ژیاننامە

فاتیح محمد ئەمین مورتەزا لە پارێزگای کەرکوک لە دایکبووە، لە عەشیرەتی سیامەنسووری فەیلی کە باوباپیرانیان لە ناوچەی کرماشانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە کۆچیان کردووە بۆ باشووری کوردستان. ساڵی ١٩٥٩ چووەتە بەشی کوردی لە کۆلێژی ئەدەبیات لە زانکۆی بەغدا. لە 9ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1962، حەسیب محەمەد ئەمین برای (1926-1962) لە شەڕی ئەجەلەر لە پارێزگای کەرکوک، لە هێرشێکی هێزی زەمینی سوپای حکومەتی عێراق شەهید بوو. یەکەم مامۆستا بوو لە... شۆڕشی ئەیلول بە شەهید دادەنرێت، لە ساڵی 1963 بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زمانی کوردی لە زانکۆی بەغدا وەرگرتووە، جێگری بەڕێوەبەری پەروەردەی کەرکوک بووە و بەرپرسی خوێندنی کوردی بووە لە ساڵانی 1970-1974، لە مانگی ئابی ساڵی 1971 نوێنەرایەتی کۆنگرەی بەڕێوەبەرانی پەروەردەی پارێزگاکانی باکوری عێراق کردووە لە شارۆچکەی پیرمام، لە پارێزگای هەولێر، بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پەروەردە و... پرسەکانی دامەزراندن. زمانی کوردی، عەرەبی، تورکمانی، فارسی، ئینگلیزی و ئەڵمانی شارەزای بوو.

لاپەڕەی کار

فاتیح محەمەد ئەمین مورتەزا لە ساڵی ١٩٥٧ لە سەردەمی عێراقدا پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە، لە ژێر ناوی ساختەی بیروسک کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٥٩ پەیوەندی بە یەکێتی قوتابی (خوێندکارانی) کوردستانەوە کردووە، لە ساڵی ١٩٥٩-١٩٦٢ ئەندامی کۆمیتەی ڕێکخستنی زانکۆی بەغدای پارتی دیموکراتی کوردستان بووە، لە ساڵی ١٩٦٣ پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کردووە و ئەفسەرێکی سیاسی بووە لە... هێزی قەرەداخ، لە ساڵی 1963 بەشداری شەڕی زانبور لە دژی سوپای عێراق لە پارێزگای کەرکوک کردووە، لە ساڵی 1963 بەڕێوەبەری فیرقەی سێی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە، لە ساڵی 1964 وەک شرۆڤەکار لە بەشی زمانی تورکمانی لە ڕادیۆی دەنگێ کوردستان کاری کردووە، لە ساڵی 1964 بووە بە بەڕێوەبەری دووەمی لیژنەی فیرقەی پێنجی پارتی دیموکراتی کوردستان ( ئەم ڕۆژە | هەواڵی کوردستان )- خەڵک – بەشی هەواڵ لە ساڵی 1964 دژایەتی بڕیارەکانی ئەنجوومەنی گشتی دەکرد بزووتنەوەی ماوێت کە لەلایەن باڵی قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە ڕێکدەخرا، بۆ پشتیوانی لە سەرۆک مستەفا بارزانی هاتە دەرەوە.

