حکومەتی عێراق کە لە ساڵی ١٩٧٤ شەڕی دژی شۆڕشی کوردستان ڕاگەیاند، هێرشێکی گەورەی بۆ سەر کوردستان دەستپێکرد، سوپایەکی بەرفراوانی چارەک ملیۆنی بە چەکی قورسەوە، کە سەدان تانکی مۆدێرن و هەموو جۆرە چەکێکی ئاسمانی و هێزی ئاسمانی تێدابوو، بۆ سەرکوتکردنی کورد و هەڵوەشاندنەوەی، جێگیرکرد شۆڕشی ئەیلول تایبەتە، بەپێی پەیمانی دۆستایەتی و هاوکاری نێوان عێراق و یەکێتی سۆڤیەت.

دەڤەری گەرمیان وەک هەموو ناوچەکانی تری کوردستان کەوتە ژێر داگیرکاری سەربازی لەلایەن سوپاوە و لە سێ لاوە هێرش کرایە سەر، هێزەکانی لە باکور و باشور و ڕۆژئاواوە نارد، واتە لە سلێمانی و هەڵەبجە و کەرکوکەوە بۆ داگیرکردنی تەواوی دەڤەری گەرمیان. فەرماندەی گشتی سوپای عێراق، مەیجر جەنەڕاڵ عەبدولجەبار شێنشال و فەرماندەی هەرێمی باکور، جەنەڕاڵ سەعید حەمۆ، گرتنەوەی گەرمیانیان بۆ چەند هۆکارێک گەڕاندەوە، لەوانە ڕووبەرێکی فراوان و چەند شارێکی گەورەی وەک خورماڵ، هەڵەبجە، سیروان، عەربەت، سەید سادق، دەربێنتیقان، سەنگاو و قەرەداکس لەخۆدەگرێت. شاخە بەرزەکانی ناوچەکە هەمیشە پایەی شۆڕش و هەڕەشەی گەورە بوون بۆ سەر حکومەت و داخستنی بەشێک لە سنوورەکانی ئێران لەگەڵ کوردستان و تەسککردنی ناوچە شۆڕشگێڕەکان بۆ ئەوەی پێشمەرگە نەتوانێت بچێتە ناو شارەکان و هێرش بکاتە سەر سوپای عێراق.

سوپای عێراق بۆ ئه نجامدانی هێرشه که چه ندین یه که ی سه ڕبازی جێگیر کرد، له نێویاندا فیرقه ی 14 به فه ڕمانده یی عه قید عه بدولجه بار ئه لسافی و که تیبه ی تانکه کان به فه ڕمانده یی ڕائید ڕه عد حمدانی و هێزی ئاسمانی و چه کدارانی به کرێگیراو (جاش). لە 1ی حوزەیرانی ساڵی 1974 یەکینەکانی سوپای عێراق دەستیان کرد بە ئامادەکاری بۆ هێرشەکە لە ناحیەی قەلیاسان لە باشووری سلێمانی کە ماوەی سێ ڕۆژ بەردەوام بوو. پاشان بەرەبەیانی ٤ی حوزەیرانی ١٩٧٤ سەربازەکان دەستیان بە جموجۆڵ کرد. لە بەرامبەر ئەم هێرشەدا هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان لە گوندی فەرەجوا ڕێگری لە سەربازەکان دەکەن و توانیان پێشڕەوییەکانی سوپای عێراق پەکبخەن و زیانێکی زۆریان پێبگەیەنن. ئەم شەڕە تا نیوەڕۆ بەردەوام بوو و لە ئەنجامدا ژمارەیەکی زۆر سەرباز و چەتەکان کوژران و بریندار بوون. نزیکەی ٢٠ سەرباز و چەت لەلایەن هێزەکانی پێشمەرگەوە بە دیل گیران. لە لایەنی شۆڕشگێڕانەوە ٣ پێشمەرگە شەهید بوون و ژمارەیەک پێشمەرگەش بریندار بوون. دوای ئەوەی سوپا تووشی شکستێکی گەورە بوو، تۆپخانەکانی سوپای عێراق دەستیان کرد بە تۆپبارانکردنی گوندەکانی ناوچەکە و سەنگەرەکانی پێشمەرگە. make a.

ڕۆژی دواتر سوپای عێراق بە پاڵپشتی فڕۆکە جەنگییەکان و بەکرێگیراوان (کاش) درێژەیان بە هێرشەکانی دا. توانیان عەربەت بگرن و بەردەوام بن لە پێشڕەوییان بەرەو دەربەندیخان. پێش ئەوەی بگەنە شوێنی مەبەست، جارێکی دیکە لەسەر پردی تانجەرۆ لە زێرایەن لەگەڵ پێشمەرگەدا تێکهەڵچوون. شەڕێکی گەرم لە نێوانیاندا ڕوویدا. هەرچەندە هێزی پێشمەرگە توانی زیان بە پێشڕەوییەکانی سوپا بگەیەنێت، بەڵام هێزەکانیان زۆر کەم بوون بە بەراورد لەگەڵ هێزە گەورەکانی سوپا کە فیرقەی زرێپۆشی 16ی لەخۆگرتبوو بە فەرماندەیی عەقید مەحمود واحیب کە لە جەلاویلاوە هاتبوو. بۆیە ئیتر توانای خۆڕاگرییان نەما و لەگەڵ هێزەکانیان پاشەکشەیان کرد و ڕێگەیان بە سوپا دا بچێتە ناو دەربەندیخانەوە.

دوای چەند ڕۆژێک و لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٧٤، هێزی پێشمەرگە هێرشی کردە سەر سوپای عێراق لە ناوچەی قەرەداغ بۆ ئەوەی زیان بە یەکەکانی سوپا بگەیەنێت. لە ١١ی حوزەیران جارێکی دیکە هێرشیان کردە سەر هێزی یەدەگی ٩٠ کە ئەرکی بەرگریکردن لە زاریانیان لە ئەستۆ بوو. دیارە ئەمانە چالاکی گەریلا بوون لەلایەن پێشمەرگەوە بۆ ئەوەی زیان بە سوپا بگەیەنن و وا بیر نەکەنەوە کە ئەگەر ئەو ناوچانە بگرنە دەست پێشمەرگە دەوەستێت و چیتر ناتوانێت ڕووبەڕوویان ببێتەوە.

سەرچاوە:

1. شەوکەت مەلا ئیسماعیل حەسەن، ڕۆژێک لە مێژوودا شۆڕشی ئەیلول، 1961-1975، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، هەولێر – 2007.
2. کاروان جەوهەر میحمەد، ئیدریس بارزانی 1944-1987 ژیان و ڕۆڵی سیاسی و سەربازی لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، چاپخانەی هەڤی، هێڤێر، 2019.
3. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی دووەم، 2019. شۆڕشی ئەیلول 1961-1975، چاپی یەکەم – هەولێر، 2004.

سێنگەر ئیبراهیم خۆشناو، ڕووداوە سەربازییەکانی… شۆڕشی ئەیلول 1970-1975، چاپخانەی دانشفەر، چاپی یەکەم، هێولەر، 1975.