتی کوردستان لە یەکێتی سۆڤیەت. لە ساڵی ١٩٩٠ وەک پەنابەرێک دەچێتە شانشینی سوید و دوای ڕاپەڕین لە باشووری کوردستان گەڕاوەتەوە هەرێمی کوردستان.

لە ساڵی 1996 لە زانکۆی سەلاحەدین پۆستی پرۆفیسۆری وەرگرتووە، لە ساڵی 1997 تا 2008 مامۆستا بووە لە بەشی یاسا و زانستە سیاسییەکان لە کۆلێژی ئێوارانی یاسا و زانستە سیاسییەکان لە زانکۆی سەلاحەدین (هیولەر). لە ساڵی ٢٠٠٦ لە زانکۆی مۆسکۆ پۆستی پرۆفیسۆری وەرگرتووە، ساڵی ٢٠٠٦ بووەتە ئەندامی کۆمەڵەی نووسەرانی دەست لێنەدراو، زمانەکانی کوردی، تورکمان، تورکی، ئازەری، عەرەبی، ڕووسی، ئۆکراینی، فارسی، ئەڵمانی و سویدی شارەزایە.

لاپەڕەی کار

هاوینی ساڵی ١٩٦٤ پەیوەندی بە ڕیزەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانەوە کردووە و لە ساڵی ١٩٦٦ شەرەفی ئەندامێتی لە حیزبی دێموکراتی کوردستانی پێبەخشراوە، لە ساڵی ١٩٦٩دا پۆلی یەکەمی کۆمەڵەی مامۆستایانی شۆڕشگێری تەواو کردووە. ساڵی ١٩٦٩ پۆلی یەکەمی کۆمەڵەی کادیرانی تەواو کردووە. لە هاوینی ساڵی ١٩٦٦دا شەرەفی ئەندامێتی لە پارتی دیموکراتی کوردستانی پێبەخشرا. لە ساڵی ١٩٦٨ لە ڕیزەکانی یەکێتی قوتاب (خوێندکاران)ی کوردستان لە شاری کەرکوک کاری کردووە و بووەتە ئەندامی لقێک. هاوینی ساڵی 1969 لە سنووری کۆمیتەی قەزای سێی پارتی دیموکراتی کوردستان پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کرد. لە ساڵانی (1969 - 1970) ئەندامی لیژنەی قەزای پێنجوێنی لیژنەی قەزای چوار بووە.

ساڵی ١٩٧٠ بووەتە ئەندامی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا. لە ساڵانی (١٩٧١ - ١٩٧٦) ئەندامی دەستەی کارگێڕی ڕێکخراوی ئۆکراینی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە یەکێتی سۆڤیەت بووە. لە ١٦ تا ٢٠ی بەفرانباری ساڵی ١٩٧٢ لە پانزەهەمین کۆنگرەی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا (K.S.S.E.) لە شاری بوخارێستی ڕۆمانیا بەشداری کردووە. لە ساڵانی (١٩٧٦ - ١٩٨٠) بەرپرسی ڕێکخستنی یەکێتی سۆڤیەتی لقی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. لە ساڵانی (١٩٨٠ - ١٩٨١) ئەندامی لقی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ئەوروپا بووە. ساڵی ١٩٨٠ سەرپەرشتی ڕێکخراوەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانی لە نەمسا کردووە.

ساڵی 1981 بۆ دووەم جار لە ژیانیدا پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کرد. لە ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٨١ وەک ئەندامی بەشی پەیوەندییەکان دامەزرا. ساڵی 1981 بووەتە بەرپرسی بەشی بڵاوکراوەی کوردی. لە ساڵی 1982 وەک بەرپرسی لیژنەی قەزای سلێمانی لە بەشی چوارەم و ئیدارەی بەشی چوار دامەزرا. لە ساڵانی (1984 - 1985) لە بەشی ڕێکخستن بە پلەی ئەندام کاری کردووە. لە ساڵانی (1985 - 1986) بووەتە بەرپرسی لیژنەی قەزای سلێمانی لە بەشی چوارەم. لە ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٨٥ وەک سەرۆکی فیرقەی چوار دەستنیشان کرا. لە ساڵی ١٩٨٧ لە بەشی پەیوەندییەکان لە سوریا کاری کردووە. لە ساڵانی (1988 - 1991) توێژەرێکی زانستی بووە لە پەیمانگای لێکۆڵینەوەی ڕۆژهەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت لە مۆسکۆ. ساڵی 1989 لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکرات (کۆنگرەی دەیەمی) هەڵبژێردرا. لە ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩١ وەک ئەندامی بەشی ڕێکخستن دامەزرا. لە ٨ی بانەمەڕی ساڵی ١٩٩١ وەک بەرپرسی کۆنفرانسی کادری حیزبی دێموکرات دامەزرا. لە 16ی ژانویەی 1991 تا 18ی شوباتی 1992، مامۆستای بەرنامە و کاروباری ناوخۆی پارتی دیموکراتی کوردستان و بناغەکانی ڕێکخراوە سەرەکییەکانی حزبی لە خولی نۆیەمی کۆنفرانسی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە شاری پیرمام لە پارێزگای هەولێر وانەبێژ بووە.