لە ساڵی ١٩٦٤ ئەندامی شاندی دانوستانکاری دوانزە کەسی کۆنگرەی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان (پ.د.ک) کە بە ڕەزامەندی سەرۆک مستەفا بارزانی (١٩٠٣-١٩٧٩)، بۆ بەشداریکردن لە کۆنگرەی شەشەمدا چووبووە باڵی قوتابخانەی سیاسی، بەڵام بەهۆی پێداگری باڵی قوتابخانەی سیاسی بۆ بەشدارینەکردن، شاندەکە شکستی هێنا. لە ساڵی ١٩٦٤ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی شەشەمەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1966 لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی حەوتەمەوە وەک ئەندامی جێگرەوەی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٦٦ وەک سەرۆکی لیژنەی پلە سێ دامەزرا. لە ساڵی ١٩٦٧ لەلایەن بەرپرسانی حکومەتی عێراقەوە دەستگیرکراوە و لە زیندانەکانی نەقلیەت و مەوقیف ژەنەراڵ و ڕەمادی ڕاگیراوە و بە توندی ئەشکەنجە دەدرێت. لە کۆتایی ساڵی 1969 ئازاد کرا، لە ساڵی 1969 بووە بە بەڕێوەبەری قوتابخانەی ناوەندی گەلال کە تاکە قوتابخانەی ناوەندی بوو لە وڵاتدا. شۆڕشی ئەیلول لە ساڵی 1969 ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری تیشک بووە، نوێنەری کۆنگرەی سێیەمی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان بووە لە گوندی ناوپیردان سەر بە پارێزگای هەولێر لە 5ی ئابی 1970، نوێنەری کۆنگرەی هەشتەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە گوندی ناوپیردان لە پارێزگای هەولێر لە ساڵی 1970 1970. لە ساڵی 1970 لە پلەی یازدەهەمەوە وەک بەرپرسی دووەمی مەڵبەندی لێژنەی یەکەمی خولی پارتی دیموکراتی کوردستان دەستنیشانکرا.

لە ساڵی 1970 بووە بە سەرۆکی لیژنەی یەکەمی خول، لە ساڵی 1971 لە بارەگای لیژنەی چوارەمی خولی پارتی دیموکراتی کوردستان بەخێرهاتنی عەدنان قەیسی یاریزانی پلە جیهانی بۆکسێنەر دەکات، لە ساڵی 1972 بووە بە نوێنەری کۆنگرەی چوارەمی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان لە هەولێر، لە ساڵی 1972 بەرپرسی خولی کەرکوکی شاری کەرکوک بووە یەکێتی مامۆستایانی کوردستان، لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٧٣ ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری کۆمەڵەی ڕۆشنبیری کورد بووە لە کەرکوک، لە ساڵی ١٩٧٣ وەک ئەندامی دەستەی کارگێڕی یەکێتی نووسەرانی کوردستان لە کەرکوک هەڵبژێردرا، لە ١ تا ٣ی شوباتی ١٩٧٤، نوێنەری پێنجەمین کۆنگرەی یەکیەتیی مامۆستایان بوو لە شاری سلێمانی، لە شاری سلێمانی 1974 وەک بەرپرسی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان لە کەرکوک دامەزرا، لە ساڵی 1974 بوو بە سەرۆکی لیژنەی قەزای سیروان لە لیژنەی خول سێیەم: لە ساڵی 1975 لە شەڕی توزخورماتوو لە پارێزگای کەرکوک بە دەستی سوپای عێراق بریندار بوو.

لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦، دوای شکستی… شۆڕشی ئەیلول، پەنای بۆ شارۆچکەی نەخێدە لە ئێران بردووە، لە ساڵی 1976 دوای گەڕانەوەی بۆ باشووری کوردستان، دیپۆرت کراوەتەوە بۆ ناوەڕاستی عێراق، ساڵانی (1976-1982) بە غوربەتی لە دیوانیە بەسەر بردووە، لە ساڵی 1982 تا 1991 ژیانی غوربەتی لە شاری باقوبەی پایتەختی پارێزگای دیالە بەسەر بردووە، لە ساڵی 1991 وەک مامۆستا گواستراوەتەوە بۆ هەولێر و لە ساڵی 1991شدا لە ساڵی 1999دا بە غوربەتی کردووە ١٩٩١ وەک بەرپرسی دووەمی قوتابخانەی ڕێکخراوە گشتییەکان (پێکهاتەکان)ی پارتی دیموکراتی کوردستان (پ.د.ک) دەستنیشانکراوە، لە ساڵی ١٩٩٢ یەکەم کاندیدی پەرلەمانی کوردستان بووە لەسەر لیستی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە ساڵی ١٩٩٢ ئاسانکاری بۆ ڕێکخستنی کۆنگرەی شەشەمی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان کردووە، لە ساڵی ١٩٩٢-١٩٩٤ بەڕێوەبەری گشتی پەروەردە بووە لە ساڵی ١٩٩٢ سلێمانی لە حکومەتی هەرێمی کوردستان.

