جەلیل یوسف ئیحمەد قاسم، ناسراو بە ناوەکانی (هۆشیار، جەلیل هۆشیار، دادوەر جەلیل هۆشیار، زیرینگ و جەلیل قازی). ساڵی 1944 لەلایەن دەسەڵاتی پاشایەتی هاشمی لە عێراق بە تاوانی پشتیوانی لە شۆڕشی دووەمی بارزان دادگایی کرا و بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ ئەو شۆڕشە زیندانی کرا. لە ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە ڕیزەکانی حیزبی دێموکراتی کوردەوە کردووە و لە ژێر ناوی ساختەی زیرینگ چالاکی ئەنجام دەدات. ساڵی 1951 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی دووەمی پارتی دیموکراتی کوردستان) هەڵبژێردرا.

ژیاننامە

جەلیل یوسف ئیحمەد قاسم ناسراو بە ناوەکانی (هۆشیار، جەلیل هۆشیار، دادوەر جەلیل هۆشیار، زیرینگ و جەلیل قازی)، لە ساڵی 1921 لە شاری هەولێر لە دایکبووە. لە بنەماڵەیەکی دیاری قازی شاری هەولێر بووە، خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەیی لە شاری هەولێر وەرگرتووە. لە ساڵی ١٩٤٦ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسا لە کۆلێژی یاسا لە زانکۆی بەغدا وەرگرتووە. ساڵی 1959 هاوسەرگیری لەگەڵ کچی کەریم زانستی (1900 - 1996) دەکات کە یەکێکە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی زانستی و ئەندامی ناسیۆنالیست و ڕۆشنبیرانی شاری سلێمانی. لە ساڵانی (1961 - 1962)دا دادوەر بووە لە دادگای لێکۆڵینەوەی هەولێر. لە ساڵانی (1963 - 1980)دا دادوەر بووە لە دادگای بەرایە (بیدایە) و تەحلقون (ئیستیناف) لە بەغدا. لە 11ی تشرینی دووەمی ساڵی 1980 لە دادگای بەرایی کەرخی لە بەغدا وەک دادوەر دامەزرا، لە ساڵی 1990 خانەنشین بوو، بەڵام دوای ماوەیەکی کەم گەڕایەوە سەر کارەکەی و لە ساڵی 1994 بۆ جاری دووەم خانەنشین بوو، لە 5ی تشرینی دووەمی 1996 لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی شێخ مەعروف لەو شارە بە خاک سپێردرا. زمانی کوردی و عەرەبی و تورکمانی و ئینگلیزی شارەزا بووە.

لاپەڕەی کار

لە ساڵی ١٩٣٨ ئەندامی دامەزرێنەری کۆمەڵەی تاریکتر بووە. لە ساڵی ١٩٣٩ لە ڕیزەکانی پارتی هیوای کوردیدا کاری کردووە و بە ناوی ساختەی هۆشیار ناسراوە. لە ساڵی 1941 بە هۆی پشتیوانی لە بزووتنەوەی ڕەشید عەلی گەیلانی (1893 - 1965) بەشداری خۆپیشاندانەکانی شاری هەولێر دەکات و لەسەر داوای بەرپرسانی بەریتانیا لە عێراق لەلایەن دەسەڵاتدارانی حکومەتی عێراقەوە زیندانی کراوە. ساڵی 1942 وتارەکانی بۆ گۆڤاری "گەلاوێج"ی زمانی کوردی، کە لە بەغدا دەردەچوو، وەرگێڕاوە. لە ساڵی 1944 بە هۆی پاڵپشتی لە شۆڕشی دووەمی بارزان (1943 - 1945) پارتی هیوای کوردی بەجێدەهێڵێت. ساڵی 1944 بە تۆمەتی پشتیوانی لە شۆڕشی دووەمی بارزان لەلایەن دەسەڵاتدارانی شانشینی هاشمی عێراقەوە دادگایی کرا و بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ ئەو شۆڕشە زیندانی کرا. ساڵی 1946 هەوڵیدا ڕیزەکانی پارتی هیوای کوردی لەگەڵ کۆمەڵێک گەنجدا یەکبخات بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. ساڵی 1946 پەیوەندی بە ڕیزەکانی حیزبی دێموکراتی کوردەوە کردووە و لە ژێر ناوی ساختەی زیرینگ چالاکی ئەنجام دەدات. ساڵی 1946 یەکێک بووە لە ڕێکخەرانی ئاهەنگی نەورۆز لە بەغدا. لە ساڵی 1948 بەشداری خۆپیشاندانی دژی ڕێککەوتنی پۆرتسمۆسی نێوان شانشینی یەکگرتوو و شانشینی عێراق لە بەغدا کرد. لە ساڵانی (1949 - 1951) بەهۆی چالاکییە کوردی و سیاسییەکانی، لەلایەن بەرپرسانی شانشینی عێراقەوە زیندانی و ئەشکەنجە دراوە. ساڵی 1951 لە زیندان ئازاد بوو، لە ساڵی 1951 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی دووەمی پارتی دیموکراتی کوردستان) هەڵبژێردرا. ساڵی 1951 بووەتە ئەندامی دەستەی بزووتنەوەی ئاشتی لە شاری هەولێر.

