ئەفسەر و سیاسەتمەدار، میرهاچ ئەحمەد تاهیر ناسراو بە (میرهاچ ئاکرێی)، لە ساڵی ١٩٣٩ دەبێتە ئەندامی کۆمەڵەی تاریکتر و لە ٧ی ئایاری ١٩٣٩ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی لاوانی کوردەوە کردووە، لە ساڵی ١٩٤٤ یەکێک بووە لە بەشداربووانی شۆڕشی دووەمی بارزان (١٩٤٣ - ١٩٤٥). لە ساڵی ١٨٤٦ ئەندامی دەستەی دامەزرێنەر و دەستەی کاری کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کورد (کۆنگرەی دامەزراند) بووە. ساڵی 1948 کرایە ئەندامی سەرکردایەتی باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردستان (کۆنفرانسی باکو). ساڵی 1953 لە کۆنگرەی سێیەمدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق هەڵبژێردرا.
ژیاننامە
میرهاج ئەحمەد تاهیر لە ساڵی 1911 لە شاری ئاکرێ لە پارێزگای موسڵ لەدایک بووە. لە ساڵی 1923 خوێندنی سەرەتایی تەواو کردووە، لە ساڵی 1923 چووەتە بەغدا بۆ خوێندن لەسەر ئاستی ناوەندی. لە ساڵی ١٩٢٩ خوێندنی ئامادەکاری لە بەغدا تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٢٩ ویستی بچێتە کۆلێژی سەربازی بەغدا، بەڵام لەبەر ئەوەی کورد بوو وەرنەگیرا. ساڵی 1931 کۆلێژی مامۆستایانی بەغدای تەواو کردووە، لە ساڵی 1931 وەک مامۆستای سەرەتایی لە بەغدا دەستنیشان کراوە. لە ساڵی ١٩٣٥ لە کۆلێژی سەربازی بەغدا وەک خوێندکار وەرگیراوە. لە ١٥ی ئەیلولی ١٩٣٦ لە پۆلی پانزەی کۆلێژی سەربازی بەغدا بە پلەی ئەفسەری دووەم دەرچووە. لە ٤ی تەمموزی ١٩٣٧ لە کۆلێژی سەربازی بە پلەی ئەفسەری تۆپخانەی دووەم و بەکالۆریۆس لە زانستی سەربازی دەرچووە. لە ساڵی ١٩٣٩ بووە ئەفسەری یەکەم. لە ساڵی ١٩٤٣ پلەی نەقیب (سەرۆک) لە سوپای عێراقدا بەرزکراوەتەوە. لە ماوەی خزمەتە سەربازییەکەیدا لە تۆپخانە و فڕۆکەوانیدا خزمەتێکی زۆری کردووە. زمانی کوردی، عەرەبی، تورکی، ئینگلیزی، ڕووسی و فارسی شارەزا بووە.