بە بۆنەی 16ی تشرینی دووەمی ساڵی 1993، وەک وەزیری پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە کۆنگرەی ئازادی یەکێتی قوتبی کوردستان و یەکێتی لاوانی دیموکراتی کوردستان لە شاری هەولێر وتارێکی پێشکەش بە ئامادەبووان کرد. سەرۆکی کۆنفرانسی کادرانی پارتی دیموکراتی کوردستان (10، 11، 12 و 13) بووە و تا ساڵی 2006 لە کارەکانی بەردەوام بووە، لە ساڵی 1992 لەسەر لیستی پارتی دیموکراتی کوردستان بووەتە ئەندامی جڤاتی نیشتمانی کوردستان (پەرلەمانی کوردستان). لە ٤ی خاکەلێوەی ساڵی ١٩٩٢ دەبێتە وەزیری پەروەردە (کابینەی یەکەم)، ڕۆژی چوارشەممە ١٩ی ئابی ١٩٩٢، شیعرەکانی لە ڕۆژنامەی خەبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان بڵاوکرانەوە. ساڵی 1993 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو (کۆنگرەی یازدەهەم) هەڵبژێردرا. لە 25ی نیسانی ساڵی 1993 بووەتە وەزیری پەروەردەی هەرێمی کوردستان (کابینەی دووەم). ڕۆژی شەممە 29ی ئایاری 1993 وەک وەزیری پەروەردە بەخێرهاتنی خاتوو بەربیل حەمەر ئەندامی پەرلەمان بۆ باڤاریای کۆماری فیدراڵی ئەڵمانیای کرد بۆ کابینەی دووەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان. لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٩٣ وەک وەزیری پەروەردەی هەرێمی کوردستان بەشداری لە کۆنفرانسی زمانی کوردی کرد کە لە لایەن زانکۆی سۆربۆن و ئینستیتیوتی کوردی لە پاریس ڕێکخرابوو. ساڵی 1993 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستانی یەکگرتوو (کۆنگرەی یازدەهەم) هەڵبژێردرا.

لە 16ی تشرینی دووەمی ساڵی 1993 وەک وەزیری پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەشداری لە کۆنگرەی ئازادی یەکێتی لاوانی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی قوتابیانی کوردستان لە شاری هەولێر کرد. لە 23ی 1ی 1994 تا 28ی ئاداری 1995 پەنای بردە ناو هۆڵی جڤاتی نیشتیمانی کوردستان بە 58 ئەندامی پەرلەمان لە سەرجەم لیستەکان بۆ شەرمەزارکردنی شەڕی ناوخۆ خۆپیشاندانیان کرد. لە 30ی 1ی ساڵی 1994 ماڵەکەی لە شاری هەولێر لەلایەن یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستانەوە تاڵان کرا. لە پاییزی ساڵی ١٩٩٦، بە نوێنەرایەتی سەرۆک کۆمار مەسعوود بارزانی لەگەڵ شاندەکەدا محمد ئازیز و دکتۆر ئیزەدین مستەفا ڕەسوڵ بە ئامانجی بەدەستهێنانی پشتیوانیی دەسەڵاتدارانی وڵات بۆ دۆزی کورد سەردانی مۆسکۆی کرد. لە ١٩ی ژانویەی ١٩٩٦ دەبێتە ئەندامی دەستەی خوێندنی باڵا (خولی یەکەم). لە ١٩ی بانەمەڕی ساڵی ١٩٩٦ دەبێتە ئەندامی دەستەی پەیوەندییەکانی ئەنجومەنی نیشتمانپەروەری کوردستان (خولی یەکەم).

