لەتیف مەحمود سەعید محمد ناسراو بە شێخ لەتیف حەفید، نووسەر و سیاسەتمەدار بوو کە لە ساڵی ١٩٤٦ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی یەکەمەوە، کە بە یەکەمین کۆنگرەی دامەزرێنەر و یەکگرتن ناسراوە، بە جێگری یەکەمی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کورد هەڵبژێردرا. ئەمەش بە گۆڕینی هەندێک لە بەرپرسیارێتییەکانی ژەنەڕاڵ ئەنجامدرا مستەفا بارزانی بوو بە دامەزرێنەر و سەرۆکی پارتە نوێیەکەی. لە ساڵانی (1956 - 1958) لە زیندانەکانی سلێمانی و هیل و بەسرە زیندانی کراوە. لە ساڵی ١٩٦٣ دەبێتە ئەندامی کۆنگرەی کۆیە (یەکەم کۆنگرەی گەل). لە 21ی 1ی 1963 بووەتە ئەندامی شاندی دانوستانکاری کورد لەگەڵ شاندی عێراق لە شارۆچکەی ڕانیە، کە ئامانجی ئۆتۆنۆمی بوو بۆ کوردستان. ساڵی 1964 پشتیوانی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانی نەکرد و بوو بە لایەنگری سەرۆک کۆمار. ساڵی 1964 بووەتە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق. لە ساڵی ١٩٦٤ بووەتە ئەندامی لیژنەی دەستووری فەرمانگەی کار (ئەل مەکتەب ئەلتەنفیزی).

ژیاننامە

لەتیف مەحمود سەعید محەمەد لە شاری سلێمانی لەدایک بووە، و یەکێکە لە کەسایەتییە دیارەکانی کورد و خاوەنی پێگەیەکی کۆمەڵایەتی بەرزە. لە بنەماڵەی شێخەکانی فەرماندەی قادری بەرزنجی شاری سلێمانییە کە شوێنکەوتووی شێخ عەبدولقادر گیلانی (١٠٧٧ - ١١٦٥) بووە. کوڕی شێخ ئەحمەد نۆدەی ناسراو بە کیبریت ئەلاحەمرە و کوڕە بچووکەکەی مەلیک مەحمودی یەکەمە (١٨٨١ - ١٩٥٦). لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٠٨ سەعید باپیرەی لە شاری موسڵ لەلایەن پارتی یەکێتی و پێشکەوتن (حیزب الاتیحاد و ئەلتەراقی) تیرۆر کرا، شێخ مەحمودی باوکیشی بریندار بوو.

لە ساڵی ١٩١٩ شێخ مەحمود باوکی لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانیاوە کرا بە حاکمی کوردستان. لە ڕاپۆرتی میسیۆنی بەریتانیادا کە لە ساڵی ١٩٣٣دا نووسراوە، شێخ مەحمود حەفید بە کار و بەرخۆدانی نیشتەجێبوونەکە ئاشنا بووە. ساڵی 1919 لە منداڵیدا لەگەڵ بنەماڵەکەی کۆچیان کرد بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ساڵی 1931 لە سەردەمی ڕاپەڕینی شێخ مەحمودی حەفید بەشداری شەڕی ئەوبەری (سلێمانی)ی کردووە. یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی برایەتی لە ساڵی ١٩٣٨، لە ساڵی ١٩٣٩ پەیوەندییەکانی لەگەڵ... مستەفا بارزانی ساڵی 1941 لەگەڵ نوێنەری دەزگای هەواڵگری سۆڤیەت لە کوردستان و شاهنیشین، نەقیب ڤیلچێڤسکی کۆبووەوە و بارودۆخی ناوچەکە و مافەکانی کورد تاوتوێ کرد. لە ساڵانی (1942 - 1943) لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ژیاوە و بە هاوکاری بەشێک لە سەرکردە عەشیرەتەکانی شارۆچکەی سەردەشت حکومەتێکی کوردی دامەزراندووە.

