آغاز تأسیس نیروی بالک به سال ۱۹۶۲ برمی‌گردد که در قالب یک گردان سازماندهی شد. در سال ۱۹۶۳، سازمان‌های حزب دموکرات کردستان (KDP) در دو بخش اصلی سیاسی و نظامی سازماندهی شدند. بخش سیاسی، سازمان حزب بود، اما اغلب در جبهه‌های نبرد دفاعی و مبارزات نظامی شرکت می‌کرد. بعدها، بخش پیشمرگه گسترش یافت و به نیروها، گردان‌ها و لشکرها سازماندهی شد. در سال ۱۹۶۵، گردان بالک به طور قابل توجهی توسعه یافت و به یک نیروی بزرگ سازمان‌یافته متشکل از چهار گردان تبدیل شد که مأموریت آن دفاع و عملیات نظامی در مکان‌های استراتژیک بالکاتی و ریواندیزه و آن منطقه بود. بعداً، به دلیل افزایش نیروهای پیشمرگه و گسترش مرز، در سال ۱۹۷۵ توسعه بیشتری یافت و ۳ نیروی دیگر تأسیس شد.

نیروی بالک نیز یکی از نیروهایی بود که منطقه جغرافیایی وسیعی را در بالکاتی، بیرادوست، ریواندیز، گلیه روسته، بالکیان، خانقا و آکو اشغال کرده بود. در ابتدا، فرماندهی نیروی پیشمرگه بر عهده ملا طه، مینا آکسا و قادر آکسا بود، بعدها مقدم عزیز آکری، عقید کافی نبوی، عبدالله اسماعیل و ملا ماتور او بر نیروها نظارت داشت.

در سال ۱۹۶۴، رهبری انقلاب یک گردان از نیروهای پیشمرگه را در گلاله تحت نظارت عبدالله آقا پیشداری و خزعلی میرخان بارزانی تأسیس کرد که بعداً صادق افندی جایگزین او شد. فرانس حریری مسئول امور اداری و ارتباطات، فارس شکری رهبر سیاسی پیشمرگه، داوود عبدالله مدیر دفتر قلم و عارف کاردو مسئول تدارکات گردان، محمد امین کیرات فرمانده ستاد گردان، عبدالرحمن اسماعیل اکراوی مسئول بخش مهندسی، طه محمد شریف مسئول پیاده نظام گردان و محمد کولکای مسئول نگهبانان ستاد بودند.

این گردان شامل 8 گروهان بود و رهبران آن عبارت بودند از:

۱- حاجی بروقی

۲- حسن خل حمزه

۳- عارف یاسین

۴- هاده هاسکو

۵- مصطفی صالح نارویی

۶- ملا امین بارزانی

۷- عزت سلیمان بیگ

۸. رئیس کمال، رهبر عرب کمونیست‌ها بود.

تبدیل قدرت پیشمرگه‌های بالک از گردان به نیروی نظامی

در ژوئیه ۱۹۶۵، مصطفی بارزانی، رهبر انقلابی، تصمیم گرفت گردان پنجم بالک را گسترش داده و آن را به یک نیرو تبدیل کند که چهار گردان و بعدها بیشتر داشت و تمام نیروها در سراسر کردستان باید مستقیماً تحت کنترل بارزانی باشند. عبدالله آقا پیشداری فرمانده این نیرو بود و صادق افندی و عبدالرزاق بتوشی معاونان او بودند. فرانسیس حریری مسئول دفاع از نیرو، حسن ناس مسئول امور اداری، حکیم صادق خوشناو مسئول امور مالی و طه محمد شریف آکری، نوری حیدر، مولود ابراهیم و عودالله ملازاده هر کدام مدتی مسئول اداره اطلاعات نیرو بودند. داوود عبدالله مسئول قلم نیرو و حامدامین کیرت و حمید احمد قلسنج هر کدام مدتی مسئول ستاد نیرو بودند.

گردان‌های نیروی بالک در سال‌های (۱۹۶۵-۱۹۷۰)

1. گردان اول

حاجی بروقی فرمانده گردان بود و ناجی بیگ و عارف یاسین هر کدام از آنها مدتی معاون او بودند. حمید سعید مسئول امور مالی و قلمدان گردان بود و افراد زیر از رهبران آن بودند:

۱- ذکر یحیی

۲- موسی شمد

۳- جادیر محمد میزوری

۴- عبدالرحمن درویش آکری

۵- یاسین بروقی

۶- روز چوپان

۷- جوهر برساوی

۸- علی شیکاک

رهبران آن عزیز خان، دسکو حاجی بروکسی، حسین سوری، سعید ابراهیم، ​​شیخ هومر، مامند آخا دلزه، صباح میرکه زیلانی، عبدالرحمن دروش آکری و کمال شوکل بودند.

1. گردان دوم

فرمانده گردان مصطفی نروی، معاون او محسن حاجی نروی، مسئول اداره گردان حسین فتح و افراد زیر از فرماندهان آن بودند:

۱- حمید افندی

۲- میرخان حمیدامین میرخان

۳- گروهبان زانو

۴- هاده هاسکو

۵- عثمان صالح نارویی

1. گردان سوم

ملا امین بارزانی فرمانده گردان، عمر سید نبی معاون او، حاجی محمد مسئول امور اداری و این‌ها رهبران آن بودند:

۱- سید سلیم سید نبی

۲- حمزه ضاحیانی

۳- عثمان هجرانی

۴- میرکی زیلانی

۵- زبیر علی

۶- سلیمان عبدالله

۷- شاکر بیگ گردی

۴. گردان چهارم

عزت سلیمان بیگ فرمانده گردان و محمد امین فقی حسن معاون او بود و این‌ها رهبران آن بودند:

۱- سید مصطفی

۲- مجید بیگ

۳- سید عبدالله

۴- عمو الیاس رواندزی

۵. رئیس کمال رهبر کمونیست‌ها بود

قدرت بالک در مرحله دوم (۱۹۷۰-۱۹۷۵)

پس از توافق ۱۱ مارس ۱۹۷۰، طبق تصمیم دولت، گردان حفاظت مرزی در نیروهای بالک، متشکل از ۵۰۰ پیشمرگه، تأسیس شد. عبدالله آکسا پیشداری فرمانده گردان، حاجی بروقی معاون او، حمید افندی دستیار او، داوود عبدالله معاون دستیار او و ملا عمر ملا عثمان امام گردان بودند. فرماندهان سوری به شرح زیر بودند:

۱- مصطفی صالح نارویی

۲- عزت سلیمان بیگ

۳- ملا امین بارزانی

۴- عارف یاسین شیردهی

۵- حامدامین میرخان مرگسوری

اینها فرماندهان سوریه بودند که شامل ۱۸ نفر از سوری‌ها می‌شدند:

اسدعلی با نام مستعار فتحی، حسن خیدیر راشو، سید سلیم نبی، عثمان صالح نارویی، محسن حاجی صالح، چاوشین خانو، وسمن عبدالله هجرانی، زبیرعلی، بکان جندی، سید عبدالله نبی، الیکو نبی، عزیزخان محمد، حلی محمد دولماری، چاوشین دیلمری، چاوشین دیلمری، از محمد و رمضان محمد فقی اطاعت کرد.

این گردان همچنین ۹ فرمانده و ۶ فرمانده سوری، ۲۹ گروهبان و ۷۴ معاون گروهبان و ۱۲۴ نگهبان خط داشت. کسانی که در این گردان نبودند، همه کسانی که قبلاً کارمند دولت بودند، به مشاغل قبلی خود بازگشتند، در حالی که بقیه در ستاد نیرو و گردان‌ها دوباره ثبت نام شدند، هر ماه به آنها کمک می‌شد و در صورت لزوم بسیج می‌شدند و نصیر حسن به عنوان فرمانده نیرو بر آنها نظارت داشت.