ساڵی 1997 بەرپرسی خولی دەیەمی کۆنفرانسی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە شاری هەولێر. ساڵی 1998 بەرپرسی خولی یازدەهەمی کۆنفرانسی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە شاری هەولێر. ساڵی 1998 مامۆستای هونەری حیزب بووە لە خولی یازدەهەمی کۆنفرانسی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە هەولێر. لە کۆبوونەوەی ٩ی ئەیلولی ١٩٩٨دا، بووەتە ئەندامی لیژنەی خوێندنی باڵا و ئەندامی لیژنەی کاروباری پێشمەرگەی جڤاتی نیشتمانی کوردستان (خولی یەکەم). لە ساڵی ١٩٩٨ لە گۆڤاری زاگرۆس بە زمانی عەرەبی وتارەکانی بڵاوکردۆتەوە. لە ساڵی ١٩٩٨دا، ئەو... فێلەکدین کاکەیی بەشداری لە کۆنفرانسی زانیاری کوردستان لە مۆسکۆ کرد. ساڵی 1999 لە کۆنگرەی دوانزەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان خۆی بۆ ئەندامێتی لە کۆمیتەی ناوەندی کاندید کرد، بەڵام هەڵنەبژێردرا.

لە 14ی ئازاری ساڵی 2000 دەبێتە ئەندامی لیژنەی شاندی یادی لەدایک بوونی بارزانی نەمیر، سەرکردەی نەتەوەیی کورد، کە لەلایەن جڤاتی نیشتیمانی کوردستانەوە (خولی یەکەم) ڕاسپێردرابوو. لە 11ی نیسانی 2000 بووەتە ئەندامی لیژنەی خوێندنی باڵا و ڕاهێنان لە جڤاتی نیشتمانی کوردستان (خولی یەکەم). ساڵی 2001 بووەتە ئەندامی لیژنەی چاودێریی بارودۆخ و بژێوی ژیانی پەنابەرانی کورد لە وڵاتانی ئەوروپا و دەرەوە لە ئەنجومەنی نیشتمانیی کوردستان (خولی یەکەم). لە 17ی ئازاری 2001 بووەتە سەرۆکی فراکسیۆنی زەرد (پارتی دیموکراتی کوردستان) لە جڤاتی نیشتمانی کوردستان و تا مانگی ئازاری 2006 لەو پۆستەدا ماوەتەوە، لە 3 تا 5ی نیسانی 2001 بە نوێنەرایەتی د کەرکوک لە هۆڵی ڕۆشنبیری هیولەر و لەوێ وتارێکی پێشکەش کرد.

ساڵی 2001 مامۆستای ڕێکخستن و بەرنامە و کاروباری ناوخۆی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە دوازدەهەمین خولی کۆنفرانسی کادرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە شاری هەولێر. ڕۆژی پێنجشەممە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١ لەگەڵ سەرۆک کۆمار مەسعوود بارزانی بەشداری لە مەراسیمی دەرچوونی خولی دوانزەی کۆنفرانسی کادیران لە شاری هەولێر کرد. لە 6ی نیسانی 2002 بووەتە سەرۆکی لیژنەی کاروباری خوێندنی باڵا و ڕاهێنان لە جڤاتی نیشتمانی کوردستان (خولی یەکەم). ساڵی 2001 ڕاهێنەری بەرنامە و کاروباری ناوخۆی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە سێزدەهەمین خولی کۆنفرانسی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە هەولێر.

لە 31ی تشرینی یەکەمی ساڵی 2002 بووەتە سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە جڤاتی نیشتمانی کوردستان (خولی یەکەم). لە شوباتی 2003 لەگەڵ دوکتور ڕۆژ نوری سێدق وەک بەشێک لە شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ پتەوکردنی پەیوەندییەکان سەردانی فیدراسیۆنی ڕووسیای کرد. لە 14ی شوباتی 2004 تا 14ی نیسانی 2004 مامۆستای بەرنامە و کاروباری ناوخۆی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە خولی چواردەهەمی کۆنفرانسی کادرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە هەولێر. لە ساڵانی (2003 - 2013) بەرپرسی ئەنجومەنی مەدەنی و ئەنجوومەنی پەرەپێدانی دیموکراسی لە کەرکوک بووە. لە 30ی 1ی 2005 کاندیدی لیستی پارتی دیموکراتی کوردستان بە ژمارە 162 بۆ جڤاتی نیشتمانی کوردستان. ساڵی 2005 بووەتە ئەندامی لیژنەی پەیوەندی و کاروباری ڕۆشنبیری لە جڤاتی نیشتمانی کوردستان (خولی دووەم). لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ بووەتە ئەندامی جڤاتی نیشتمانی کوردستان (خولی دووەم). لە 9ی ئەیلولی 2005 بە بڕیاری سەرۆکی هەرێمی کوردستان بووە ئەندامی لیژنەی پێداچوونەوە و جێبەجێکردنی مادەی 58ی یاسای بەکارهێنانی دەوڵەتی عێراق بۆ قۆناغی ئینتقالی (خولی دووەم). لە 23ی ئابی 2005 بووەتە ئەندامی لیژنەی پەیوەندی و کاروباری کۆمەڵایەتی لە جڤاتی نیشتمانی کوردستان (خولی دووەم). ساڵی 2006 بوو بە ئەندامی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆمەڵەی پاراستنی گەلانی مەترسیدار.

لە ڕۆژانی ٢٨-٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ بەشداری لە ڕووسیا و کۆنفرانسی جیهانی ئیسلامی لە مۆسکۆ کردووە. لە ٦ی ژانویەی ٢٠٠٦ لەلایەن کۆمیتەی نیشتمانیی فیدراسیۆنی ڕووسیا لە مۆسکۆ مەدالیای میخائیل لۆمۆنۆسۆڤی پێبەخشرا. ساڵی 2007 لە کۆنگرەی 16ی پارتی دیموکراتی کوردستان لە هەولێر، ڕاهێنەری بەرنامە و کاروباری ناوخۆی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. لە ساڵی ٢٠١٠ کاندیدی لیستی هاوپەیمانی کوردستانی بوو بۆ ئەندامێتی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق. لە ساڵی ٢٠١٤ وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی یارییەکانی ئاشتی جیهانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقا هەڵبژێردرا. ساڵی 2010 نوێنەری کۆنگرەی 13ی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. لە ١٨ی بانەمەڕی ساڵی ٢٠١٠ بەهۆی کار و خۆڕاگری لە سەردەمی شۆڕشی ئەیلول و شۆڕشی گوڵان و ڕاپەڕینی باشووری کوردستان و قۆناغی سەروەری، نازناوی سەرۆک کۆمار پێبەخشرا. مەسعوود بارزانی مەدالیای نەمریی بارزانی وەرگرتووە.

بەرهەمەکانی: ١.

ئەی ئەو شۆڕشگێڕانەی ساڵی ١٩٨٢؟

کێشەی کورد لە ڕێککەوتن و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان چارەکی یەکەمی سەدەی بیستەم - تێزی ماستەر ١٩٨٦.

پرسی کورد لە پەیماننامەی سیڤرێس لە ساڵی ١٩٧٨.

کێشەی کورد لە سیستەمی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی نێوان جەنگی جیهانی یەکەم و دووەم - تێزی دکتۆرا 1979.

چەند لاپەڕەیەکی پێویست لەسەر بیرۆکە و بیری سۆسیالدیموکراتەکان لە ساڵی ١٩٨٢.

یادەوەرییەکانی کۆچکردن ١٩٨١.

سەرەتای ڕووداوە گرنگەکانی ڕێکخستنی حیزب لە ساڵی ١٩٨٤.

ڕێگای بەرخۆدان 1986.

کادر کێیە 1998 - ؟.

کێشەی کورد ئەمڕۆ و ڕۆڵی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد (بە ڕووسی) ١٩٩٠.

هەندێک لایەنی میراتی نەتەوەیی و کارەکانی گەڕانەوەی بارزانی بۆ نەمیر ٢٠٠٢.

هەڵبژاردن و پرۆسەی هەڵبژاردن چییە و لە ساڵی ٢٠٠٩ چۆن بەڕێوەدەچێت؟

دەستووری ساڵی ٢٠٠٩ چییە؟

میرات و میتۆدی بارزانی نەمیر لە ڕووی تیۆری و پراکتیکەوە لە ساڵی ٢٠١٠.

یاسای گشتی نێودەوڵەتی - ئامادەیە بۆ بڵاوکردنەوە.

دەستوور ئامادەیە بۆ بڵاوکردنەوە.

ناکۆکی و مشتومڕە نێودەوڵەتییەکان - ئامادەیە بۆ بڵاوکردنەوە.

سەرچاوە:

1- لیستی ناوی بەشداربووانی غیابی کۆنگرەی دوانزەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، لاپەڕە ١.