لە 12ی تەمموزی ساڵی 1943 بە هاوکاری باوکی، مەلیک مەحمود، تێپەڕاندنی ئاسان بوو. مستەفا بارزانی (1903 - 1979) لە شاری سلێمانی دەستی پێکرد و ڕووی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان و لەوێشەوە بۆ دەڤەری بارزان. ساڵی 1946 پاڵپشتی کۆماری دێموکراتی کوردستانی کرد.

لە ساڵی ١٩٧٣ کۆمەڵە شیعرێکی بە زمانی کوردی بە ناوی کرمانجی ناوەڕاست لە شاری سلێمانی لە ژێر ناوی (گوڵێ وێریهای) لە دوو بەرگی ٨٢ لاپەڕەدا چاپ و بڵاوکرایەوە. شارەزای زمانی کوردی و عەرەبی و فارسی بوو.

لاپەڕەی کار

لەتیف مەحمود سەعید محمد لە ساڵی ١٩٤٦ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی یەکەم کە بە یەکەمین کۆنگرەی دامەزرێنەر و یەکگرتن ناسراوە بە جێگری یەکەمی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کورد هەڵبژێردرا. ئەمەش بە گۆڕینی هەندێک لە بەرپرسیارێتییەکانی ژەنەڕاڵ ئەنجامدرا مستەفا بارزانی دامەزرێنەر و سەرۆکی حیزبی نوێ بوو. ساڵی 1946 هەواڵی شکستی کۆماری دێموکراتی کوردستان لە ڕێگەی جەلال ئەمین بەگ (1911 - 2004)ەوە گەیشتە دەستی. لە ساڵانی (1946 - 1958)دا، ئومێدەکانی بە زۆرێک لە کادرەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، وەکو خێنی بیلوریان و... هێژار موکریانی و حەیدەری و عەبدولڕەحمان زەبیحی. ساڵی ١٩٤٨ چاپخانە و پەناگەیەکی بۆ کادرەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان دامەزراند بۆ دابەشکردنی بڵاوکراوەکانیان. لە ساڵی 1948 خۆپیشاندەرانی چەپ لە شاری سلێمانی بە شێوەیەکی نایاسایی هێرشیان کردە سەری و هەروەها بۆردومانی ئاسمانی بۆ بڵاوەپێکردنیان ئەنجامدا، ئەمەش باوکی شێخ مەحمود حەفیدی توڕە کرد.

ساڵی 1948 بە هاندانی حزبی شیوعی عێراق، بەشێک لە جووتیارانی دەڤەری عەربەت لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی دژی وەستانەوە و بە لاوازییەکەی لەگەڵ حزبی شیوعی عێراق ئاشتییان کرد. بەڵام بە درێژایی شەستەکانی سەدەی بیستەم، جگە لە پشتیوانی لە بارزانییەکان و بزووتنەوەی ناسیۆنالیستی کورد، بە پاڵپشتی شیوعیەکان ناسراوە. بەڵام خۆی لە ڕووبەڕووبوونەوەی چەکداری لەگەڵ دەوڵەتی عێراق بەدوور گرت. لە 28/1/1950 لەلایەن جەلال خالیدی پارێزگاری سلێمانیەوە بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ باندەکانی بەدناو دەستگیر دەکرێت و دواتر بە فەرمانی نوری سەعید، سەرۆکوەزیرانی ئیمپراتۆریەتی عێراق ڕەوانەی ناسریە لە باشووری عێراق دەکرێت. ساڵی 1952 بەشداری لە ئاهەنگی نەورۆز لە شاری سلێمانی کردووە. لە 10ی تشرینی دووەمی ساڵی 1956 تەرمی شێخ مەحمود ئەلحەفید (1881 - 1956) گەڕێنرایەوە بۆ شاری سلێمانی و جەماوەرەکە بەرەو کاروانی پرسەکە ڕۆیشتن بۆ بینینی شێخ لەتیف، بەڵام پۆلیسی عێراق تەقەیان لە جەماوەرەکە کرد و پێش ئەوەی جەماوەرەکە بگاتە شوێنی مەبەست، دوو کەس لەوێ شەهید بوون.

