ژیاننامە
عەبدولسەمەد محەممەد عەبدولڕەحمان ئیبراهیم ناسراو بە عەبدولسەمەد بێنە و عەبدولسەمەد مەنسێل، لە 11ی ئازاری ساڵی 1913 لە شاری کۆی سەر بە پارێزگای هەولێر لە دایکبووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ئامادەکاری لەو شارە تەواو کردووە.
لە ساڵی 1934 وەک کارمەندی دادگای سەربازیی ڕێساف لە بەغدا دامەزراوە، لە 11ی شوباتی 1968 لە بەغدا کۆچی دوایی کردووە و لە 12ی شوباتی 1968 لە گۆڕستانی کەکۆن لە شارۆچکەی کۆی بە خاک سپێردرا. زمانی کوردی، عەرەبی، فارسی، تورکی و ئینگلیزی دەزانی.
لاپەڕەی کار
لە ساڵی 1932 لەگەڵ بەرپرسانی ڕۆژنامەی (ئەلئەحاڵی) لە ڕووی سیاسییەوە کاری کردووە، کە لە 2ی کانوونی دووەمی 1932 لە بەغدا دەرچووە و بە تاکە ڕۆژنامەی ئۆپۆزسیۆن دادەنرا کە شیوعیەکانی وەک یوسف سەلمان (1901 - 1949) ناسراو بە فەهید، سکرتێری حزبی شیوعی عێراق کاریان بۆ کردووە. لە ساڵی ١٩٣٣ لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی لاوان کە بە کۆمەڵەی ڕۆشنگەری ناسراوە، لە شارۆچکەی کۆی، لە پارێزگای هەولێر، بووە. لە ساڵی ١٩٣٣ لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی یادی لاوانی کورد لە بەغدا بووە. لەساڵی 1934 پەیوەندی بە حزبی شیوعی عێراقەوە دەکات و پشتیوانی لە ناساندنی کورد وەک نەتەوە و مافی سەربەخۆیی بۆ کوردستان دەکات. لە ساڵی ١٩٣٥ پەیوەندی بە ڕیزەکانی کۆمەڵەی (الاحالی) کردووە. لە ماوەی کارکردنی لە ڕیزەکانی پارتی هیوای کوردیدا، تراکتێکی کوردی بە ناوی "بیلێسە" لە شارۆچکەی کۆیە بڵاودەکاتەوە. لە ساڵی 1941 بە هۆی چالاکی سیاسیەوە دەستبەسەر و لە کارەکەی دوورخرایەوە. لە سەرەتای ساڵی 1942 وتارێکی بۆ پشتیوانی لە بزووتنەوەی ژنان بۆ گۆڤاری کوردی "گەلاوێج" وەرگێڕاوە کە لە بەغدا دەرچووە.
ساڵی 1946 دەبێتە یەکێک لە بەرپرسانی پارتی دیموکراتی کورد لە پارێزگای سلێمانی. ساڵی 1946 نووسەری بەشێک لە بڵاوکراوەکانی حیزبی دێموکراتی کورد بووە. لە ساڵانی (1947 - 1958)دا خەریکی کۆکردنەوەی هاوکاری ماددی بووە لە بازرگانانی فەیلی بەغدا بۆ دیلەکانی بارزانی. لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947، لە ڕێگەی محەمەد سەید میرزا مەجید حاج ئەحمەد (1904 - 1959) ناسراو بە سەید قەزاز، مۆڵەتی نووسینی دوایین شەوی ژیانی چوار ئەفسەرە شەهیدەکە - عیزەت عەبدولعەزیز عەبدولەتیف (1912 - 1947)، ناسراو بە عیزەت کەتانی، مستەفا، پێدرا مستەفا (١٩١٢ - ١٩٤٧)، ناسراو بە... مستەفا خۆشناو ناسراو بە، خەیروڵڵا عەبدولکەریم عەبدوڵڵا (1912 - 1947) ناسراو بە خەیروڵڵا گورجیزادە و میحمەد مەحمود میحمەد (1922 - 1947) ناسراو بە میحمەد مەحمود قودسی – دوا وەسیەت و وەسیەتنامەیان بە دەستنووسی خۆی نووسیوە. لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 1947 تەرمی ئەو چوار ئەفسەرە شەهیدە لە پشکنەری پزیشکی بەغدا وەرگیرا و ڕەوانەی شوێنەکانی خۆیان کرا.