2- ع.د.ک، وەزیری پەروەردە بەخێرهاتنی شاندێکی ئەڵمانیا دەکات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ڕۆژنامەی برایەتی، ژمارە 1658، هیولێر، یەکشەممە، 30ی ئایاری 1993، لاپەڕە 4.

3- پەرلەمانی کوردستان و پێگەیەکی مێژوویی، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان- یەکگرتوو، ژمارە 2118، چوارشەممە، 28ی 1ی 1994، لاپەڕە 1.

4- کۆنگرەی ئازادی دەست بە چالاکییەکانی دەکات، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان- یەکگرتوو، ژمارە 1772، هێولێر، یەکشەممە، 17ی تشرینی دووەمی 1993، لاپەڕە 1 و 4.

5- حامید گێوهەری، مەدالیای بارزانی، بەرزترین خەڵاتی ئەدەبی، کتێبی یەکەم، چاپی دووەم، (هێولەر - ڕێکخراوی خێرخوازیی بارزانی 2019)، لاپەڕە 494 و 496.

6- ناسر زێنگەنە ئایل زێنگەنە دێر گوزار تاریکس، (تاران - ناوەندی دژەشارەت بۆ پەروەردە و لێکۆڵینەوە، شەهید سپاهباد سیاد شیرازی 1396 شەمسی) لاپەڕە 9، 17، 22، 23، 41.

7- محمد عبدالرحمن زێنگەنە، مێژووی عەشیرەتی زینگەن، چاپی دووەم، (سلێمانی - دەزگای چاپ و پەخشی ڕون - 2012)، لاپەڕە 7، 273، 276.

8- کینەر عەبدوڵڵا، بەشداری سیاسی ژنان لە باشووری کوردستان (سلێمانی 2016) لاپەڕە 91 و 121.

9- ئێلی جەعفەر، کۆمەڵگەی کۆچبەری کوردی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا، سروشتی دووەم، سروشتی دووەم، (ئەستەنبوڵ دار خانی 2020) لاپەڕە 194.

10- میرات و میتۆدی بارزانی نەمر لە تیۆری و پراکتیکدا، (هێلێر - دەزگای چاپ و پەخشی ڕێوشەنبیری 2010)، لاپەڕە 1 و 136.

11- لیستی نیشتمانی دیموکراتی کوردستانی پەرلەمانی کوردستان، ڕۆژنامەی پێش هەڵبژاردن، دەستەی باڵای زانیاری هەڵبژاردن، ژمارە 5، هێلەر، چاپخانەی ڕۆشنبیری، 22ی 1ی 2005، لاپەڕە 3.

12- وتارێکی وەزیری پەروەردە، ڕۆژنامەی پێشکەتین، ئۆرگانی یەکێتی قوتابیان و لاوانی دێموکراتی کوردستان، ژمارە 48، هێلەر، 2ی تشرینی دووەمی 1993، لاپەڕە 2.

13- میراتی الریس البارزانی.. ڕاوێژکاری ئەکادیمی کەرکوک، موجالێ گوڵان العربی، موسەسە گوڵان لیل سەقافیە وال ئیلام، ئەلعەداد 59، ئەلسەنا ئەلخمسە، هەولێر، 30 نیسانی 2001، لاپەڕە 24.

14- شوان حسێن شینیک بەلەکی، 2016. سێوهێر نامیق تەندروستە. 1946 - 2011 ژیان و بەرهەم و ڕۆڵی سیاسی، زانکۆی سۆران، فاکەڵتی ئاداب، 2016 (تێزی ماستەر و چاپنەکراو) لاپەڕە 89.

15- کاندیدەکانی لیستی هاوپەیمانی کوردستانی، گۆڤاری دەنگدان، دەسەڵاتی هەڵبژاردن (یەکێتی)، ژمارە 10 و 11، چاپخانەی سلێمانی، ئابی 2020، لاپەڕە 10.

16- سلێمان مستەفا هێسن، کورد و ئەزموونی یەکەم، (هێلێر - دەزگای چاپ و پەخشی کارۆ 2017) لاپەڕە 274.

17- ناوی 111 کاندیدی لیستی هاوبەشی کوردستان بۆ پەرلەمانی کوردستان، ڕۆژنامەی ئاشتی، ژمارە 19، ساڵی یەکەم، تاران، شەممە، 3ی ڕێبەندانی 1383، گواسترایەوە بۆ ژمارە 3.