لە ساڵانی (1956 - 1958) سەرەتا لە زیندانی سلێمانی ڕاگیرا و دواتر بۆ زیندانی هیلێح و پاشان بۆ زیندانی بەسرە لە باشووری عێراق گوازرایەوە. ئەم دەستبەسەرکردنە تەنها لەسەر داوای عومەر عەلی پارێزگاری سلێمانی بووە. ساڵی 1956 لە زیندان پەیوەندی لەگەڵ سەرکردایەتی حزبی شیوعی عێراقی هەبووە و لە ڕێگەی حزبی شیوعی عێراقەوە هەوڵی پەیوەندیکردنی جەنەڕاڵ دەدات مستەفا بارزانی لە ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لە پەیامێکدا بۆ سەرکردەکانی دەسەڵاتی پاشایەتی عێراق، یەکێک لە داواکارییەکانی بۆ خەڵکی سلێمانی ئازادکردنی ئەو شارە بوو. دوای چەند ڕۆژێک لە کودەتاکەی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لە زیندان ئازاد کرا. ڕۆژی یەکشەممە 10ی ئابی 1958 لە شاری کەرکوک بەخێرهاتنی شێخ ئەحمەد شێخ محمد شێخ عەبدولسەلام (1892 - 1969) ناسراو بە شێخ ئەحمەد بارزان کە تازە لە زیندانی بەسرە ئازاد بووبوو، بە کاروانێکی ئۆتۆمبێل یاوەری کرد بۆ شارۆچکەی پیرد لەسەر سنووری پارێزگای کەرکوک. لە ١٧ی نیسانی ١٩٥٩ لە کۆنگرەی دووەمی بزووتنەوەی ئاشتی عێراق بە ئەندامی ئەنجومەنی نیشتمانی ئاشتی عێراق هەڵبژێردرا. ساڵی 1959 لەگەڵ شاندێکی کوردی باشووری کوردستان سەردانی یەکێتی سۆڤیەتی کرد و لەگەڵ دەسەڵاتداران و ئاوارەکانی باشوور و ڕۆژهەڵاتی کوردستان کۆبووەوە. لە ساڵی ١٩٦٢ لە گوندی سیتێک نیشتەجێ دەبێت. لە ساڵی ١٩٦٣ دەبێتە ئەندامی کۆنگرەی یەکەمی گەل (یەکەم کۆنگرەی گەل).

لە 21ی 1ی ساڵی 1963 ئەندامی شاندی دانوستانکاری کورد بووە لەگەڵ شاندی عێراق لە شارۆچکەی ڕانیە، کە ئامانجی ئۆتۆنۆمی بوو بۆ کوردستان. ساڵی 1964 پشتیوانی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانی نەکرد و بوو بە لایەنگری سەرۆک کۆمار. ساڵی 1964 بووەتە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق. لە ساڵی ١٩٦٤ بووەتە ئەندامی لیژنەی دەستووری فەرمانگەی کار (ئەل مەکتب ئەل تەنفیزی). لە کۆتایی تەمەنیدا نەخۆش کەوت و ماوەیەکی زۆر لە دەربەدەریدا بەسەر برد. ساڵی 1966 پێشوازی لە شاندێکی حکومەتی عێراق کرد بۆ دانوستان لە شاری جندیان لە پارێزگای هەولێر. لە ساڵی ١٩٦٧ پێشوازی لە جەلال حیسامەدین نورەدین (١٩٣٣ - ٢٠١٧) کردووە، کە بە... جەلال تاڵەبانی کاتژمێر 6:30 ئێوارەی ڕۆژی 12ی ئایاری 1972 لە نەخۆشخانەی ڕەحبەت لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە مزگەوتی گەورەی سلێمانی بەخاک سپێردرا. تەرمەکەی لەلایەن لقی پێنجی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە ڕەوانەی سلێمانی کرا. وەفدێکی قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان بە نوێنەرایەتی سەرۆک، مستەفا بارزانی بەشداری کۆبونەوەی پرسە و سەرەخۆشی کرد لە شاری سلێمانی. پەیامی سەرەخۆشی لە لایەن ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩١٤ - ١٩٨٢) سەرۆکی کۆماری عێراقەوە بە بۆنەی کۆچی دوایی ئاڕاستەی بنەماڵەکەی کرا.

