ئەفسەر و سیاسەتمەدار موراد عەزیز، ناسراو بە ناوەکانی (د. موراد، سێروان موراد ڕیزم ئاوێر، سێرگورد موراد ڕیزم ئاوێر و موراد ڕێهبەری). ساڵی 1941 ئەفسەری سوپای ئێران بووە لە ورمێ. پەیوەندییەکی نهێنی لەگەڵ ئەفسەرانی حیزبی توودەی لە ئێران هەبووە. لە کۆنگرەی چوارەمی ساڵی ١٩٥٩ و کۆنگرەی پێنجەمی ساڵی ١٩٦٠ وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و ئەندامی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق هەڵبژێردرا. ساڵی 1974 بە ئاشکرا دژایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان و شۆڕشی ئەیلول دەکات و هاوکاری لەگەڵ پارتی بەعسی عێراق دەکات.

ژیاننامە

موراد عەزیز لە ساڵی ١٩١٨ لە شاری کرماشان لە دایکبووە و سەر بە هۆزی لەکی خەڵکی فەیلی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە. لە ساڵی ١٩٤٩ لە بەشی زانستە سیاسییەکانی زانکۆی باکۆ وەرگیراوە، لە ساڵی ١٩٥٣ لە زانکۆی مۆسکۆ وەرگیراوە لە قۆناغی دکتۆرا و لە ساڵی ١٩٥٧ دکتۆرای لە بواری ڕۆژهەڵات وەرگرتووە، لە ١٠ی نیسانی ١٩٨٠ لە شاری لاس پاڵماس لە ئیسپانیا بەهۆی وەستانی دڵەوە کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی برودی موودی لە لەندەنی پایتەختی بەریتانیا بەخاک سپێردراوە. زمانی کوردی، فارسی، ڕووسی، تورکی، عەرەبی، فەرەنسی و ئینگلیزی شارەزای بوو.

لاپەڕەی کار

موراد عەزیز لە ساڵی 1941 پەیوەندی بە ڕیزەکانی کۆمەڵە نهێنییەکانی ئەفسەرانی حزبی توودەی ئێرانەوە کردووە، لە ساڵی 1945 پلەی پێشەنگ (نەقیب)ی لە تۆپخانەکانی سوپای ئێراندا هەبووە و لە ڕێکخستنی سەربازی نهێنی حزبی توودەی ئێراندا چالاک بووە. ساڵی 1946 لە لایەن ئیتلاعاتکارانی سوپای ئێرانەوە بەرەو یەکێتی سۆڤیەت لە نزیک شاری قەزوین هەڵدێت و لە شاری باکۆی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان نیشتەجێ دەبێت. دواتر ڕەوانەی شاری تەورێزیان کرد بۆ پێکهێنانی سوپای نەتەوەیی ئازەربایجان. ساڵی 1947 دوای ڕووخانی کۆماری نیشتمانی ئازەربایجان چووەتە یەکێتی سۆڤیەت.

لە ساڵی ١٩٥٧ جەلال تاڵەبانی (1933 - 2017) لە مۆسکۆ لەگەڵیدا کۆبووەوە و بە ژەنەراڵ ناساند مستەفا بارزانی (1903 - 1979) و لە ساڵی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی بارزانی، بە کەشتیی گروزیە گەیشتنە بەندەری بەسرە لە باشووری عێراق و لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە پێشوازی لێکرا مستەفا بارزانی لەو کاتەوە وەک بارزانی ڕەگەزنامەی عێراقی وەرگرتووە.

ساڵی 1959 وەک سەرۆکی کۆمیتەی ئامادەکاری کۆنگرەی چوارەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان-عێراق دەستنیشانکرا و لە کۆنگرەدا وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستان-عێراق هەڵبژێردرا و لە یەکەمین کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندیدا بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٦٠ لە کۆنگرەی پێنجەمدا جارێکی دیکە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و پاشان لە قوتابخانەی سیاسی هەڵبژێردرا.