18- عارف ڕوشدی، کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا لە نێوان ساڵانی 1956 - 1975، ڕۆژنامەی هیولەر، ژمارە 3254 هیولێر، پێنجشەممە، 30ی ڕێبەندانی 2020، لاپەڕە 6.

19- ئێلی سێفەر، مزگەوتی کورد ئەل موهاجیر ئەل تەلابییە ئەل کورد فی ئەورووپا، ئەل کوز ئەل ئاوال، ئەل تەبیە ئەل سانیە، (ئیستەنبوڵ دار خانی 2019) لاپەڕە 183.

20- ناسیح خێفور ڕەمەزان 37 ئاما ئالا ئەندولاها سەورێ 11ی ئەیلولی 1961 لە ئەلزەکەریێ، موچەڵە زاگرۆس، وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕۆشنبیری کوردستان، چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕۆشنبیری 10 هەولێر، 27ی ئەیلوولی 1998، لاپەڕە 9.

21- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

22- ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش - کوردستانی عێراق، قوتابخانەی کارگێڕی، بەشی زانست و تەندروستی، بڕوانامەی دەرچوون، ژمارە 1969، 2 لاپەڕە 1.

23- ئیحمەد شەریف لێک، شرۆڤەی ڕووداوە مێژووییەکان، بەرگی دووەم، (هێلێر - دەزگای چاپ و پەخشی ڕۆژهەڵات 2019)، لاپەڕە 87 و 93.

24- بێوار نورەدین، کورد و کوردستان، بیبلۆگرافی و ئیندێکس بۆ کتێبی کوردی، بەرگی دووەم، بەشی دووەم، (تاران - چاپخانەی تاران 2016) لاپەڕە 197.

25- سلێمان مستەفا هێسن، کورد و ئەزموونی یەکەم، (هێلێر - دەزگای چاپ و پەخشی کارۆ 2017) لاپەڕە 274.

26- پارتی دیموکراتی کوردستان، قوتابخانەی سیاسی، بڕیار، ژمارە 28، 4862 ئەیلولی 1981، لاپەڕە 1.

27- پارتی دیموکراتی کوردستان، قوتابخانەی سیاسی، بڕیار، ژمارە 5، 819 تشرینی دووەمی 1991، لاپەڕە 1.

28- پارتی دیموکراتی کوردستان، قوتابخانەی سیاسی، بڕیارنامە، ژمارە 8، 936 1ی بانەمەڕی 1991، لاپەڕە 1.

29- پارتی دیموکراتی کوردستان، قوتابخانەی سیاسی، بڕیار، ژمارە 5، 9410 1ی تشرینی دووەمی 1985، لاپەڕە 1.

30- پارتی دیموکراتی کوردستان، قوتابخانەی سیاسی، بڕیار بۆ هەموو چین و توێژە تێکۆشەرەکانی م.س، ژمارە 18، تەمموزی 6775، 1985، لاپەڕە 1.

31- کۆنفرانسی کادیران، بنەماڵەی ڕۆشنبیری-سیاسی، ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 632، هێولێر، یەکشەممە، 16ی ئابی 1992، لاپەڕە 6.

32- تاڵانکردنی گیان و ماڵی هاووڵاتیان لەلایەن دزانی چەکدارەوە بەردەوامە، بەشی یەکەم، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان- یەکگرتوو، ژمارە 2119، دووشەممە 13ی شوباتی 1995، لاپەڕە 7.

33- حامید گێوهەری، مەدالیای بارزانی، بەرزترین خەڵاتی ئەدەبی، بەرگی یەکەم، (هێلەر - ڕێکخراوی خێرخوازیی بارزانی - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی حاجی هاشم 2014) لاپەڕە 388 و 490.

34- هیمە ئیحمەد کاف، بێ کەموکوڕیەکان، گۆڤاری دەنگێ پێشمەرگ، ژمارە 156، هێلەر، چاپخانەی ئاراس، ئازاری 2011، لاپەڕە 78.

35- مەجلیسی پەرلەمان لەسەر پرسی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 757، ژمارە 10ی شوباتی 1995، لاپەڕە 2 دابەش بووە.

36- مێژووی خزمەتکارانی کادیرانی حیزب، لە شاخەوە تا شار، (هولێر - ناوەندی هەڵسەنگاندن و لێکۆڵینەوە و ئەکادیمیای حیزب - چاپخانەی ڕۆژهەڵات 2019) لاپەڕە 78، 92، 93، 95، 98، 104، 106، 116، 119، 122، 132، 172.