بەرهەمەکانی

گوڵی وێریو - ١٩٧٣.

گیا.

سۆشیال میدیا - ساڵی ١٩٧٨.

بیرەوەرییەکانی شێخ (لەتیف) حەفید لەسەر شۆڕشەکانی شێخ مەحمود حەفید - ١٩٩٥.

یادەوەرییەکان - 1995.

سەرچاوە:

1- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

2 - عەزیز حوسێن ئال بارزانی، بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد و شۆڕش لە کوردستانی عێراق 1939 - 1945 (دیهۆک - چاپکراوی وەزارەتی پەروەردە، 2002)، لاپەڕە 76 - 78.

3 - هۆشیار نوری لێک، کەسایەتییە ناودارەکانی کورد لە کڵێسایەکدا، (هەولێر - دەزگای چاپ و پەخشی چارچرا 2010) - لاپەڕە 18.

4 - ئامادەکردنی: سدیق ساڵح، عەبدوڵڵا سۆفی کەریمی سەراجی، سەربازێکی بێسەروشوێن لە کۆماری کوردستان، (سلێمانی - دەزگای چاپ و پەخشی بێدرجان 2003) لاپەڕە 95، 161.

5 - وەلید حەمدی، ئال کورد و کوردستان فی الوسەق ئەل بریتانیێ دیراسا تاریکسیە و سەعیقییە، (لەندەن - سێسیل ئەلعەرەب پرێس 1992) - لاپەڕە 260.

6 - ئیسماعیل شوکر ڕەسوڵ، کەرکوک: لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لە ڕوانگەی سیاسی و فیکری 1939 - 1945 (هێولێر 2007)، ل79 - 83.

7- فازیل ڕسول، کوردستان و سیاسەتی سۆفیگەری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، وەرگێڕانی خسەن نەعمان، (السلمانی - قوتابخانەی بیری ئیسلامی لە ناسیۆنالیزمی کوردستاندا - چاپخانەی دامەزراوەی حەمدی، 2008)، لاپەڕە 241.

8- عەزیز شەمزینی، بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی کوردستان، وەرگێڕانی فەرید ئەسێرد، (بڵاو نەکراوە - یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان - بەشی پەیوەندی - چاپخانەی شەهید ئیبراهیم ئێزۆ، 1984) لاپەڕە 18.

9- ئاسۆ ئۆمەر سیوارە، سلێمانی و زەویەکەی، (سلێمانی - دەزگای چاپ و پەخشی شیڤان 2019) لاپەڕە 321، 353، 363، 373.

10 - ئیحمد بانیکسێلانی، یادەوەرییەکانم، (ستۆکهۆڵم 1997) لاپەڕە 223، 224، 429.

11 - کریس کۆچێرا، چیرۆکی خزمەتکار، وەرگێڕانی ئیبراهیم یونس، چاپی دووەم، (تاران - دامەزراوەی ئینتیشارات نیگا 1377 شەمسی) لاپەڕە 171، 187، 238، 310.

12 - مێهدی محمد قادر، پێشهاتە سیاسییەکان لە کوردستانی عێراق 1945 - 1958، (سلێمانی - ناوەندی توێژینەوەی ستراتیژی کوردستان 2005) لاپەڕە 119، 121، 123.

13 - مستەفا نەریمان، فەرهەنگی ئەدەب و نووسەرانی کوردی، (بەغدا- ئەمینداریەتی گشتیی ڕۆشنبیران و پارێزەران- چاپخانەی ئەسعەد، 1986) لاپەڕە 114.

14 - شیوان میحمەد ئەمین تەها خۆشناو، هەولێر لە نێوان ساڵانی 1963 - 1970: لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لە دۆخی سیاسی، (هەولێر - چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین 2016) - لاپەڕە 149.