قدرت بالک در مرحله سوم در سال‌های (۱۹۷۴-۱۹۷۵)

پس از شروع جنگ در سال ۱۹۷۴، گردان گارد مرزی منحل شد و نیروی بالک در مقیاس وسیع‌تری دوباره تأسیس شد و عبدالله آقا پیشداری به عنوان فرمانده آن منصوب شد که هر کدام از آنها برای مدتی به عنوان معاون فرمانده منصوب شدند: میلعظیم یونس روژبیانی، نقیب عادل اکری، نقیب ویریا معروف و نقیب آزاد میران. مرکز این نیرو شامل چندین اداره اصلی مانند اداری، مالی، توپخانه، مهندسی، ضد هوایی، اطلاعات، دفاع، دفاع ملی، دفاع مدنی، بهداشت، دادگاه‌ها، گمرک و انبارها بود.

1. بخش اداری

حسن نصیر رئیس بخش و حمید احمد رئیس مرکز بودند.

1. بخش مالی

قاضی صادق خوشناو مسئول و ادریس هادی دستیار او بود.

1. بخش توپخانه

این واحد نقش فعالی در پشتیبانی از پیشمرگه داشت. انواع توپخانه‌ها شامل ۶۰ میلی‌متری، ۸۱ میلی‌متری، ۸۲ میلی‌متری، ۱۲۰ میلی‌متری، ۲۵ قبضه توپ و توپخانه صحرایی ۱۲۲ میلی‌متری و ۱۵۵ میلی‌متری بود. اگرچه توپخانه‌ها قدیمی و نه چندان خوب بودند و مهمات نیز کمیاب بود، اما توپخانه‌های پیشمرگه در میدان‌های نبرد بسیار توانمند بودند و در خنثی کردن دشمن و وارد کردن خسارات زیاد بسیار مؤثر بودند. اعضای پیشمرگه توپخانه عبارت بودند از: هالی دولمری، عمر عثمان، عارف شیخه، حامدمین رشاشچی، عبدالرحمن بشی، دلاور فایق، میلعظیم خضر علوان، میلعظیم انور مری، میلعظیم خدیر دباخ، فریاد قدیر، اسدعلی، عارف جبار، عارف اسد کاروانچی، عارف صدیق قدیر، جلال سلیمان عشقی، محمد محمود هرکی، نییب ضابط جمال، مام توفیق درگلی، مصطفی دولامری، عمر آخا دولامری و علی مصطح بارزانی. بر اساس توافق رهبری انقلاب با ایران، حلی دولامری، علی مصطح بارزانی، مصطفی دولمری و عمر آخا دولتمردی آموزش استفاده از خمپاره‌های 120 میلی‌متری ایرانی را فرا گرفتند.

1. بخش مهندسی

پیشمرگان این واحد که در دوران انقلاب بخش مهمی از نیروهای پیشمرگه را تشکیل می‌دادند، در مواقع لزوم وظیفه پاکسازی مین‌ها و همچنین منفجر کردن بمب‌ها و ناپالم‌هایی که در بمباران ارتش عراق منفجر نمی‌شدند و استفاده از باروت برای ساخت مین را بر عهده داشتند.

اعضای پیشمرگه بخش مهندسی عبارت بودند از: میلازیم یوسف پیتروس، عبدالرحمن اسماعیل آکری، رئیس عرافه صالح، طرق ابولهیا، حاجی ابراهیم کوری و محمد امین رشید کوری.