37- ڕاگەیاندنی ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان، ڕۆژنامەی کوردستانی نیوێ، ئۆرگانی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 131، هیولەر، یەکشەممە 5ی تەمموزی 1992، لاپەڕە 1.

38- سەرۆک بارزانی بەبۆنەی دووەم نمایشی سەربازی سوپای موعەد: "هەوڵەکان بۆ درێژەدان بە یەکڕیزیی پارتی بۆ خێری گشتی عێراق"، ڕۆژنامەی خەبات، زمانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 1054، هەولێر، سێشەممە، 30ی تشرینی دووەمی 2001، لاپەڕە 1.

39- سەمیر ساڵح، پێنج شار لە ئاوێنەی سەردەمی ڕابردوودا، (هێلێر - دەزگای چاپ و پەخشی ماردین 2016) لاپەڕە 46.

40- سەرۆک بارزانی: کێشەی نەتەوەی سی و چل ملیۆنی بە نکۆڵکردنەوە لە بوونی خۆی بەم یان ئەو چارەسەر ناکرێت، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 3553، هیولێر، شەممە 1ی 1ی 2001، لاپەڕە 1.

41- سەید عەلی موجانی، سوڵماز سیدقی، ئەلهێ نەعمتی..، فەرهەنگی زمانی فارسی و فارسی عێراق، (تاران - نەشیر ئازام 1392 کۆچی) لاپەڕە 1276.

42- شێرزاد سلێمان و بۆتان تەحسین، کۆنفرانسی سەرکەوتووی کادیران لەم ڕۆژانەدا خەریکە کۆتایی دێت، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان- یەکگرتوو، ژمارە 2535 هێولێر، پێنجشەممە، 26ی شوباتی 1998، لاپەڕە 5.

43- صلاح الدین عبدالحمید عبدالله ، مێژووی شانشینی زه نگه نه ، (سلێمانی - چاپخانه ی ڕێهند 2018) لاپه ڕه 81.

44- تاریق جەمباز و نیعمەت عەبدوڵڵا پیرداوید، ئەندامانی دانیشتنی یەکەمی پەرلەمانی کوردستان - عێراق 1992 - 2005 (هێلێر - جڤاتی نیشتمانی کوردستان - چاپخانەی شێهاب 2008) لاپەڕە 162، 178.

45- تاریق جەمباز، پەرلەمانتارانی نەوەی دووەمی پەرلەمانی کوردستانی عێراق (هێلێر - جڤاتی نیشتیمانی کوردستان - چاپخانەی شێهاب 2007) لاپەڕە 119.

46- ئێلی کەمال بەرزی، کەسایەتییە بەناوبانگەکانی کورد لە سەدەی بیستەمدا، بەرگی یەکەم، (هەولێر – پرۆژەی بارزی – چاپخانەی زانکۆ 1999) لاپەڕە 288، 289.

47- فاتیح ڕەسوڵ، چەند لاپەڕەیەک لەسەر مێژووی کارەکانی گەلی کورد، بەرگی یەکەم، (سوید - چاپخانەی هەڵەبجە - 1979) لاپەڕە 104.

48- فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە پەرلەمان سەردانی شاری کەرکوکی کرد، گۆڤاری گوڵان، ناوەندی ڕۆشنبیری گوڵان، ژمارە 429، هیولەر، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، 17ی نیسانی 2003، لاپەڕە 4.

49- کونسوڵخانه ی نێوده وڵه تی ڕووسیا له ئه مریکای عێراق له هه ولێر، به ڵگه ی بڕوانامه کراو، به ڕواری 22، 440، 2009، لاپه ڕه 1.

50- کایەی کوردستان، بەرگی یەکەم، (هەولێر ـ دەزگای چاپ و پەخشی هەولێر 2012)، لاپەڕە 8، 10، 14، 257، 467.

51- کایەی کوردستان، بەرگی دووەم، (دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی هەولێر، 2012)، لاپەڕە 517.

52- کایەی کوردستان، بەرگی سێیەم، (چاپخانەی هەولێر، 2012)، لاپەڕە 1207، 1250، 1276.

53- لیستی ناوی کاندیدانی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ جڤاتی نیشتمانی کوردستان، ڕۆژنامەی پێشکەتین، ئۆرگانی یەکێتی قوتابیان و لاوانی دیموکراتی کوردستان - عێراق، ژمارە 26، ئایاری 1992، لاپەڕە 4.

