ژیاننامە

عەلی قاسم خدر محمد ناسراو بە عەلی شنگالی و باوکی سەردار، ساڵی 1933 لە پارێزگای موسڵ لە دایکبووە، خاوەنی بڕوانامەی کارەبایە لە پەیمانگای تەکنیکی موسڵ، وەک کرێکاری هونەری لە بەشی کارەبای هێڵی ئاسنی موسڵ لە ساڵی 1953 کاردەکات، لە فەرمانگەی شەمەندەفەری موسڵ لە ساڵی 1955 کاردەکات، بووەتە ئەندامی پارتی دیموکراتی کوردستان. سەندیکای کرێکاران لە ساڵی ١٩٥٥، لە ساڵی ١٩٥٦، لە موسڵ دەستگیرکرا و لە کارەکەی دوورخرایەوە بەهۆی بەشداریکردنی لە خۆپیشاندانەکانی دژی هێرشی سێ قۆڵی بەریتانیا، فەرەنسا و ئیسرائیل بۆ سەر کۆماری میسر، لە ساڵی ١٩٥٧ لە بۆرسەی تەلەفۆنی شاری موسڵ دامەزرا، لە ساڵی ١٩٧٥، دوای شکستی... شۆڕشی ئەیلول، چووەتە ناو ئیمپراتۆریەتی ئێران، لە 16ی ئەیلولی 1975 وەک پەنابەرێک لەگەڵ خێزانەکەی گەیشتە دیمەشق، لە شاری دهۆک کۆچی دوایی کرد، ڕۆژی شەممە 5ی ئەیلولی 2020، زمانی کوردی و فارسی و عەرەبی شارەزا بوو.

لاپەڕەی کار

عەلی قاسم خدر محمد ناسراو بە عەلی شنگالی، لە 21ی ئازاری 1954 وەک کاندید لە پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق وەرگیرا، لە ساڵی 1955 شەرەفی ئەندامێتی لە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان وەرگرت. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٥٥ بەشداری لە خۆپیشاندانەکانی موسڵ دژی ڕژێمی شانشینی عێراق کردووە. ساڵی 1956 بەرپرسی دەستەی ڕێکخەری کۆمیتەی قەزای موسڵ بووە. ساڵی 1958 ئەندامی لیژنەی قەزای موسڵی لیژنەی یەکەمی خولی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. لە ساڵی 1958 لە بەغدا لەگەڵ شاندێکی موسڵ لەگەڵ سەرۆک مستەفا بارزانی (1903-1979) لەگەڵ گەڕانەوەی لە دەرەوەی وڵات کۆبووەوە. لە ساڵی 1959 بە هۆی دژایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان بە جێنشینی حزبی شیوعی عێراق بۆ ماوەی شەش مانگ لە لایەن باڵی چەپی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە لە حیزب دەرکرا. بەڵام لەگەڵ سەرکەوتنی کۆنفرانسی دووەمی ئەو گەڕێنرایەوە بۆ بەغدا، لە ساڵی 1959 بوو بە ئەندامی خول و لە لیژنەی خولی یەکەم دامەزرا، لە ساڵی 1960، لە لیژنەی خولی یەکەمی لێپرسراوی لیژنەی پشکنین و چاودێری خولی یەکەم، لە ساڵی 1960، بوو بە ئەندامی لیژنەی خولی یەکەم، لە ساڵی 1960، لە گروپی شەشەم وەکو خولی یەکەم دامەزرا ئەندامی لیژنەی خولی یەکەم لەژێر بەرپرسیارێتی ساڵح عەبدوڵڵا نەجمەدین (1918-1981) ناسراو بە ساڵح یوسفی، سەرەتای ساڵی 1961 بەرپرسی هێڵی نهێنی ڕێکخراوەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە لیژنەی خولی یەکەم، لە 9ی ئەیلولی 1961، لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی عێراقەوە لە موسڵ دەستگیرکراوە و ئەشکەنجە دراوە، ڕەوانەی شارۆچکەی زاخۆ کراوە لە پارێزگای موسڵ بۆ لێکۆڵینەوەی زیاتر و دواتر بۆ شارۆچکەی دهۆک لە پارێزگای موسڵ بۆ لێکۆڵینەوەی زیاتر و بە کەفالەت ئازاد کرا، لە 1ی کانونی یەکەمی ساڵی 1962، دوای ئازادکردنی بە کەفالەت، وەک فەرمانبەرێکی هونەری لە ئەمینداریەتی بەغدا دامەزرا.