1. لشکر ضد هوایی

این نیز بخش بسیار مهمی از نیروهای پیشمرگه برای کاهش تهدید نیروهای هوایی بر فراز مناطق انقلابی بود. سلاح‌های ضدهوایی، مسلسل‌های ۱۲.۵ میلی‌متری، ۱۴.۵ میلی‌متری و ۳۲ میلی‌متری بودند. از آنجایی که این سلاح‌ها قدیمی بودند، در برابر هواپیماهای پیشرفته آن زمان چندان مؤثر نبودند، اما پیشمرگه‌ها که در استفاده از این سلاح‌ها متخصص بودند، توانستند چندین هواپیمای ارتش عراق مانند آلیوشین، میگ ۱۹، باجر و میگ ۲۱ را سرنگون کنند.

1. اداره اطلاعات (اطلاعات)

این بخش در ابتدای تأسیس نیروی بالک تأسیس شد که نقش بسیار مهمی در انتقال پیام‌های رهبری انقلاب به جبهه‌های جنگ و بالعکس داشت. در ابتدا توسط طه محمد شریف، هوشیار و مولود ابراهیم رهبری می‌شد. در سال‌های (1970-1974) اهمیت زیادی به آن داده شد و عبدالله ملازاده مدیر کل آن شد. تجهیزات آنها شامل پنج ایستگاه اصلی بتل، چندین ایستگاه روسی 104 و 105 و یک ایستگاه رادیویی (نظارت بر خطوط هوایی) و 80 آژانس (هاکی توکی) بود و در خطوط مقدم مواضع دفاعی پیشمرگه توزیع می‌شد.

تمام پیشمرگان نیروی اطلاعات در مواقع لزوم در خطوط مقدم آماده بودند و دستورات رهبری را مستقیماً به خطوط مقدم منتقل می‌کردند. آنها همچنین اخبار فعالیت‌های جبهه پیشمرگان را به رهبری و صدای کردستان گزارش می‌دادند که توسط این خبرگزاری نیز در سراسر کردستان پخش می‌شد. واحدهای بی‌سیم آن نیرو علاوه بر گزارش اخبار، از طریق سیستم (شنود) حرکت توپخانه، تانک‌ها، هواپیماها و پیاده نظام ارتش عراق را رصد می‌کردند. آنها می‌دانستند که ارتش کجا می‌خواهد حمله یا بمباران کند. آنها بلافاصله به مافوق‌های خود اطلاع می‌دادند و رهبری نیز برنامه‌های لازم را برای مقابله و دفاع یا عقب‌نشینی از آن مناطق تدوین می‌کرد. واحدهای بی‌سیم همیشه قوی بودند و ضربه بزرگی به ارتش عراق وارد می‌کردند.

1. برای نگه داشتن

این بخش توسط عبدالرحمن ابوعوف رهبری می‌شد و عبدالرحمن گردی دستیار او بود. مدتی ملاعظم حجر کرکوکی مسئول دفاع از دره آکویان بود، سپس عثمان خوشناو به جای او منصوب شد. آنها وظیفه جمع‌آوری اطلاعات در مورد نیروهای دولتی را بر عهده داشتند.

1. دفاع ملی

این نیرو در سال ۱۹۶۹ به دو دلیل تأسیس شد، یکی جلوگیری از استفاده دولت از بالگرد برای فرود نیروهایش در پشت مواضع پیشمرگه و دوم کمک‌رسانی به جبهه‌های جنگ در صورت لزوم. به همین منظور، افرادی از روستاهای مرزی بالک تحت عنوان نیروی دفاع ملی (کاروکس) ثبت نام شدند و سلاح بین آنها توزیع شد. مدتی شیخ محمد هرسین فرمانده این نیرو و حسن نصیر معاون او بود. پس از او، عبدالله اکسا مسئولیت آن را بر عهده گرفت و حسن نصیر نیز به او کمک می‌کرد.

1. دفاع مدنی

سربازان ارتش عراق که در میدان نبرد کشته شده و اجسادشان در میدان نبرد باقی مانده بود، توسط دفاع مدنی طبق موازین شرعی بازگردانده و دفن شدند. همچنین آنها در زمان بمباران هوایی به ساکنان محلی کمک و راهنمایی کردند و اجساد شهدا را دفن کردند. جوهر حیرانی بر این کار نظارت داشت و ملا ابراهیم رضانی دستیار او بود.

1. سلامت

این نهاد خدمات زیادی به پیشمرگه ارائه داده است. نیروی بالک یک بیمارستان ویژه داشت که توسط احمد و مغدید فتح، باندورها اداره می‌شد. در سال ۱۹۷۴، این بیمارستان گسترش یافت و دکتر خسرو جمیل دیزه‌ای و دکتر کردو هر کدام برای مدتی بر آن نظارت داشتند و باندورها به آنها کمک می‌کردند.

1. دادگاه

دادگاه یکی از نهادهای انقلاب بود. در نیروی بالک، نهاد دادگاهی به ریاست قاضی حسن پیشداری وجود داشت. در سال ۱۹۷۴، قاضی سعید یعقوبی، قاضی توفیق و قاضی حسین خوسناو دستیاران او شدند. ماموستا ملا قادر سیکتانی، قاضی گلاله، و ملا ویس، قاضی دولا روست، با کمک متخصصان آداب و رسوم کردی، بر اساس شریعت با حاکمان همکاری می‌کردند. آنها مشکلات را حل می‌کردند و تصمیمات مناسبی در مورد مسائل آموزشی، زمین و خانواده می‌گرفتند تا بین طرفین درگیر به اجماع برسند.

1. انبارها و انبارهای مهمات (انبارها)

نقیب ویریا معروف مسئول این اداره بود و ملاعظم جمال، ملاعظم فؤاد و باقی معروف در تهیه تدارکات نظامی به او کمک می‌کردند.

گردان‌های نیروی بالک در سال‌های (۱۹۷۴-۱۹۷۵)

1. گردان اول

ترکیب گردان به شرح زیر بود: حاجی بروقی فرمانده گردان بود و حمید سعید گورگو مسئول امور اداری بود و رهبران آن عبارت بودند از:

موسی شمد، ذکری یحیی، علی شیکک، قدیر محمد میزوری، صباح میرکه زیلانی، مامند مصطفی دلزی، یاسین بروکسی، جوهر برسیاوی و سعید ابراهیم کلتوکی.

1. گردان دوم

فرمانده گردان مصطفی نروی و معاون او عثمان صالح نروی بود و رهبران آن عبارت بودند از:

عبدالوحید نروی، چاوشین ژانو، حسین فتح عصبی، محسن حاجی عصبی و عبدالله ملا ژیدیر.

۳. گردان سوم

ملا امین بارزانی فرمانده گردان و حاجی محمد معاون او بود و رهبران آن عبارت بودند از:

وسمن هجرانی، سید سلیم، حمیزیاد فقیانی، صالح اکویی، زبیرعلی و سلیمان عبدالله چهاربوتی.

۴. گردان چهارم

فرمانده گردان عزت سلیمان بیگ و محمد امین فقیه حسن معاون وی بودند و فرماندهان آن به شرح زیر بودند:

سید مصطفی، مجید بیگ و محمد معروف.

۵. گردان پنجم

عارف یاسین فرمانده گردان و رمضان محمد دوسکی معاون او بودند و رهبران آن عبارت بودند از:

شیوان دیری، عزیزخان مهاجر و حمید بیر دوسکی.

۶. گردان ششم

سید عاصی، بکان کندی و حمید افندی هر کدام مدتی فرمانده این گردان بودند و رهبران آن به شرح زیر بودند:

حسین حامدول بالک، وسطا اسماعیل، الی سور، اسماعیل حاجی قدیر و فرزنده افندی.

۷. گردان هفتم

فرمانده گردان الیکو نبی و معاون او سید عبدالله نبی بود و رهبران آن عبارت بودند از:

ملا شیخ محمد، هادی سلیمان نبی و عارف ابراهیم عبدالله.