15 - جۆیس بلوو، بیرەسی تاریکسی و کام شاناسی و مەسالە کەرد، وەرگێڕانی پیرویز ئەمینی، (سنە ـ زانکۆی کوردستان ـ merkez pejuhşehay Kurdistan şunasî ـ چاپکراوی شالودە 1379 - شەمسی) - لاپەڕە 69.

16 - داود مەدل، تاریخ ئەلئەکراد ئەلحەدیس، (بەیروت - دار ئەلفارەبی 2004)، لاپەڕە 438، 439، 339.

17 - عەبدولڕەحمان شەرەفکەندی، چێشتی موجەویر، (پاریس 1997) لاپەڕە 102، 104، 107، 231، 490، 494. 496.

١٨ - کەمال فوئاد، لە یادی ١٨ ساڵەی کۆچی دوایی شێخ مەحمود ئەلحەفید، ڕۆژنامەی ئەلئیتیحاد، لاپەڕەی ناوەندیی عەتیحەدی نیشتمانی کوردستان، لاپەڕە ٤٩٥، ئەلسەنا ئەشرە، ئەلسلێمانی، هەینی ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢.

19 - ڤاسیلی نیکیتین، کوردەکان کۆمەڵناسی و مێژوو دەخوێننەوە، لە فەڕەنسییەوە وەرگێڕانی د.نوری تاڵەبانی، چاپی سێیەم، (هەولێر - ئەکادیمیای کوردی - چاپخانەی حاجی هاشم 2012) لاپەڕە 318.

20 - مەحمود شێخ سین حیسو ئەلڕێکانی، شنگال (شەنگال) لە فەرمانی مالیکی 1921 - 1958، (هەولێر - ئەکادیمیای کوردی - چاپخانەی حاجی هاشم 2012)، لاپەڕە 117.

21 - جەمال بابان، سلێمانی، شارە گەشاوەکەم، بەرگی سێیەم، چاپی دووەم، (هێلەر - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس 2012).

22 - ئیحمد هێمد ئێمین هۆمەر، لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی و سیاسی 1918 - 1939، (سلێمانی - ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتیژی کوردستان 2006)، لاپەڕە 156.

23 - جەمال بابان، سلێمانی، شارە گەشاوەکەم، بەرگی یەکەم و دووەم، چاپی دووەم، (هێلێر - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس - چاپخانەی ئاراس 2012) - لاپەڕە 333، 334.

24 - مستەفا سەید ئیحمد، بیبلۆگرافیای کتێبی کوردی 1787 - 1975، (بەغدا – کۆری زانیارى کورد - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی کۆری زانیارى کورد 1977)، لاپەڕە 244.

25 - کورد و کوردستان لە ڕابردوودا، د.کەمال ڕوحانی، (سنە - ئینتیشارات ئاراس 1397 - خۆر)، لاپەڕە 414.

26- بن بوزید ئەسما، مستەفا ئەلبارزانی و قۆناغی نەتەوەیی کورد 1943 - 1975، کۆماری دیموکراتی جەزائیر، وەزارەتی پەروەردە و زانست، مزگەوتی مەحمود بوزیاف، زانکۆی زانستە مرۆییەکان و زانستە کۆمەڵایەتییەکان، بەشێک لە مێژووی 2019.

27 - عەلی زەبیت ئەوزادەڵگە، نەقشبەندی دێر ئاسیای ڕۆژئاوا و ناوەڕاست، وەرگێڕانی فەهمی ئیبراهیمی، (تاران - لە ساڵنامەی ئیسلامی 1389 - شەمسی) - لاپەڕە 167 - 168.

28 - ئامادەکردنی: سەڵاح ڕەشید، مام جەلال دیداری، لە منداڵییەوە تا سەرای کۆمار، چاپی یەکەم، (سلێمانی - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی کارۆ 2017) - لاپەڕە 61.

29 - قادر مەحمودزادە، بیرەوەرییەکانی ژیانێکی زۆر پڕ لە ڕووداوی دوکتور ئاسۆ، (تاران - چاپکراوی 1373 - یەکشەممە) - لاپەڕە 378، 379.