لە ساڵی ١٩٥٣ حەفتا و پێنج کەس لە شارۆچکەی کۆیە داواکارییەکیان پێشکەش بە بەرپرسانی باڵای ئیمپراتۆریەتی عێراق کرد بۆ ئازادکردنی زیندانییەکان و داواکارییەکانیان بۆ چوار ڕۆژنامە نارد. لە ساڵی ١٩٥٣ لە کاتی ڕاپەڕینی جووتیارانی دەشتی هێولێر لە دژی ڕژێم، خۆبەخشانە وەک پارێزەرێک بۆ زیندانییەکان ڕۆڵی گێڕاوە. ساڵی 1953 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان دەستنیشان کرا. ـ لە عێراق هەڵبژێردرا (کۆنگرەی سێیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان). لە ٢٠ی ژانویەی ١٩٥٣ بە بۆنەی تەقەکردن لە پارێزەرێک ئیبراهیم ئەحمەد فەتاح (1914 - 2000) لەگەڵ حەوت پارێزەری دیکە لە بەردەم ماڵەکەی لە شاری سلێمانی لەلایەن دەسەڵاتدارانی شاری سلێمانییەوە لێپرسینەوەیان لەگەڵ دەکرێت. ساڵی 1953 بە هۆی کوردایەتییەوە بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیمپراتۆریەتی عێراقەوە زیندانی کرا. لە ٢٠ی ئازاری ١٩٥٤ بە کەمانچە بەشداری لە ئاهەنگی نەورۆز لە شاری هەولێر کرد کە لە لایەن پارتی دیموکراتی کوردستانەوە ڕێکخرابوو. ـ عێراق. لە ساڵی 1954 ناڕەزایی خۆی لە ساختەکارییەکانی حکومەتی عێراق لە هەڵبژاردنی شارەوانی سلێمانی دەربڕی و بە زۆر گواسترایەوە بۆ شاری هەولێر و خەڵکی کۆیە ناڕەزایی خۆیان لەوە دەربڕی و داوای گەڕانەوەیان کرد. ساڵی 1958 بووە یەکێک لە هاوبەشە داراییەکانی بەشی وەرزشی بیروسک لە هەولێر. لە ساڵی 1958 بووە بە دادوەری ئاشتی هەولێر.

لە سەرەتای ساڵی ١٩٥٩ بە سەرنجی پارێزەر هەمزە عەبدوڵڵا (1915 - 1998) هەروەها بەهۆی ناڕازیبوونی لە توانا تەشکیلاتیەکانی پارتی دیموکراتی یەکگرتوو لە حزبی شیوعی عێراق دەرکرا. لە ٢٣ی شوباتی ١٩٥٩ نامەیەکی پێشکەش بە سەرۆک کۆمار کرد مستەفا بارزانی و ڕەخنەی لە دوورخستنەوەی لە... ساڵح حەیدەری (1922 - 2001) و حامید عوسمان ئەبوبەکر (1927 - 1993). لە ڕۆژانی ١٦-١٧ی تەمموزی ١٩٥٩ نوێنەری کۆنگرەی دووەمی بزووتنەوەی ئاشتی عێراق بووە لە بەغدا. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی 1959 بە ئەندامی لیژنەی قەزای بزووتنەوەی ئاشتی هەولێر هەڵبژێردرا. ڕۆژی 30ی 1ی 1959 بەبۆنەی دەرچوونی زێم ڕوکین عەبدولکەریم قاسم (1914 - 1963) لە نەخۆشخانە و ڕزگارکردنی لە تیرۆر لەلایەن پارتی سۆسیالیستی بەعسی عەرەبی لە بەغدا، پەیامێکی پیرۆزبایی ئاراستەی وەزارەتی بەرگری کۆماری عێراق کرد بەناوی بزووتنەوەی ئاشتی هەولێرەوە. ساڵی 1960 هەڵدەبژێردرێت و بووەتە سەرۆکی یەکەمی لیژنەی بزووتنەوەی ئاشتی لە هەولێر.