لە ساڵی 1962 بەرپرسی هێڵی نهێنی ڕێکخراوەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە لیژنەی خولی پێنجەم و بەرپرسی بەشی پەیوەندیەکانی لیژنەی خولی پێنجەم بووە. لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٦٣ بە هۆی چالاکی کوردایەتییەوە لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە لە کارەکەی دوورخرایەوە.

لە ساڵی 1963 دوای دەستگیرکردنی زۆربەی کارمەندانی لیژنەی خولی پێنجەم لەلایەن دەزگای ئاسایشی گشتی عێراقەوە، وەک سەرۆکی لیژنەی خولی پێنجەم دەستنیشانکرا. لە مانگی تەمموزی ساڵی 1963 بە هاوکاری هێڵی سەربازی پارتی دیموکراتی کوردستان لەگەڵ هێڵی ئاسن کۆگای نەوتی دۆرایان تەقاندەوە تا سوپای عێراق تەقەمەنی و سەربازەکانی لە تیل محمد لە نزیک بەغداوە بۆ باشووری کوردستان نارد. لە ٢٤ی شوباتی ١٩٦٤ وەک نوێنەری سەرۆک مستەفا بارزانی (١٩٠٣-١٩٧٩)، سەردانی سەرۆکی گەورەی شیعەکان عەبدولموحسین ئەلحەکیم (١٨٨٩-١٩٧٠)ی کرد لە کوفە. لە ٤ی نیسانی ١٩٦٤ بەشداری لە کۆبوونەوەیەکی بەرفراوان لە ماوەتدا کرد. لە 10ی نیسانی ساڵی 1964 لەگەڵ شاندێک سەردانی سەرۆک مستەفا بارزانی کرد بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان، بەڵام لەگەڵ دەرکردنی بەیاننامەیەکی سەرەتایی لەلایەن قوتابخانەی سیاسییەوە شکستیان هێنا. پشتگیری باڵی سەرۆک کۆمار کرد.

لە سەرەتای مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٦٤، وەک ئەندامی لیژنەی ئامادەکاری لە... کۆنگرەی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1964 لە کۆنگرەی شەشەمدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1964 نوێنەرایەتی کۆنگرەی دووەمی گەل (کۆنگرەی قەڵادیزە)ی کرد، لە ساڵی 1964 بوو بە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق، لە سەرەتای ساڵی 1965 وەک سەرۆکی لیژنەی خولی چوارەمی یەکێتی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە مانگی شوباتی ساڵی 1965 وەک نوێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان لە سێیەمین کۆنفرانسی یەکێتی قوتاب (خوێندکارانی کوردستان) لە قەرەداخ بەشداری کرد، لە مانگی ئابی ساڵی 1965 لە گروپی کادیری شەشەمی لیژنەی خولی دووەمی پارتی دیموکراتی کوردستان (پ.د.ک) بوو بە سەرۆکی لیژنەی خول.

ساڵی 1965 بووەتە فەرماندەی هێزی سەفین لە سوپای دووهەم. لە کۆتایی مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٥ فەرماندەیی شەڕی لوتکەی گەرۆتە لەسەر چیای سەفین لە دژی سوپای عێراق و سەرکەوتنی بەدەستهێنا. لە 27ی تشرینی دووەمی ساڵی 1965 لە دژی هێرشی یەکەم سوپای عێراق بۆ سەر چیای شەکرۆک لە سنووری پارێزگای هەولێر شەڕی کرد و توانی پێش بە هێرشەکە بگرێت. لە 1ی کانوونی دووەمی ساڵی 1965 وەک ئەندامی مەکتەبی سیاسی و مەکتەبی جێبەجێکاری ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق دامەزرا.