30 - ئیبراهیم الراوی، لە عەرەبە گەورەکانەوە بۆ عێراقییەکان، چاپی دووەم، (بەیروت، چاپخانەی دار ئەلکتاب، 1978) - لاپەڕە 374، 376.

31 - ب.هێوراز، لێکۆڵینەوەیەکی کورت لەسەر دامەزراندنی و هەڵوەشاندنەوەی پارتی شۆڕشگێڕ و ڕزگاریخواز لە باشووری کوردستان، (بڵاونەکراوە - ئایاری 1993)، لاپەڕە 27.

32 - ڕوجین سێلێبی مونیر، زاخۆ 14ی تەمموزی 1958 - 6ی ئازاری 1975، (بڵاونەکراوە - ناوەندی زاخۆ بۆ کوردناسی - 2018) - لاپەڕە 38، 75.

33 - خافور میرزا کەریم، لە بارەگای شێخ مەحمود نمیر لە درەختی کەلی، گۆڤاری ڕەنگین، ژمارە 7، بەغدا، چاپخانەی (دار الحریە لیل تەباع)، ئایاری 1998 - لاپەڕە 15.

34 - سامی شۆرێش، کوردستان وال ئەکراد، ئەل تەباعە ئەلسانیە، (هەولێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات 2019).

35 - محمد سوهەیل تەقوش، مێژووی ئەکراد 2015 - 637 (بەیروت - دار نەفاس لیل تەباعە والنەشر وەلتەوزی 2015).

36 - تەحریر و المیمراج: بەشیر وێندی، لە خزمەت هەواڵگری بەریتانیادا 1923، (بەغدا- دار السفر لیل تەرکومە وال تەباع وال نیششر 2018).

37 - ئەکرێمی ساڵحی ڕێشە، شاری سلێمانی، بەرگی پێنجەم، (سلێمانی - چاپخانەی ڕێهێند 2018) - لاپەڕە 461، 466، 494.

38 - فوئاد سێدق، زانستی سیاسی، (هولێر - وەزارەتی ڕۆشنبیری - بەڕێوەبەرایەتی گشتی چاپ و بڵاوکردنەوە - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ڕێوشەنبیر 2006) - لاپەڕە 46.

39 - بێکر عەبدولکەریم هێوێزی، سەفەرێک لەگەڵ کۆماری مەهاباد: یادەوەرییەکانم لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان 1944 - 1947 (هوێلەر - دەزگای چاپ و پەخشی ئاراس 2001) - لاپەڕە 37.

40 - داوید ماک داویل، مێژووی کورد، وەرگێڕانی ئیبراهیم یونیسی، چاپی چوارەم، (تاران - چاپکراوی بەهاری 1393 - یەکشەممە) - لاپەڕە 450، 457، 461، 464.

41 - شوکر ئەلحەفید، ڕۆژنامەی ئەل تەکسی، ژمارە 1035، بەغدا، چاپخانەی ئەلتەیم، ئەلعەربا، 17 ئایار 1972، لاپەڕە 4.

42 - شوکر عەلی ئەلسەعید، سەرۆکی کۆمار، ئەلسەعید بارزانی، ڕۆژنامەی ئەلتاکسی، ژمارە 1035، بەغدا، چاپخانەی ئەلتەیمس، ئەلعەربە، 17ی نیسانی 1972، لاپەڕە 4.

43 - شوکر عەلی ئەلسەید مستەفا البارزانی، ئەلسەعید بارزانی یەعزی، ڕۆژنامەی ئەلتەکسی، ژمارە 1035، بەغدا، چاپخانەی تایمز، ئەلعەربە، 17ی نیسانی 1972، لاپەڕە 4.

44 - شێرزاد زێکریە مەحمود، ئەنجوومەنی ڕێبەری مەزن لە کوردستان - عێراق 1964 - 1970، لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لە سیاسەت، (دیهۆک - مزگەوتی دیهۆک - ناوەندی کوردناسی، وەهافاز الوێساق 2010) - لاپەڕە 80.