لە ساڵانی (1947 - 1949) دوورخراوەتەوە بۆ شارۆچکەی هیت کە بەشێکە لە پارێزگای ئەنبار لە ڕۆژئاوای عێراق. بەشداری لە خۆپیشاندانەکانی ٢٧ - ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨ لە بەغدا دژی ڕژێمی شانشینی عێراق کردووە. لە ساڵانی (1949 - 1958) دوورخراوەتەوە بۆ کێڵگەی زەعفەرانیە (مزراع الزەعفەرانیە) لە نزیک بەغدا. ساڵی 1953 بەرپرسی ڕاگەیاندنی هەڵمەتی بانگەشەی مەسعود محەمەد بووە بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق. لە ساڵی ١٩٥٨ ئەندامی شاندی پێشوازیکردن لە سەرۆک کۆمار بووە مستەفا بارزانی (1903 - 1979) لەگەڵ گەڕانەوەی لە دەربەدەری لە فڕۆکەخانەی موسەننا لە بەغدا بووە. ساڵی 1959 نوێنەری دووەمین کۆنفرانسی بەغدا بووە. ساڵی 1959 نوێنەری کۆنگرەی چوارەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق بووە. ڕۆژی شەممە ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠ ئەندامی کۆمیتەی پەنجا کەسی پشتیوانی لە دامەزرێنەرانی قۆناغی کراوەی حیزبی دێموکرات بوو. لە ساڵی ١٩٦٠ نوێنەری کۆنگرەی پێنجەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە بەغدا. لە ساڵی ١٩٦١ ماڵەکەی بووە یەکەم پەناگەی پارێزەر عومەر مستەفا میحمەد ئەمین (١٩٢٣ - ١٩٩٢)، کە... عومەر دێبابە، ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستان، بەوە ناسرابوو کە لە زیندان هەڵاتووە.
ساڵی 1963 لەلایەن پاسەوانی نیشتمانی (الحراس القومی)ەوە دەستگیرکراوە و ئەشکەنجە دەدرێت و دواتر ئازاد دەکرێت. لە ساڵی ١٩٦٣ دەبێتە نوێنەری کۆنگرەی یەکەمی گەل (کۆنگرەی کۆیە). لە ساڵی 1963 دەبێتە ئەندامی شاندی دانوستانکاری پارتی دیموکراتی کوردستان لەگەڵ حکومەتی عێراق و لە 30ی ئازاری 1963 گەیشتە بەغدا، لە 9ی حوزەیرانی ساڵی 1963 لەلایەن دەزگای هەواڵگری حکومەتی عێراقەوە دەستگیرکرا و ئەشکەنجە درا و لە ساڵی 1964 دوای دانوستانەکانی نێوان سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان و عەبدولسەلام عارف ئازادکرا (١٩٢١ - ١٩٦٦)، سەرۆک کۆماری عێراق. لە ١٧ی حوزەیرانی ١٩٦٥ وەک پشکنەری گشتی کاروباری باکوور دەستنیشانکرا.
سەرچاوە:
١- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای حیزبی دێموکرات.
2- عەزیز حەسەن بارزانی، بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی کورد لە کوردستانی عێراق 1939 – 1945، (دهۆک – چاپخانەی سپیرێز بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە – چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە – 2002)، ل. 96.
3- حامید گێوهەری، مەدالیای بارزانی، بەرزترین خەڵاتی شایستەیی، کتێبی یەک، چاپی دووەم، (هێولەر – ڕێکخراوی خێرخوازیی بارزانی – 2019)، ل. 278.