لاپەڕەی کار
ساڵی ١٩٣٩ دەبێتە ئەندامی کۆمەڵەی تاریکتر و لە ٧ی ئایاری ١٩٣٩ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی لاوانی کوردەوە کردووە. لە ١٦ی ئابی ١٩٤٦ بە هاوەڵیەتی مستەفا مستەفا ناسراو بە مستەفا مستەفا خۆشناو (1912 - 1947) لە کۆبوونەوەی دامەزرێنەری کۆمەڵەی ژیانی کورد (ج.ک) لە باخی سیسێی شاری مەهاباد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان ئامادە بوو. لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٤٣ لەگەڵ مستەفا مستەفا مستەفا (١٩١٢ - ١٩٤٧) ناسراو بە... مستەفا خۆشناو ئەندامی شاندی پارتی هێزی ئاسمانی کوردییە و بۆ دیدار لەگەڵ بەرپرسانی یەکێتی سۆڤیەت و کەسایەتییە کوردەکان سەردانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی کردووە. لە مانگی خەرمانانی ساڵی 1944 بە ئامانجی پەیوەندیکردن بە دەسەڵاتدارانی یەکێتی سۆڤیەت و شۆڕشگێڕانی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان سەردانی شاری ورمێی کرد. لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٤٤، لە کۆمپانیای... مستەفا خۆشناو لە شاری ورمێ لەگەڵ نەقیب ڤیلچێڤسکی نوێنەری تایبەتی ستالین بۆ کاروباری ئێران و کورد بە ئامانجی هەماهەنگی و پشتیوانی لە دۆزی کورد دیدار و لە شاری تەبرێزیش لەگەڵ ژەنەڕاڵ لوبۆڤ سەرۆکی ئەرکانی جەنگی سۆڤیەت و ژەنەڕاڵ ئیتێکسیۆف بە هەمان ئامانج دیداری کرد. لە 25ی 1ی ساڵی 1944، ئەفسەری پەیوەندیی دەسەڵاتدارانی عێراق لە میحوەری ئاکرێ لە پارێزگای موسڵ لەگەڵ شۆڕشگێڕانی شۆڕشی دووەمی بارزان (1943 - 1945) کۆبووەوە و هەوڵیدا پاڵپشتی هەموو سەرکردە کوردەکان بەدەستبهێنێت. مستەفا بارزانی بۆ پابەندبوون بە داواکارییەکەی بۆ مافەکانی کورد.
لە ساڵی ١٩٤٤ بە هاوکاری لەگەڵ… مستەفا خۆشناو و عەزیز شەمزینی بە نوێنەرایەتی پارتی هیڤای کوردی لەگەڵ... مستەفا بارزانی و سەبارەت بە هەماهەنگی و هاوکاری نێوان هەردوولا. ساڵی 1944 لە بازگەی ئیمارە لەلایەن سوپای عێراقەوە بە تۆمەتی هاوکاری لەگەڵ شۆڕشی دووەمی بارزان دەستگیرکرا. لە 28ی نیسانی ساڵی 1945 لەسەر ڕێگای محەممەد ئەمین ئاغای ئاکرێ لە بەغداوە دەرکرا و لە 29ی نیسانی ساڵی 1945 لە شاری موسڵەوە بەرەو شارۆچکەی ئاکرێ هەڵات و دواتر چووە ناوچەی بارزان کە ناوەندی شۆڕشی دووەمی بارزانە. لە ١ی ئایاری ١٩٤٥دا گەیشتە ناوچە ئازادکراوەکانی شۆڕشی دووەمی بارزان و پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کرد. ساڵی 1945 یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی کۆمیتەی ئازادی لە سەردەمی شۆڕشی دووەمی بارزاندا. لە 19ی ئابی ساڵی 1945 بەهۆی بەشداریکردنی لە شۆڕشی دووەمی بارزان (1943 - 1945)، لە لایەن دادگای تاوانەکانی عێراقەوە فەرمانی دەستبەسەرداگرتنی سەرجەم سەروەت و سامانە گواستراو و نەگواستراوەکانی دەرچوو. لە 11ی تشرینی دووەمی ساڵی 1945 دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان، کۆچی کرد بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان. لە ٢١ی ئازاری ١٩٤٦ لە شاری مەهاباد لە لایەن جەنەڕاڵەوە تیرۆر کرا مستەفا بارزانی و دیداریان لەگەڵ پێشمەرگە قازی محمد سەرۆکی کۆماری کوردستان سەبارەت بە پێکهێنانی هێزی بارزان ئەنجامدا. ساڵی 1946 بووەتە فەرماندەی فەوجی سێی هێزی بارزان لەسەر میحوەری سەقز لەسەر سنووری کۆماری دیموکراتی کوردستان (ڕۆژهەڵاتی کوردستان). لە ساڵی ١٩٤٦ لەگەڵ سەرۆک مستەفا بارزانی لەگەڵ دیپلۆماتکاری ئەمریکی ئارچی ڕۆزڤێڵت لە شاری مەهاباد کۆبووەوە.