45 - عەبدولخالید سابیر (مامۆستا خالید)، نەسەبی بنەماڵە دێرینەکانی سلێمانی لە نێوان ساڵانی 1784 - 1914، چاپی دووەم، (بەیروت - چاپخانەی گرین گلۆری 2010) - لاپەڕە 366، 370، 372، 380، 383.

46 - عەبدولڕەحمان قاسملۆ، کوردستان و ئەکراد، (بەیروت - المعاس العمما لیل نیشر، 1979)، لاپەڕە 110.

47 - العرب وال کورد المصالح وال میکساویف وال موشتەرکات، سەعید بێشیار ئیسکەندەر، ئەلسەبت وال موتەکسیر فی ئەل مەوقیف ئەل قەومی ئەل کورد تیکای ئەل سەڵاتە ئەلعەرەبییە فی بەغدا شیلال ئەلئەحەد ئەلمەلیکی 1921 - 1958، (بەیروت - ئەلمرکێز ئەلعەرەبی لیل ئەبحاس وێڵ dirasa al siyasat 2019) - لاپەڕە 97.

48 - عەلی عەبدوڵڵا، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستانی عێراق تا دامەزراندنی کۆنگرەی سێیەم، (بڵاونەکراوە - ئەیلولی 1968) - لاپەڕە 63.

49 - عەبدولمونیم شولامی، سێ قوربانی، وەرگێڕانی ئیحسان ئیروانی، (هێلەر - دەزگای چاپ و پەخشی ئاراس - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 2004)، لاپەڕە 25 - 27.

50 - کاویس قفتان، ئال ئینتیفازات ئال بارزانییە، (هەولێر - بۆ چاپەمەنی و بڵاوکردنەوە - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 2002) - لاپەڕە 64.

51 - مەحمود ئەمین ئەلعامیری، مێژووی چارەنووسی سیاسی عێراق، کۆمەڵە بەرهەمێک، (بەیروت - المعاسح العربیە لیل دیراسەت وال نیشر 2017) - لاپەڕە 101 - 107.

52 - میحمەد ئەمیر دەرشێڤی، ئەل بێنیە ئەلدینی ئەل سیاسیە فی کوردستان، (هەولێر - مەتبەعا هەڤی 2016) - لاپەڕە 245 - 257 - 317.

53 - محمد عه لی سوڵتانی، ژیاننامه ی سیاسی و کۆمه ڵایه تی و مێژوویی بارزان، " مێژووی بارزان"، (تاران - کتێبخانه ی نیشتمانی کۆماری ئیسلامی ئێران، 1383 - شه مسی) - لاپه ڕه 602.

53 - گوتاری عەلی کەمال عەبدولڕەحمان، پێشەکی و شیکاری جەمال بابان، (بەغدا - شەڕی گەلی شەڕی گەورە 2001) - لاپەڕە 88 - 89.

54 - مەسعوود بارزانی و بارزانی و بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی کورد، بەشی یەکەم، بەشی دووەم، (بەیروت - کاوە لیل سەقەف الکوردی 1997) - لاپەڕە 86، 216، 217.

55 - مێلا سامان هەڵەبجە، گوڵستان - ژیانی شاعیران و شاعیرانی ناوداری کورد، (هێولەر - دەزگای چاپ و پەخشی هەڤی 2013) و لاپەڕە 297.

56 - میرزا میحمەد ئەمین مێنگوری، لەگەڵ ئەزموونە سیاسییەکانی کورد لە ساڵی 1914 تا 1958، بەشی دووەم، (سلێمانی - بەڕێوەبەرایەتی گشتی چاپ و بڵاوکردنەوە - چاپخانەی ڕاز 2001) - لاپەڕە 155 - 156 - 179.

57 - نەجدە فەتحی سەفوێ، ئەلعێراق فی الوسەق ئەل بریتانیە سێنێ 1936، (ئەل بەسرە کاما ئەل بەسرە - مێرکێز دیراسات ئەل خەلیک ئەلعەرەبی 1983) - لاپەڕە 68.