دوای کودەتاکەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣، بەغدای بەجێدەهێڵێت و دەچێتە مۆسکۆ، لە ساڵی ١٩٦٨ گەڕایەوە بەغدا، لە ساڵی ١٩٦٩ بە هاوکاری و پشتیوانیی دەسەڵاتدارانی پارتی بەعس و کەی جی بی یەکێتی سۆڤیەت پەیوەندی بە ژەنەڕاڵ تەیمور بەختیارەوە کرد و لەژێر ناوەکەدا چالاکیی دژی دەسەڵاتی محەمەد ڕەزا شا پەهلەوی ئەنجامدا (سەرکردە) و لە هەمان ساڵدا وەک ڕاوێژکاری سەربازی کاری کردووە بۆ ناساندنی چەکی ڕووسی بە سوپای عێراق لە بەندەری بەسرە.

لە ساڵی 1969 لەسەر داوای سەدام حسێن جێگری سەرۆک کۆماری عێراق لەگەڵ ئەفسەرانی تری پارتی تودەی ئێران بۆ پرۆژەی ژەنەڕاڵ تەیمور بەختیار کاری کردووە و لە ساڵی 1970 لەگەڵ سەدام حوسێن (1937 - 2006) چووەتە گوندی ناوپیردان لە پارێزگای هەولێر بە ئامانجی دانوستان لە نێوان دەسەڵاتدارانی... حکومەتی عێراق و سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلول.

ساڵی 1974 بە ئاشکرا دژایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان و شۆڕشی ئەیلول دەکات و لەگەڵ پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی هاوکاری کردووە. لە ١٠ی نیسانی ١٩٨٠ لە شاری لاس پاڵماسی ئیسپانیا بەهۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی بروک موودی لە لەندەنی پایتەختی ئینگلتەرا بە خاک سپێردرا.

سەرچاوە:

1- ئەرشیفی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان

2- مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان، کۆنگرە و کۆنفرانسەکانی (بەرنامە و ڕێوشوێنی ناوخۆ)، ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان، بەرگی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆکسانە - 2021)

3- فازیل ڕسول، کوردستان وەلسیاسە ئەلسوفیتیە فی الشێرق ئەلوسات، وەرگێڕانی شیسان نەعمان، (السیلێمانیە - مەکتەب ئەلفیکیر وەلووی فی ئالاتیحاد ئەلوتانی الکوردستانی - مەتبە موسە hemdî liltebaa walneshir 2008).

4- لە ڕێگای ئاشتی و تەبایی، لە ڕێگای یەکڕیزی و تەبایی، (بەغدا - چاپخانەی ئاڵتاخی - چاپخانەی ئاڵتاخی، 1973).

5- بکوژرێت: حامید ئەحمەدی، مەحیم درەین زانێ حەقی داریم (نەجمی عەلوی لەبیرە)، چەپ سوم، (تاران - نەشیر ئەکتەهران 1387 - semsî).

6- ئەحسان تەباری، کەژ ڕەحێ، چاپخانەی سوم، (تاران - موعسی دژەشارەت ئەمیر کەبیر - چاپخانەی سیپێهر 1367 شەمسی).

7- حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان لە عێراق (لە چوارچێوەی سەرۆکایەتی هەرێم) 1946 - 1993 (دیهۆک - چاپخانەی خێبات 1998).

8- حامید مێلازادە، شەقامی یادەوەرییەکان، ( تەورێز - کەشتیی دژەشارەت 1373 شەمسی).

9- ئێفت مەحباز، نەچمی عەلوی پەیگیزاران جەنبوش زینان ئایران بی هیچ هەقی ئاز ئەن زانە، ماڵپەڕی بی بی سی فارسی، www.bbc.co.uk.

10- ئیدال کەریم، سێڤرە ئایلول ئاڵتەهرییە، وقای وێدەلالەت، ڕۆژنامەی ئاڵتاخی، عەلاعدەد 4309 بەغدا، ئەلاحەد، 12ی ئەیلولی 2004.