لە سەرەتای ساڵی 1966 یەکەم کەس بەرپرسی بەڕێوەبردنی فەرمانگەی جێبەجێکردن و کۆشک و پاسەوانی فەرمانگەی جێبەجێکردن و وەرگرتنی ئەو پۆستە بووە. لە تشرینی دووەمی ساڵی 1966 بەرپرسی ئامادەکارییەکانی کۆنگرەی حەوتەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی گەڵاڵەی سەر بە پارێزگای هەولێر بووە. ساڵی 1966 لە کۆنگرەی حەوتەمدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1966 بەرپرسی فەرمانگەی جێبەجێکاری ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق بووە. ساڵی 1966 بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٦ دەستی لە قوتابخانەی سیاسی کێشایەوە. لە ساڵی 1966 بەرپرسی ڕێکخستنی لیژنەی فیرقەی پێنجەم بووە. لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٦٧ بۆ دووەمجار وەک سەرۆک کۆمار هەڵبژێردرا. مەسعوود بارزانی نامەیەکی سەرۆک مستەفا بارزانی بۆ ئایەتوڵڵای گەورە عەبدولموحسین حەکیم (١٨٨٩-١٩٧٠) لە نەجەف هەڵگرتبوو. لە 15ی نیسانی ساڵی 1967 بە سەرپەرشتی مستەفا بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، نوێنەری کۆنفرانسی سەربازی-سیاسی کانی سیماق بوو لە هەولێر. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٧ فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ دەرچوو لەلایەن دەزگای هەواڵگری سەربازی عێراقەوە بە تۆمەتی تیرۆرکردنی جەلال تاڵەبانی. لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩٦٨ وەک سەرۆکی لیژنەی سێیەمی خولی پارتی دیموکراتی کوردستان دامەزرا. ساڵی 1968 بووەتە فەرماندەی هێزی قەرەداخی سوپای سێهەم. لە 13ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1968 فەرماندەیی دژە هێرشی گروپەکەی ئیبراهیم ئەحمەد جەلال تاڵەبانی لە چیای سیلباتوو لە پارێزگای کەرکوک کە بە شەڕی شەش سەعاتی ناسراوە. لە ساڵی ١٩٧٠ بەشداری کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کوردستان دەکات. لە 8ی مانگدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1970 لە یەکەمین کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندیدا بە ئەندامی قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا، لە کۆتایی ساڵی 1970 بەرپرسی خولی یەکەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو لە گروپی کادری یازدەهەم، لە ساڵی 1970 مامۆستای خولی سێیەم بوو لە ڕێکخراوی نهێنی لە قوتابخانەی کادیری پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەغدا، لە 07.12.1970 بەشداری کرد لە کردنەوەی سەنتەری یەکێتی ئافرەتانی کوردستان لە بەغدا، لە ساڵی 1971 مامۆستای خولی سێیەمی قوتابخانەی کادری بەغدا بوو، ڕۆژی دووشەممە 01.02.1971 بەشداری ئاهەنگی دەرچوونی قۆناغی سێیەمی کادیرانی... پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) لە بارەگای لیژنەی پێنجەمی خول لە بەغدا، لە پێنجشەممە 3ی حوزەیران لە ساڵی 1971 پێشوازی لە شاندێکی کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی بولگاری لە پارێزگای موسڵ کرد. لە ڕێکەوتی ١٦ی ئابی ١٩٧١ لە ئاهەنگی ٢٥ ساڵەی دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان بە ناوی کۆمیتەی حیزب وتارێکی پێشکەش کرد. لە کۆتایی مانگی نیسانی ساڵی ١٩٧٢ بە نهێنی نامەیەکی تایبەتی سەرۆک مستەفا بارزانی گەیاندە حافز ئەسەد سەرۆکی کۆماری عەرەبی سوریا و تیایدا داوای هاوکاری و پشتیوانی کرد. لە ١٣ی خاکەلێوەی ١٩٧٢ بە فەرمانی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش خانەنشین دەبێت.