54- میهێمد مێلا قادر، کورتە لێکۆڵینەوەیەک لە سەر مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و کولتووری نەمیری بارزانی، چاپی دووەم، (هوێلەر - دەزگای چاپ و پەخشی ئاراس 2007) لاپەڕە 98.

55- گرنگی سەربەخۆیی بۆ گەلی دژە ئیسلامی لە عێراق، ڕۆژنامەی ئەلتەکسی، ئەلدەورە السالێسە، چاپکراوی ئەلتەکسی، ژمارە 4410، بەغدا، ئەلسالەسە، 22ی شوباتی 2005، لاپەڕە 10.

56- مەلا فاروق شیوانی، هەموو کورد، بەرگی یەکەم، (هێلێر - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ڕۆشنبیری 1997) لاپەڕە 113.

57- ن.بێبەک، هەست و بڕیار، کۆنفرانسی کادیران، بنەماڵەی ڕۆشنبیری و سیاسی، ڕۆژنامەی خەبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 633، هەولێر، چوارشەممە، 19ی ئابی 1992، لاپەڕە 5.

58- ناسیح خفور ڕێمێزان، ڕێبازی بەرخۆدان، (کوردستان - دەزگای چاپ و پەخشی خێبات 1986) لاپەڕە 1 و 8.

59- ناسیح خفور ڕێمێزان، هەندێک لایەنی میراتی نەتەوەیی و کاری گەڕانەوەی بارزانی نەمیر، (هێولەر – قوتابخانەی ڕێکخستنی پێشمەرگە – چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 2002)، 36.

60- ناسیح خفور ڕێمەزان، چۆن بگەینە کادیرانی حزب، (هێلێر 1998) لاپەڕە 4، 45، 47.

61- ناو و ژیاننامەی وەزیرانی حکومەتی کوردستان، ڕۆژنامەی کوردستانی نیوێ، ئۆرگانی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 132، هیولێر، دووشەممە، 6ی تەمموزی 1992، لاپەڕە 2.

62- هەرێمی کوردستانی عێراق، سەرۆکایەتی ئەنجوومەنی وەزیران، ئەنجومەنی خوێندنی باڵا، سەرۆکایەتی زانکۆی سەلاحەددین/ هیولێر، 1999 - 2000 ڕێبەری دەرچووان (هێلێر - چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین 2000) لاپەڕە 183.

63- هەرێمی کوردستانی عێراق، جڤاتی نیشتیمانی کوردستانی عێراق، پرۆتۆکۆل، بەرگی یەکەم، (هێلەر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 1997) لاپەڕە 287، 288.

64- هەرێمی کوردستانی عێراق، جڤاتی نیشتیمانی کوردستانی عێراق، پرۆتۆکۆڵی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستانی عێراق 1992، بەرگی حەوتەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 1997) لاپەڕە 342.

65- هەرێمی کوردستانی عێراق، جڤاتی نیشتیمانی کوردستانی عێراق، پرۆتۆکۆڵی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستانی عێراق 1992، بەرگی سێزدەهەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 1998) لاپەڕە 267، 271.

66- هەرێمی کوردستانی عێراق، جڤاتی نیشتیمانی کوردستانی عێراق، پرۆتۆکۆڵی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستانی عێراق 1998، بەرگی هەژدەهەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 1999، لاپەڕە 30، 38.

67- هەرێمی کوردستانی عێراق، جڤاتی نیشتمانی کوردستانی عێراق، جڤاتی نیشتمانی کوردستانی عێراق، پرۆتۆکۆلی 2004ی جڤاتی نیشتیمانی کوردستانی عێراق، لاپەڕە سی و دوو، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 2004) لاپەڕە 75.

68- هەرێمی کوردستانی عێراق، جڤاتی نیشتمانی کوردستانی عێراق، ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستانی عێراق، ساڵی پرۆتۆکۆلی (2005)ی جڤاتی نیشتمانی کوردستانی عێراق، لاپەڕە سی و پێنج، (هێلێر 2007) لاپەڕە 3 و 6.

69- هەرێمی کوردستانی فیدراڵی عێراق، وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، زانکۆی سەلاحەدین، کۆلێژی ئێوارانی یاسا و سیاسەت، گۆڤار، ژمارە 834/ 2،2،20، 25ی تشرینی دووەمی 2009، لاپەڕە 1.

ویریا کاف، مێژووی دەنگی کوردستانی عێراق (دیھۆک - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی خەبات ٢٠٠٢) لاپەڕە ١٣٧، ١٣٩.