عیبد کەریم موراد فەتحوڵا ناسراو بە ناوەکانی (یەدولا عبدالکریم، یەدولە فەیلی، کاکە یەدی، زال)، سیاسەتمەدارێکە کە لە ساڵی ١٩٥٠ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە، لە ساڵی ١٩٥٩ بە دەنگی ئەندامانی کۆنگرەی چوارەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووەتە ئەندامی لیژنەی چاودێری و چاودێریی پارتی دیموکراتی کوردستان ساڵی 1960 بووەتە ئەندامی لیژنەی پێنجەمی ئەو کەسانەی کە پشتیوانییان لە دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان کردووە بۆ قۆناغی کارکردن. لەو ساڵەدا و لە کۆنگرەی پێنجەمدا بە دەنگی ئەندامانی کۆنگرە بە ئەندامی دەستەی باڵای چاودێری و چاودێریی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٦٤ و لە کۆنگرەی شەشەمدا و لە ساڵی ١٩٦٦ لە کۆنگرەی حەوتەمدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا.
ژیاننامە
عەبد کەریم موراد فەتحولە لە ساڵی ١٩٣٤ لە شاری بەغدا لە بنەماڵەیەکی بازرگانی کورد خەڵکی فەیلی لە دایک بووە. لە بەغداش خوێندوویەتی و خەریکی بازرگانی بووە. خوێندنی ئامادەکاری تەواو کردووە، لە ساڵی ١٩٤٢ چووەتە خوێندنی ئایینی لە بەغدا، لە ساڵی ١٩٤٣ چووەتە قۆناغی سەرەتایی و بەهۆی زیرەکییەوە لە پۆلی سێیەمی بنەڕەتی دانراوە. لە ساڵی 1949 قوتابخانەی ناوەندی جەعفەری تەواو کردووە، لە ساڵی 1954 دامەزرا بە فەرماندەیی بەشی کەرەستەی بیناسازی، و لە 19ی ئەیلولی 2022 لە شاری هەولێر کۆچی دوایی کردووە. زمانی کوردی و عەرەبی و فارسی شارەزا بووە.
لاپەڕەی کار
عەبد کەریم موراد فەتحوڵا لە ساڵی ١٩٥٠ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە و لە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان بە ناوی ساختەی زال چالاکی ئەنجام دەدات. ساڵی 1951 بووەتە ئەندامی لیژنەی قەزای بەغدای پارتی دیموکراتی کورد. ساڵی ١٩٥٣ پەیوەندی بە ڕیزەکانی یەکێتی لاوانی دێموکراتی کوردستانەوە کردووە. ساڵی 1957 بووەتە سەرۆکی لیژنەی قەزای بەغدای پارتی دیموکراتی کوردستان و لە ساڵی 1958 ئەندامی شاندی پێشوازیکردنی سەرۆکی هەرێم بووە. مستەفا بارزانی (1903 - 1979) لە فڕۆکەخانەی موسێنا لە بەغدا لەدایک بووە. ساڵی 1958 ئەندامی لیژنەی پێنج کەسی بووە کە سەرپەرشتی سەرکەوتنی حزبەکەی دەکرد لە بەغدا. ساڵی 1959 بەشداری لە دووهەمین کۆنفرانسی بەغدای پارتی دیموکراتی کوردستان کردووە. ساڵی 1959 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەی چوارەمەوە بە ئەندامی لێژنەی پشکنین و چاودێریی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ڕۆژی شەممە ٨ی بانەمەڕی ساڵی ١٩٦٠ ئەندامی کۆمیتەی پێنج کەسیی پشتیوانی لە دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ قۆناغی کارکردن بوو.