لە ساڵی ١٩٤٦ کۆبوونەوەیەکی تایبەت بۆ پارێزەر ڕەشید ئیسماعیل عەزیز (١٩٦٠ - ٢٠٠١)، ناسراو بە... ڕەشید باجەلان لەگەڵ قازی محەممەد سەرۆکی کۆماری دێموکراتی کوردستان ڕێککەوتنی کرد و خۆی بۆ ئەم دیدارە ئامادە کرد. لە ساڵی ١٩٤٦ لە ئەندامانی دامەزرێنەری حیزبی دێموکراتی کورد بووە. ساڵی 1946 بەشداری شەڕی مامشای لە دژی سوپای ئێران کردووە. لە ساڵی ١٩٤٦ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی یەکەم (کۆنگرەی دامەزرێنەر) لە بەغدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی کاری پارتی دیموکراتی کورد هەڵبژێردرا. ساڵی 1946 بە پلەی عەقید بە فەرماندەی فەوجی سێی هێزی بارزانی لە سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان دامەزرا. ساڵی 1946 بەرپرسی وەرگرتنی پێداویستی و چەک و تەقەمەنی لە کۆماری نیشتمانی ئازەربایجان بۆ هێزی بارزان لە تەقی ئاوا لە سنووری نێوان هەردوو کۆمار بووە. لە کۆتایی ساڵی ١٩٤٦، لە کاتی شکستی کۆماری دیموکراتی کوردستان، بە فەرمانی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی قەڵاکە بە ئامانجی ئاسانکاری بۆ پاشەکشەی هێزەکانی بارزان و هێزەکانی پشتیوانی کۆماری نیشتمانی ئازەربایجان لە میحوەری سەققیز بەرەو شاری مەهاباد گیرا. لە ٢١ی ژانویەی ١٩٤٦ ئەندامی شاندی دانوستانکاری باشووری کوردستان بە سەرکردایەتی ژەنەراڵ مستەفا بارزانی (1903 - 1979) بۆ شاری تارانی پایتەختی ئێران، لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ئێران و ئەمریکا و بەریتانیا بە ئامانجی گەڕانەوەی کوردانی باشوور بۆ سەر خاکەکانی خۆیان. ساڵی 1946 دوای شکستی کۆماری دێموکراتی کوردستان، سەردانی پێشوا قازی محەممەد دەکات و هەوڵیداوە ڕازی بکات کە خۆی ڕادەست نەکات.
ساڵی 1946 دوای شکستی کۆماری دێموکراتی کوردستان لە شارۆچکەی نەخێدە، ئەندامی شاندی کورد بۆ دانوستان لەگەڵ سەرجەنت خەفاری نوێنەری سوپای ئێران بووە. لە 8ی نیسانی ساڵی 1947 لەگەڵ هێزی پێشمەرگە گەیشتە گادر و بڕیاریدا پەیوەندی بە ژەنەراڵەوە بکات مستەفا بارزانی بۆ ئەوەی بەرگری لەخۆیان بکەن و تەسلیمی دەسەڵاتدارانی عێراق نەبن. لە ٢٨ی ئایاری ١٩٤٧ بە سەرپەرشتی سەرۆک کۆمار مستەفا بارزانی بەشداری لە کۆبوونەوە بەرفراوانەکەی پارتی کرێکارانی کوردستان لە گوندی کوردستان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان کرد بە ئامانجی ڕێکخستنی هێزی پێشمەرگە و پلاندانان بۆ پێشڕەوی بەرەو یەکێتی سۆڤیەت. لە ساڵی ١٩٤٨ وەک ئەندامی سەرکردایەتی باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردستان (کۆنفرانسی باکو) دەستنیشان کراوە. ساڵی 1953 بەبێ ئامادەبوونی خۆی، لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی سێهەمەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان-عێراق هەڵبژێردرا. لە پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا بۆ ماوەی سێ ساڵ لە پەیمانگای سیاسی حزبی شیوعی ئۆزبەکستان خوێندوویەتی و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانستە سیاسییەکان بەدەستهێناوە. لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٥٨ بە فڕۆکە گەیشتە فڕۆکەخانەی پراگ. لە ١٩ی ئەیلوولی ١٩٥٨ بە یاوەری سەرۆک کۆمار مستەفا بارزانی گەیشتە فڕۆکەخانەی قاهیرە و لە قوبە بەرد لەلایەن جەمال عەبدول ناسرەوە پێشوازی لێکرا (١٩١٨ - ١٩٧٠). لە کۆتایی مانگی ئەیلولی ساڵی ١٩٥٨، لەگەڵ سەرۆک مستەفا بارزانی تاجە گوڵینەی لەسەر گۆڕی سەربازە ونبووەکانی میسر لە قاهیرە دانا.
لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی حوکمی لەسێدارەدان بەسەر ناوبراودا لەکاتی گەڕانەوەی بۆ بەغدا لەلایەن ئەنجومەنی سەروەری عێراقەوە هەڵگیرا. لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٨ ڕۆژنامەی (الحریە)ی عەرەبی لە بەغدا هەواڵی گەڕانەوەی لە یەکێتی سۆڤیەت بڵاوکردەوە. بە درێژایی ساڵی ١٩٥٨ پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەفسەرانی زیاتری کورد لە سوپای عێراق و لەگەڵ سەرۆک کۆمار پتەوتر کرد مستەفا بارزانی دەیانناسێنێت. ساڵی 1959 هاوکات لەگەڵ ئەسعەد خۆشوی لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە دەستنیشانکرا مستەفا بارزانی ڕاسپێردرابوو لەگەڵ هاوسەری دۆستانی بارزانی قسە بکات بۆ گفتوگۆکردن لەسەر ژیانی باشووری کوردستان تاوەکو خۆبەخشانە دەگەڕێنەوە. لە 18ی نیسانی ساڵی 1958 لەگەڵ دوو بەلەم و دۆستانی بارزانی گەیشتە شاری هەولێر و لەلایەن شێخ ئەحمەد بارزانی (1897 - 1969) و دانیشتوانی شارەکە پێشوازی لێدەکرێت و بەم بۆنەیەوە وتارێکی بۆ دانیشتووانی خوێندەوە. لە ٢٣ی ئازاری ١٩٥٩ بە فەرمانێکی کۆماری و لەلایەن ئەنجومەنی سەروەری عێراقەوە پلەی مەیجر لە سوپای عێراقدا بەرزکرایەوە.
ڕۆژی شەممە 18ی نیسانی 1959 لە بەندەری بەسرە لە باشووری عێراق پێشوازی لەو کەشتیانەی هاوڕێیانی هەڵگرتبوو، پێشوازییان لێکرا. مستەفا بارزانی لە یەکێتی سۆڤیەت گەڕایەوە و وەرەقەیەکی پێشکەشیان کرد. لە ٨ی شوباتی ١٩٦٣ دوای کودەتاکەی پارتی سۆسیالیستی بەعسی عەرەبی دژی حاکم فەریق ڕوکین عەبدولکەریم قاسم (١٩١٤ - ١٩٦٣)، لە سوپای عێراق خانەنشین کرا. ساڵی 1977 لە لایەن ئەحمەد حەسەن بەکر (1914 - 1982) پۆستی وەزاری پێشکەش دەکرێت، بەڵام ئەو پۆستەی قبوڵ نەکردووە. لە ساڵی ١٩٧٩ بە نهێنی سەرەخۆشی بۆ سەرۆک کۆمار نارد مستەفا بارزانی (١٩٠٣ - ١٩٧٩). لە 13ی تشرینی دووەمی ساڵی 1988 لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی پیربان لە شارۆچکەی ئاکرێ، سەر بە پارێزگای دهۆک بەخاک سپێردرا.
سەرچاوە: .
1- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