سەرچاوە:

1- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

2- ئامادەکاری و پێداچوونەوە: درەختی ئیحمەد بێکەس، یادەوەرییەکانی ئیحمەد بێکەس، کوردایەتی 1930 - 2006، (سلێمانی) ـ دەزگای چاپ و دابەشکردنی بەدیرخسان ـ دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بینایی ٢٠١٦) لاپەڕە ٤١.

3-ئامادەکردنی: سەلاح ڕەشید، مام سێلال، بەریەککەوتنی تەمەن لە گەنجیەوە تا کۆشکی کۆمار، بەرگی یەکەم - (سلێمانی) ـ دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی کارۆ - ٢٠١٧)، لاپەڕە ٧٣ - ٧٤.

4- ئامادەکاری: مێلا بەختیار، عارف سلێمان، لە دێنکێوە بۆ گولە جینیمەکان (لە تۆوەوە بۆ چەقۆی گەنم)، بەرگی یەکەم، چاپی دووەم، (هێلەر ـ هاوسەر پرێس 2007) لاپەڕە - 47.

5 - ئەعداد مومتاز ئەلحەیدەری، موختارەت من موزەکەرات ساڵح ئەلحەیدەری، ئەل تەباعە السانیە، (السلێمانی - مەتابعە ڕێنک - 2004) لاپەڕە 27.

6- بەکر شاکر کاروانی، ئەلی فەتاح دیزەی، شاعیر، نووسەر و چالاکوان، (هێلێر) . ـ وەزارەتی پەروەردە 2004) لاپەڕە 25 - 51 - 52 - 54 - 57.

7- بۆ زانیاری، گۆڤاری هێتاو، ژمارە 145، ساڵی 5 - هێولەر - چاپخانەی کوردستان، دووشەممە 15ی 1ی 1958 - لاپەڕە 25.

8 - بەیاننامەی ژمارە 21435، ڕۆژنامەی الواقاع العراقییە، وەزارەتی داد، ژمارە 2802، چاپی یەکەم و کۆتا، بەغدا، 10ی تشرینی دووەمی 1980 - لاپەڕە 6.

9- پیتاکی یانەی بیروسکی هیولەر، گۆڤاری هێتاو، ژمارە 121، ساڵی 4 - هێولەر، چاپخانەی کوردستان، 31ی 1ی 1958 - لاپەڕە 6.

10- جەمال بابان، سلێمانی، شارە گەشاوەکەم، بەرگی سێیەم، چاپی دووەم - (هێلێر ـ دەزگای چاپ و دابەشکردنی ئاراس ـ چاپخانەی ئاراس ٢٠١٢)، لاپەڕە ٣٣٢ - ٥٠٦.

11 - حەبیب محمد کەریم, مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستان ـ ئەلعێراق (بەرپرسی سەرۆکایەتی هەرێم) 1946 - 1993 - (دهۆک) ـ چاپخانەی Xebat 1998)، لاپەڕە 47 - 50.

12 - خالف خێفور، دێفری زێرین، بەرگی یەکەم، (کەرکوک ـ کۆمەڵەی ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی کەرکوک ـ چاپخانەی کارۆ 2011) لاپەڕە 229.

13 - ناوەڕۆکی بابەتەکەی مام سێلال لە خوێندنەوەی سیمیناری وتار لە یەکەم ساڵیادی کۆچی دوایی مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەدکۆچکردوو، ڕۆژنامەی کوردستانی نیوێ، ئۆرگانی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 2423 - ساڵی دەیەمی - سلێمانی، سێشەممە، 10ی نیسانی 2001 - لاپەڕە 3.

14 - سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح و عەبدوڵڵا زەنگنە، ژیاننامە و ئیندێکسی گۆڤاری گەلاوێژ، بەرگی یازدەهەم، (سلێمانی) ـ بینکی زیندوو ـ چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2016) لاپەڕە 124 - 125.

15 - شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هیولەر) ـ دەزگای چاپ و پەخشی ڕۆژهەڵات 2013)، لاپەڕە: 105 - 108.

16 - شیوان میحمەد ئەمین تەها خۆشناو - هەولێر لە نێوان ساڵانی (1958 - 1963) لێکۆڵینەوەیەک لە بارودۆخی سیاسی (هەولێر) ـ چاپخانەی ڕۆژهەڵات 2012) لاپەڕە 83 - 170 - 186 – 198.

17 - شیوان میحمد ئەمین تەها خۆشناو - لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لە دۆخی سیاسی هەولێر لە نێوان ساڵانی 1963 - 1970 - ( هەولێر) ـ چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین ٢٠١٦) لاپەڕە ٥١.