ساڵی ١٩٦٠ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی پێنجەمەوە بە ئەندامی لیژنەی باڵای چاودێری و وردبینی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە 30ی تەمووزی ساڵی 1961 بە تۆمەتی دابەشکردنی بەیاننامەیەکی پارتی دیموکراتی کوردستان لە دژی عەبدولکەریم قاسم (1914 - 1963)، کە ئاماژە بە پێشێلکردنی مافە دەستوورییەکان و ئایدۆلۆژیای کوردی دەکرد، بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی عێراقەوە لە بەغدا دەستبەسەر کرا. لە ساڵی 1961 بەشداری لە کۆبوونەوەی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان و لیژنەی باڵای سەرپەرشتی کرد، کە ئامانج لێی دۆزینەوەی چارەسەرێک بوو بۆ مامەڵەی عەبدولکەریم قاسم و پێشێلکارییەکانی بەرامبەر کورد لە ماڵی د. موراد عەزیز (1918 - 1980) لە گەڕەکی قەرەدەی ڕۆژهەڵاتی بەغدا دامەزراوە. لە کۆتایی مانگی ئەیلولی ساڵی ١٩٦١ سەردانی ناوچەی پشدەر دەکات لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی، بە ئامانجی پەیوەندیکردن بە گروپە یاخیبووەکان و خۆئامادەکردن بۆ شۆڕشێکی سەرتاسەری. لە ساڵی ١٩٦٣ نوێنەری یەکەمین کۆنگرەی گەل بووە لە شاری کۆیە و لە ٣٠ی ئازاری ١٩٦٣ وەک ئەندامی شاندی کورد گەیشتە بەغدا بۆ دانوستان لەگەڵ بەرپرسانی عێراق بۆ دەستەبەرکردنی مافەکانی کورد لە عێراق. لە ساڵی 1963 لەلایەن هێزەکانی پاسەوانی نیشتمانی (الهێرس القومی) دەستگیر دەکرێت و بە توندی ئەشکەنجە دەدرێت. ساڵی 1963 لە زیندانی هیلێ دەستبەسەر و ئەشکەنجە دەدرێ و دواتر گواسترایەوە بۆ زیندانی ناوەندی بەغدا. ساڵی 1964 دوای ئازادبوونی لە زیندان پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە دەکات. ساڵی 1964 بەهۆی بەرگری و خۆڕاگری لە دژی ئەشکەنجەدان وەک پاڵەوانی کوردستان ناسێندرا. لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری لە مەجلیسی گشتی ماوێت کردووە و نوێنەرایەتی سەرۆکی ئەنجوومەنی باڵای چاودێری و پشکنینی کردووە و دژایەتی بڕیارەکانی ئەنجوومەنی کردووە و پشتیوانی لە سەرۆک کۆمار کردووە. مستەفا بارزانی لە ساڵی ١٩٦٤ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی شەشەمەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1964 نوێنەری کۆنگرەی دووەمی گەل بووە لە شاری قەڵادیزە. ساڵی 1964 ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش بووە لە کوردستانی عێراق. ساڵی 1964 ئەندامی لیژنەی دارایی فەرمانگەی کار (المکتب التەنفیزی)ی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق بووە.
ساڵی ١٩٦٤ بووە ئەفسەری دووەمی لقی پێنجی پارتی دیموکراتی کوردستان. لە کۆتایی ساڵی ١٩٦٥ بە ئەندامی قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە کۆتایی ساڵی ١٩٦٥ دەبێتە ئەفسەری لقی پێنجی پارتی دیموکراتی کوردستان. ساڵی 1966 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەی حەوتەمەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە ١٥ی نیسانی ١٩٦٧ نوێنەری کۆنفرانسی سەربازی-سیاسی لە کانی سیماق - هەولێر بووە. لە کۆتایی مانگی ئابی ساڵی 1967 ئەندامی لیژنەی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی نێوان هەردوولا یەکیەتیی قوتابیانی کوردستان لە گوندی ناوپیردان لە پارێزگای هەولێر، ڕۆژی هەینی 12ی حوزەیرانی 1970، بە فەرمانی سەرۆک کۆمار مستەفا بارزانی ئەندامی شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو کە سەردانی شاری نەجەفی عێراقی کرد بۆ بەشداریکردن لە پرسی گەورەی ئایەتوڵڵا عەبدولموحسین ئەلحەکیم (1889 - 1970) زانای گەورەی شیعەی جیهان. لە 17ی حوزەیرانی ساڵی 1970 بە فەرمانی ئەحمەد حەسەن بەکر (1914 - 1982) سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش، لەگەڵ بەڕێوەبەری کۆمپانیای تەلاری شارەوانی ئەنبار کۆمپانیایەکی بۆرسەی خانووبەرە لە بەغدا دامەزراند. ساڵی 1970 بووە بە بەڕێوەبەری شارەوانی شاری ئەنبار لە ڕۆژئاوای عێراق. ساڵی 1970 بوو بە سەرۆکی دەستەی دامەزرێنەری قۆناغی کراوەی یەکێتی لاوانی دێموکراتی کوردستان. ڕۆژی شەممە ٧ی بانەمەڕی ١٩٧٠ بەشداری کرد لە کردنەوەی بارەگای یەکێتی ژنانی کوردستان لە بەغدا. لە ساڵی 1971 دەستی هەبووە لە پووچەڵکردنەوەی هەوڵێکی تیرۆرکردنی ئیدریس بارزانی لە بەغدا لەلایەن دەزگای ئاسایشی گشتی عێراقەوە. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی 1971 وەک سەرۆکی سەندیکای پارێزەرانی دێموکراتی کوردستان دەستنیشان کرا. ڕۆژی یەکشەممە ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٧١ لە بارەگای سەندیکای پارێزەرانی دیموکراتی کوردستان لە بەغدا پێشوازی لە شاندێکی سەندیکای پارێزەرانی یەکێتی سۆڤیەت کرد.
لە ٢ی شوباتی ١٩٧٢ وەک سەرۆکی سەندیکای پارێزەرانی دیموکراتی کوردستان بەشداری لە کۆنگرەی چوارەمی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان لە شاری هەولێر کردووە. لە ٣٠ی ئازاری ١٩٧٢ وەک سەرۆکی سەندیکای پارێزەرانی دیموکراتی کوردستان لە کۆنگرەی حەوتەمی یەکێتی قوتابیانی کوردستان لە شاری سلێمانی وتارێکی پێشکەش کرد. ساڵی 1972 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەی دووەمەوە بە سکرتێری سەندیکای پارێزەرانی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1974 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەی سێیەمەوە بە ئەندامی سەرکردایەتی سەندیکای پارێزەرانی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1974 بۆ جاری دووەم لە ژیانیدا پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کرد. لە ٢٨ی نیسانی ١٩٧٤ دوای ئەوەی حکومەتی عێراق دەستیکرد بە دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی ئەوان، خێزانەکانیان گواسترانەوە بۆ ناوچە ئازادکراوەکان. لە ساڵی ١٩٧٤ بوو بە سکرتێری لقی حەوتەم. ساڵی 1974 بووەتە ئەندامی دەستەی سەرپەرشتیاری کەمپی پەنابەرانی باشووری کوردستان لە شەهنیشین لە ئێران. لە ساڵانی (1975 - 1976) دوای شکستی شۆڕشی ئەیلول لە شاری شەهنیشین لە ئێران بووەتە پەنابەر. ساڵی 1976 گەڕایەوە بەغدا و لەوێ نیشتەجێ بوو. ساڵی 1992 بەغدای بەجێهێشت و هاتە هەرێمی کوردستان. ساڵی 1999 نوێنەری کۆنگرەی دوانزەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە هەولێر. ڕۆژی پێنجشەممە ٢٤ی پووشپەڕی ساڵی ٢٠٠٠ لە ڕۆژنامەی "بیرەیەتی" ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان وتارەکانی بڵاو کردەوە. لە 8ی 1ی 2001 لە کابینەی چوارەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان بووە وەزیری هەرێم. لە ساڵی 2003 لە دامەزرێنەرانی بزووتنەوەی دێموکراتیک بۆ کوردانی فەیلی (Hereke Al Demoqratiye lil Kurd Al Felye) بووە. ساڵی ٢٠١٠ نوێنەری کۆنگرەی سێزدەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە شاری هەولێر.
سەرچاوە:
ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