4- پۆڵ ئێرنست، باسی شاعیرێکی بەناوبانگی ئەڵمانی، وەرگێڕانی عەبدولسەمەد حاجی محمد، گۆڤاری گەلاوێژ، ژمارە 3 و 4، ساڵی 3، بەغدا، چاپخانەی مەعاریف، ئازار و نیسانی 1942، ل66-71.
5 - مێهدی محمد قادر، پێشهاتە سیاسییەکان لە کوردستانی عێراق 1945 – 1958، (سلێمانی – ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتیژی کوردستان – 2005)، ل92، 101، 122 - 123، 126.
6 - شیوان میهێمد ئەمین تەها خۆشناو، هێلەر لە نێوان ساڵانی 1963 – 1970: لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لە بارودۆخی سیاسی، (هێلێر – چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین – 2016)، ل88، 114.
7- جەمال بابان، سلێمانی گەشاوەی من، بەرگی سێ، چاپی دووەم، (هێلێر – چاپخانە و چاپخانەی ئاراس – چاپخانەی ئاراس – 2012)، ل320، 324.
8 - ب.هێوراز، لێکۆڵینەوەیەکی کورتی لەسەر دامەزراندنی و هەڵوەشاندنەوەی پارتی شۆڕشگێڕ و ڕزگاریخواز لە باشووری کوردستان، (بێ شوێن – ئایاری 1993)، ل. 10. 10.
9 - میهێمد سێهل تاقوش، مێژووی کورد 637 – 2015، (بەیروت – دار ئەلنەفایس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە – 2015)، ل203 - 204.
10 - 10. حەبیب محمد کەریم، مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستان – عێراق (لە قۆناغە سەرەکییەکان) 1946 – 1993، (دهۆک – چاپخانەی خەبات – 1998)، ل35، 85 - 86.
11 - حەسەن لەتیف زێبیدی، ئینسایکلۆپیدیای لایەنە عێراقییەکان، (بەیروت – چاپخانەی موسەسەتولعەریف – 2007)، ل338، 348، 512.
12 - سوبحی عەبدولحەمید، عێراق لە ساڵانی 1960 – 1969، (دیمەشق – دار بابل بۆ توێژینەوە و پەیوەندی – 2009)، ل. 61.
13 - تاریق کامباز، حیزبا حیوا لە لیوای هەولێر، (هەولێر – گۆڤاری یاساپەرێ – 2005)، ل. 46.
14 - تاهیر ئیحمد هێوازی، مێژووی کۆی، بەرگی دووەم، بەشی یەکەم، (بەغدا – چاپخانەی نەمیر – 1984)، ل. 203.
١٥- عەلی عەبدوڵڵا، مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستان – عێراق تا بەستنی کۆنگرەی سێهەم، (بڵاونەکراوە – ئەیلوولی ١٩٦٨)، ل. 63.
16 - عەبدولجەلیق ئیلائەدین، کۆیە... کەسە بەناوبانگەکانی، (هێلێر – چاپخانەی منارە – 2014)، ل195-198.
17 - فوئاد حسێن واکیل، گروپی ئەحاڵی لە عێراق، (بەغدا – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی دار ئەلڕەشید – 1979)، ل104 - 105، 111-114، 186 - 189.
18 - مەحمود ئەلدورە، پرسی کورد و ناسیۆنالیزمی عەرەبی لە شەڕی عێراقدا، (بەیروت – بڵاوکراوەکانی دار التلیعە – 1963)، ل. 181. 181.
19 - مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی یەکەم، چاپی دووەم، (بەیروت – قاوە بۆ ڕۆشنبیری کوردی – 1997)، ل. 217.
20 - مێهدی محمد قادر، هێولێر لە ساڵانی 1926 – 1939، (هێلێر – ئەکادیمیای کوردی – چاپخانەی هاچی هاشم – 2013)، ل. 281.