لە ناوەڕاستی مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی 1972 لەسەر فەرمانی سەرۆک مستەفا بارزانی بەشداری کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کورد لە سوریا (سەرکردایەتی قۆناغ) لە گوندی داویدییە سەر بە پارێزگای دهۆک کرد.

لە 17ی حوزەیرانی ساڵی 1973 نوێنەرایەتی مستەفا بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستانی کرد لە مەراسیمی پرسەی قەشە ماریۆ ئالێ ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق. لە 16 تا 19ی ئابی 1973 لە بەرلین بەشداری لە کردنەوەی کۆنگرەی 16ی کۆمەڵەی خوێندکارانی کورد لە ئەوروپا (K.S.S.E.) لە بەرلین و بە ناوی لێژنەی یەکەم وتارێکی خوێندەوە. لە 18ی ئابی 1973 یاداشتێکی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی سەبارەت بە یەدەگی گازی ژەهراوی سوپای عێراق پێشکەش بە خاچی سووری نێودەوڵەتی لە جنێڤ (سویسرا) کرد. لە ناوەڕاستی مانگی حوزەیرانی ساڵی 1973 بە نوێنەرایەتی مستەفا بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە مەراسیمی پرسەی قەشە ئەندراس تیادۆرس ئەیود بەرواری (1938-1973) لە بەغدا، کە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش بوو لە کوردستانی عێراق. لە 1ی ئابی ساڵی 1973 بەشداری لە مەراسیمی پرسەی قەشە ئەندراس تیادۆرس ئەیود بەرواری (1938-1973) ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق کرد. لە ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥ بووەتە سەرۆکی لیژنەی بەشی پێنجەم. لە ساڵی 1974 لە سەرەتای شەڕی پارتی دیموکراتی کوردستان و پارتی سۆسیالیستی بەعسی عەرەبی پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کرد.

لە 29ی ئازاری 1977، دەستەی دامەزرێنەری یەکێتیی دیموکراتی کوردستان (یەدەک) ڕایگەیاند، لە 9ی حوزەیرانی 1977 دا دامەزراندنی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان (یەدەک)ی ڕاگەیاند و بوو بە سکرتێری گشتی. ساڵی 1978 هەوڵیدا ناکۆکییەکانی نێوان سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان چارەسەر بکات، بەڵام شکستی هێنا. لە ساڵی ١٩٧٩ لە کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان دەرکرا و لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠ نامەیەکی بۆ سەرۆک کۆمار نووسی مەسعوود بارزانی و ناڕەزایی خۆی دەربڕی، لە ساڵی ١٩٨١ هاوکاری مەشق و ڕاهێنانی بۆ چەکدارانی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) کرد لە کۆماری عەرەبی سوریا، لە ساڵی ١٩٨١ سەردانی قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانی کرد لە گوندی ڕەجان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە ئامانجی هەماهەنگی و ئاڵوگۆڕی بیروڕا سەبارەت بە دۆخی باشووری کوردستان.

لە 14ی کانونی یەکەمی ساڵی 1984 لە تەرابلوس لەگەڵ سەرۆکی کۆماری گەلی لیبیا، موعەمەر قەزافی کۆبووەوە. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٦ لەگەڵ بەرپرسانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە شاری نیویۆرک کۆبووەوە. لە ١٥ تا ١٧ی ئازاری ١٩٩١ وەک ئەمینداری گشتی یەکێتی دیموکراتی کوردستان بەشداری لە کۆنگرەی نێودەوڵەتی دۆزی کورد لە ستۆکهۆڵم (سوید) کردووە. ساڵی 1992 ئەندامی دەستەی ڕاوێژکاری کۆنگرەی ئۆپۆزسیۆنی عێراق (کۆنگرەی مەسیف سەڵاحەدین) بووە. لە ٢٦ی ئایاری ١٩٩٢ وەک ئەمینداری گشتی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان ڕێککەوتنی هاوکاری لەگەڵ یەکێتی نیشتمانپەروەری عێراق و پارتی نیشتمانی تورکمان واژۆ کرد. ساڵی 1992 بووەتە کاندیدی پەرلەمانی کوردستان لەسەر لیستی یەکگرتوویی. لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە کۆنفرانسی دهۆکی یەکێتیی دیموکراتی کوردستان (یە.د.ک) پێشنیاری گەڕانەوەی بۆ ناو ڕیزەکانی ئەو حزبە کرد. پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرد و یەکێتیی دیموکراتی کوردستان (یەدەک)ی هەڵوەشاندەوە، لە ساڵی 1993 لە کۆنگرەی یازدەهەمدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو هەڵبژێردرا، لە ناوەڕاستی ئەیلولی ساڵی 1995 ئەندامی شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو کە سەردانی کۆماری عەرەبی سوریای کرد.

لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٩٦ لەگەڵ سەرۆک کۆمار مەسعوود بارزانی بەشداری یەکەمین ئاهەنگی دەرچوونی زانکۆی دهۆکی کرد. ساڵی 1997 بوو بە ڕاوێژکاری سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان سەبارەت بە پەیوەندییەکانی عەرەب. لە 1ی ئەیلولی ساڵی 1998 بە فەرمانی سەرۆکایەتی دەستبەکاربوو. مەسعوود بارزانی وەک ڕاوێژکاری سەرۆکایەتی کۆمار بۆ پەیوەندییە عەرەبییەکان دەستنیشانکرا، ڕۆژی یەکشەممە ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨ لەلایەن عەبدوڵڵا ئەحمەر جێگری سکرتێری گشتی پارتی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی سوریاوە پێشوازی لێکرا، لەگەڵ هیشیار مەحمود محمد ناسراو بە هیشیار زێباری، ڕۆژی چوارشەممە ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨ لە دیمەشق لەلایەن جێگری سەرۆکی سوریاوە پێشوازی لێکرا عەبدولحەلیم خەدەم، ڕۆژی چوارشەممە ٢٤ی شوباتی ١٩٩٩، ئەندامی شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان-یەکگرتوو بوو کە بەمەبەستی سەرەخۆشی بۆ کۆچی دوایی شاهیسن هاشمی (١٩٩٩) سەردانی عەممانی کرد.

ساڵی 1999 نوێنەری کۆنگرەی 12ی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە هەولێر. ڕۆژی چوارشەممە ڕێکەوتی ١٣ی خەزەڵوەری ١٩٩٩ لە کۆنگرەی ١٢ی پارتی دیموکراتی کوردستان، ڕێزلێگیرا لەسەر خەباتی لە… شۆڕشی ئەیلول، . شۆڕشی گوڵان، ڕاپەڕینی باشووری کوردستان و قۆناغی سەروەری، لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە مەسعوود بارزانی لە 24ی ئازاری 2000 مەدالیای بارزانی نەمیر پێبەخشرا، بە ئەندامی دەستەی کارگێڕی کۆمەڵەی دۆستایەتی کورد و عەرەب لە هەولێر هەڵبژێردرا، هەروەها نوێنەری کۆنگرەی 13ی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو لە ساڵی 2010 لە هەولێر.

لە بەرهەمەکانیاندا:

1. بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد: هەڵوێست و بۆچوونەکان - 1997.
2. توێژینەوەکان لە ئەرشیفی کوردستان - ٢٠٠٧.
3. پرسیاری کورد و پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عێراق - 2006 - بەشی یەکەم.
4. پرسیاری کورد و پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عێراق - 2009 - بەشی دووەم.
5. پرسیاری کورد و پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عێراق - 2012 - بەشی سێیەم.
6. ڕاستییەکان دەربارەی کاروانی شۆڕشی ١١ی ئەیلول ١٩٦١ - ٢٠١٣.
7. لاپەڕەکان لە سەرچاوەی بیرەوەریەکانم لە پارتی دیموکراتی کوردستان - ٢٠١٥.
8. ڕۆشنایی خستنە سەر ڕاستییەکانی پەیوەندییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە) لەگەڵ سوریا.
9. ڕاستی و بەڵگەنامەکان سەبارەت بە کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان - 1996.