ساڵی 1993 نوێنەری کۆنگرەی یازدەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو بووە لە هەولێر، لە ساڵانی 1993-1994 سکرتێری لیژنەی خولی دووەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو بووە لە هەولێر، لە ساڵی 1995 وەک پەنابەر ڕووی لە کۆماری فیدراڵی ئەڵمانیا کردووە، لە ساڵی 1999-2001 سەرۆکی ڕێکخراوی بەرلینی کۆمیتەی خولی شەشەمی ئەورووپا بووە لیگی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە ساڵی 2001-2005 بووەتە ئەندامی پەرلەمانی کوردستان، لە 4ی نیسانی 2002 بۆ یەکەمجار بووە ئەندامی لیژنەی کاروباری پەروەردە و خوێندنی باڵا لە پەرلەمانی کوردستان، لە ساڵی 2005 وەک سەرۆکی فەرمانگەی مافی مرۆڤ لە پارێزگای کەرکوک دەستنیشانکراوە، لە 12ی ئەم مانگە 2002 بووەتە ئەندامی لیژنەی کاروباری خوێندنی باڵا لە پەرلەمانی کوردستان ئەندامی لیژنەی کاروباری پەروەردە و خوێندنی باڵا لە پەرلەمانی کوردستان بۆ یەکەمجار، لە ساڵانی 2011 تا 2019 وەک ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی پارێزگای کەرکوک- گەرمیانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ڕۆژی دووشەممە 2ی تشرینی دووەمی 2020 کۆچی دوایی کرد.

سەرچاوە:

1. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای حیزبی دێموکراتی کوردستان.
2. پرسەنامە، ڕۆژنامەی خێبات، ژمارە ٦٠٣٢، هێولێر، دووشەممە، ٠٢.١١.٢٠٢٠، ل٦.
3. ڕەزا شوان مامۆستای یەکەمی شەهید شۆڕشی ئەیلول حەسیب میحمەد ئەمین بەگ، گۆڤاری سیروان، فرقەی 15ی خانەقینی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 18، بەهاری 2014، لاپەڕە 21، 25.
4. عەلی سینهالیس، پرسی کورد و پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عەرەبی، بەشی سێیەم، (دهۆک - چاپخانەی خانی - 2012)، ل. 382.
5. شوان محەمەد ئەمین تەها خۆشناو، هێلەر لە نێوان ساڵانی 1963-1970: لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لە دۆخی سیاسی، (هێلەر - چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین - 2016)، ل28، 30-31، 198-199.
6. ڕەزا شوان، حەسیب محەمەد بەگی سیامەنسوری 1925-1961، عومەر عەلی شەریف، 100 کەسی ناوداری کەرکوک و جێرمیان، (سلێمانی - چاپخانەی کارۆ - 2019)، ل122-127.
7. لەتیف نادر ڕەواندزی، گرنگی ئینستیتیوتی مەعریفەی کوردستان لە شۆڕشی مەزنی ئەیلولدا، گۆڤاری گوڵان، ژمارە ١٣٢، هێولێر، ٠٢.٠٨.١٩٩٧، ل٤٥، ٤٧.
8. برای فاتیح محمد ئەمین، ڕۆژنامەی ئەلتەکسی، ژمارە ٩٣٨، بەغدا، چاپخانەی تایمز، دووشەممە، ١٥ی ژانویەی ١٩٧٢، لاپەڕە ١٤، ١٦.
9. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002)، ل. 144.