سال ۱۹۷۵

در سال ۱۹۷۵، نیروهای بالک بیشتر گسترش یافتند و مرزهای آن به جبهه‌ای به رهبری ادریس بارزانی تبدیل شد. عبدالله آقا پیسداری، فرمانده آن نیرو در آن زمان، به همراه فرانسیس حریری عضو مدرسه نظامی عمومی بود که هر دو در مدیریت جبهه کمک می‌کردند. نیروی بالک به چندین نیرو تقسیم شده بود که مرزهای جغرافیایی آنها به شرح زیر تعریف شده بود:

1. قدرت یک توپ

محدوده وظایف او در دره بش، کوه حسن بیگ، آش خدیر آخسا، سر بردی، رودخانه موساکا تا جاده اصلی جندیان-گلاله بود. علی خلیل فرمانده آن نیرو و ملاعظم یونس روژبیانی معاون او بود، که شامل چهار گردان می‌شد:

۱. گردان اول - حاجی بروقی

2. گردان دوم - مصطفی نوروی

۳. گردان پنجم - عارف یاسین

۴. گردان ششم - حمید افندی

۲- قدرت دست

مرز این نیرو از جاده اصلی کوندیان-گالاله تا دره آکویان و کوراک بود. در ابتدا سلیمان حاجی بدری به عنوان فرمانده این نیرو منصوب شد، سپس عزت سلیمان بیگ فرمانده این نیرو شد. گردان‌های او به شرح زیر بودند:

۱. گردان سوم آکویان

2. گردان 4 هندرین- گردان هفتم الیکو

۳- قدرت سر

فرمانده آن نیرو میرخان حامدامین میرخان، معاون او صالح محمد ککشار و مسئول امور اداری احمد صالح بکر بودند. این نیرو شامل چهار گردان بود:

۱. گردان اول توسط احمد حسن سلیمان فرماندهی می‌شد.

۲. گردان دوم تحت فرماندهی مهدی حسن دوسکی بود.

۳. گردان سوم توسط شهباز احمد شهباز فرماندهی می‌شد.

۴. گردان چهارم را ابراهیم کوره‌مارکی فرماندهی می‌کرد.

۴- قدرت زوزیک

نیروی زوزکی از سربازان کردی تشکیل شده بود که ارتش عراق را ترک کرده و در سال‌های ۱۹۷۳-۱۹۷۴ به ارتش انقلابی کردستان پیوسته بودند. این نیرو شامل سه گردان بود:

۱. گردان اول به فرماندهی نقیب حسن بارزانی بود.

۲. گردان دوم تحت فرماندهی سرهنگ دوم یونس روجبیان بود.

۳. گردان سوم توسط نقیب عادل اکری فرماندهی می‌شد.

منبع:

1. اسماعیل گوندجوری: انقلاب سپتامبر در Balekayeti، انتشارات روژهلات، ویرایش 1، 2018.

2. غازی عادل گردی: پیشمرگه‌ای در خدمت آرمان بارزانی حاجی بروقی، جلد ۱، چاپ دوم، ترکیه، ۲۰۲۱.

3. عبدالله رحمان ملازاده، ساختار نظامی انقلاب بزرگ سپتامبر، چاپ دوم، دهوک، ۲۰۱۲.

4. هاکار کریم همه شریف: انقلاب سپتامبر ۱۹۶۱-۱۹۷۰، چاپ اول، انتشارات دانشگاه صلاح‌الدین، اربیل، ۲۰۱۲.

5. سنگر ابراهیم خوشناو: رویدادهای نظامی انقلاب سپتامبر 1970-1975، چاپ اول، هولتر، 2022.

6. عمر عثمان: زندگی یک کرد، انتشارات مکریانی، چاپ دوم، جلد ۱ و ۲، ۲۰۰۸.

7. میلعظیم خدیر عبدالله دباخ: خاطرات من و توپخانه انقلاب کبیر سپتامبر، چاپ سوم، انتشارات روشنبیری، هولیر، ۲۰۲۰.