سەرچاوە:

1. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای حیزبی دێموکراتی کوردستان.
2. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، (هێولەر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002)، ل144، 253.
3. عەلی شنگالی، وەرەقەکان لە ئەرشیفی کوردستان، (دهۆک - چاپخانەی سپیرێز - چاپخانەی خانی - 2007).
4. عەلی شنگالی، پرسی کورد و پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عێراق - بەشی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی هاچی هاشم - ٢٠٠٦).
5. عەلی شینگالی، حەقیقەتی کاروانی شۆڕشی ١١ی ئەیلول ١٩٦١ – ٢٠١٣، دهۆک - دەزگای چاپ و پەخشی خانی - ٢٠١٣.
6. عەلی شنگالی، بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد: هەڵوێست و بۆچوونەکان، دهۆک - دەزگای چاپ و پەخشی خانی - 1997.
7. عەلی شنگالی، ڕاستی و بەڵگەنامەکان سەبارەت بە کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان – (هیچ جێگایەک – ٢٠١٣).
8. عەلی شنگالی، پرسی کورد و پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عێراق - 2012 - بەشی سێیەم، دهۆک - چاپخانەی خانی - 2012.
9. عەلی شنگالی، لاپەڕەکان لە سەرچاوەی یادەوەریم لە حیزبی دێموکراتی کوردستان - دهۆک - دەزگای چاپ و پەخشی Xanî - 2015.
10. حەمید گەوهەری، مەدالیای بارزانی، بەرزترین خەڵاتی ڕێزلێنان، کتێبی 3، (هیولەر - ڕێکخراوی خێرخوازیی بارزانی - 2019)، ل15-20.
11. ئیحمد بانیکسێلانی، یادەوەرییەکانم، (ستۆکهۆڵم، ١٩٩٧)، ل ٢٢٣-٢٢٤.
12. شوان حوسێن شینک بالەکی، سێوهەر نامق سەلیم 1946-2011 ژیان، کار و ڕۆڵی سیاسی، زانکۆی سۆران، فاکەڵتی ئەدەبیات، 2016، (تێزی ماستەری بڵاونەکراوە)، ل55.
13. سلێمان مستەفا هێسن، کورد و سەرگەرمی یەکەم، (هێلێر – چاپخانەی کارۆ – ٢٠١٧)، ل ٢٨٠.
14. شەبان سەید محەمەد، من و ڕکابەرەکان و شەپۆلەکانی خراپە، (دهۆک - چاپخانەی کۆلێژی یاسا - ٢٠٠٠)، ل ٤٧.
15. شێکیب ئەقراوی، ساڵانی تەنگانە لە کوردستان، گرنگترین ڕووداوە سیاسی و سەربازییەکانی کوردستان و عێراق لە ساڵی ١٩٥٨ تا ١٩٨٠، چاپی دووەم، (هێلێر - چاپخانەی منارە - ٢٠٠٧)، ل. 157.
16. عیسمەت شێریف وانلی، کوردستانی عێراق، ناسنامەیەکی نەتەوەیی (توێژینەوەیەک لەسەر شۆڕشی ١٩٦١)، وەرگێڕانی سوعاد میحمەد شیدر، (سلێمانی - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی جین - چاپخانەی شیڤان - ٢٠١٢)، ل. 316.
17. بڕیاری ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش ژمارە ١٣١٩، ڕۆژنامەی ئەلوەقای عێراق، وەزارەتی ڕاگەیاندنی عێراق، ژمارە ١٩٣٣، بەغدا، چوارشەممە، ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٠، لاپەڕە ٢.
18. لیا دوێم، خولی دووەم لە نیو سەدەی خەباتدا، (هێلێر - چاپخانەی ئاراس - ٢٠١٠)، ل ٣٩.
19. ماڵپەڕی کۆمەڵەی یەکەمی پارتی دیموکراتی کوردستان: www.pdk ـ leqa1.com.
20. نەجمەدین ئەلیوسفی، شۆڕشی شکۆمەندی ئەیلول، (دهۆک - یەکەمین خولی پارتی دیموکراتی کوردستان - چاپخانەی کۆلێژی یاسای یەکگرتوو - ١٩٩٥)، لاپەڕە ٢٠، ​​٢٦، ٣٢.