18 - تاریق کامباز، پارتی ھیڤا لە لیوای ھەولێر - ( ھەولێر ـ گۆڤاری یاسایی ـ چاپخانەی وەزارەتی کشتوکاڵ - ٢٠٠٥)، لاپەڕە ٢٢ - ٣٨ - ٧٦ - ١١٨ - ١٢٢.

19 - عەلی عەبدەڵلێ، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان ـ عێراق تا دامەزراندنی کۆنگرەی سێیەم، (بەبێ جێگا) ـ ئەیلوولی ١٩٦٨) لاپەڕە ٨٦ - ٨٧.

20 - فەرهاد عیونی - 36 نامە و چەند کەسایەتییەکی دەربارەکەم - (هێلێر) ـچاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین ٢٠١٩) لاپەڕە ٥٥.

21 - ڤیکتۆر هوگۆ، تاوانی مارشال نەی، وەرگێڕ جەلیل هۆشیار، گۆڤاری گەلاوێژ - ژمارە 7 و 8 - ساڵی 3، بەغدا - چاپخانەی مەریف، تەمموز و ئابی 1942 - لاپەڕە 19 - 28.

22 - کەریم شەریزە، زانای مەراوی، شاعیر و نووسەر کەریم زانستی - 1900 - 1996، موچەلی سەوت ئەلئەخیر، ئەلئەعداد 262، ئەلسەنا ئەلسەدیسە، هەولێر، ئەلعەربا - 7 تیشرین الاوال 2009، لاپەڕە 22.

23 - کەمال ڕەئوف میحمەد، بەشی کوردیناسی، ( هەولێر ـ دار ئاراس لیل تەباعە وال نەشیر ـ چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2005) لاپەڕە: 162 - 163.

24 - کەمال مێژێر، سەبارەت بە یادەوەرییەکانی ئیحمەد موختار بابان و وێنەیەکی سەرنجڕاکێش، گۆڤاری ڕێنگین - ژمارە 120 - بەغدا - (دار الحریە لیل تەباع) چاپخانەی - 2ی 1ی 1999 - لاپەڕە 7.

25 - گۆران سۆران فەیزی، دۆخی ئەدەبی شاری هەولێر لە نێوان ساڵانی 1935 - 1958، (هەولێر) ـ دەزگای چاپ و پەخشی ئاراس ـ چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2006) لاپەڕە 21 - 28.

26 - لە ئەرشیفی پارێزەر کەمال میحیدین خفووری، بە تایبەتی بۆ گۆڤاری کەکۆن، گۆڤاری کەکۆن - ژمارە 56 - سلێمانی، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی بینایی - 1ی 1ی 2018، لاپەڕە 11.

27 - مام جەلال، ئیبراهیم ئەحمەد، سەرکردەیەکی ژیر و زیرەکی سەردەمێکی نوێی کوردایەتی، گۆڤاری زاک - ژمارە 58 - ساڵی پێنجەم، سلێمانی - چاپخانەی دلێر ئۆفسێت، 10ی نیسانی 2002 - لاپەڕە 7.

28 - مێهدی محمد قادر، پێشهاتە سیاسییەکانی کوردستانی عێراق - 1945 - 1958، (سلێمانی) ـ ناوەندی توێژینەوەی ستراتیژی کوردستان - 2005) لاپەڕە 50 - 51 - 129 - 132.

29 - مێهدی محمد قادر، ڕۆڵی کورد لە بزووتنەوەی ئاشتی لە عێراق 1951 - 1963 (هێلێر) ـ چاپخانە و دابەشکردنی موکریانی ـ چاپخانەی موکریانی ٢٠١٥) لاپەڕە ٣٢ - ٥٤.

30 - مێهدی محمد قادر، هەولێر لە ساڵانی 1926 - 1939 (هەولێر) ـ ئەکادیمیای کوردی ـ دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی هاچی هاشم 2013) لاپەڕە 283 - 287.

31 - موکه ڕه م تاڵه بانی، چه ند لاپه ڕه یه ک له خه باتی حیزبی هیوا، به شی دووه م، گۆڤاری فیکری نیوێ - ژماره 136 - 1995: لاپه ڕه 25 - 30.

32 - نوری شاوێس، دانوستاندنەکەم، (بیدون مەکان) ـ (دەستنووسی حیزبی دێموکرات، ١٩٨٥) لاپەڕە ٢٣.

33 - چاوپێکەوتن: ئازاد عەبدولواحید، دروێنەکانی ڕۆژانی زیوەر خەتاب، (هێلێر) ـ چاپخانەی ڕۆژهەڵات 2019) لاپەڕە 48 - 95.