هەڤاڵ محمد ئازیز لە تەمەنێکی زۆر بچووکدا لەگەڵ دایکی هاتۆتە هەولێر، لە مزگەوتی ئەبوبەکر فێری قورئان خوێندن بووە، لە پیرزین و شاوەیس و بەحرکە خوێندوویەتی، بەڵام دواتر وازی لە خوێندنی فیقه هێناوە.
دایکی ناردی بۆ قوتابخانە و بەهۆی زیرەکییەوە، لە پۆلی سێیەم دادەنرێت. دوای تەواوکردنی قۆناغی سەرەتایی بیری لەوە کردەوە کە خوێندنەکەی لە پەیمانگای پیشەسازی یان پەیمانگای ڕاهێنانی مامۆستایان تەواو بکات، بەڵام بەداخەوە ئەم ئاواتە نەهاتە دی چونکە بۆ ئەمە دەبوو تەمەنی دوو ساڵ کەم بکاتەوە، هەرچەندە ئەمە کارێکی ئاسان بوو، بەڵام نەیتوانی. دوای جێهێشتنی قوتابخانە، بۆ ماوەیەک بێکار بوو، پاشان بە هاوکاری هەندێک هاوڕێی، لە خزمەتگوزاری دابەشکردنی خۆراکی ناوچەکەدا کار دەکات و بۆ ماوەی سێ ساڵ لەوێ کاری کردووە.
لە بەهاری ساڵی ١٩٤٨ پەیوەندی بە حزبی شیوعیەوە کردووە و دەستی بە کارکردن بۆ ئەو حزبە کردووە. ساڵانی (1940-1941) سەرەتای ژیانی سیاسی بوو، لە هەمان کاتدا، لەلایەن چەند گەنجێکەوە هانی دراوە بۆ چوونە ناو ژیانی سیاسی، لەوانە مامۆستای بەناوبانگی کورد عیزەدین فەیزی.
لە هەمان کاتدا پەیوەندی بە کۆمەڵەی هیواوە دەکات و لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٤١ دەبێتە ئەندامی کۆمەڵەی هیوا، لە ساڵی ١٩٤٢ دەبێتە ئەندامی کۆمەڵەی گەل، کە ڕۆژنامەیەکی بە ناوی (بیلێسە) دەردەکرد و خۆی بە مارکسی دەزانی.
دوای بەستنی یەکەمین کۆنگرەی حزبی شیوعی عێراق لە زستانی ساڵی ١٩٤٥ دەبێتە ئەندامی حزبی شیوعی عێراق، لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٨ دەستگیرکرا و تا مانگی ئابی ١٩٥٨ واتە ١٠ ساڵ لە زینداندا مایەوە.
لە ماوەی ساڵانی زینداندا لە ڕێگەی خوێندنەوە فێری زمانی عەرەبی بووە و چەندین کتێبی ئەدەبی و چیرۆک و کتێبی سیاسی خوێندووەتەوە، هەروەها چەندین شاکاری ئەدەبی ڕووسی و ئینگلیزی و ئەڵمانی، جگە لە خوێندنەوەی بەرهەمەکانی تەها حسێن و نەجیب مەحفوز و نووسەرانی دیکەی عەرەب.
محمد ئازیز لە ساڵی ١٩٦٤ تا ١٩٩٣ ئەمینداری گشتی حزبی شیوعی عێراق بووە و خزمەتێکی بەنرخی پێشکەش بە دۆزی عێراق و ناوچەکە بە گشتی کردووە.
محمد ئازیز یەکێکە لەو کەسایەتییە کۆمۆنیستانەی کە لە ساڵی ١٩٨٦ لەلایەن حزبی شیوعی سۆڤیەت مەدالیای لینینی پێبەخشرا، هەروەها لە ساڵی ٢٠٠٧ لەلایەن ڕووسیاشەوە میدالیای ئاسیا و ئەفریقای (ئەستێرەی سەوز)ی پێبەخشرا، بەمەش دەبێتە دووەم کەس کە ئەم میدالیایە لەدوای نیلسۆن ماندێلا وەربگرێت.
ڕۆژی ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥، لە پیرمام، لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە مەسعوود بارزانی مەدالیای بارزانی پێبەخشرا.
ڕۆژی چوارشەممە ٣١ی ئایاری ٢٠١٧ لە ماڵەکەی خۆی کۆچی دوایی کرد.
سەرچاوە:
ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان
