سیاسەتمەدار ساڵح حەیدەر عاسیم، ناسراو بە ناوی ساڵح حەیدەری و بەختیار. ساڵی 1957 پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانی یەکگرتووەوە کردووە و کراوە بە ئەندامی قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان. لە ساڵانی (١٩٥٧-١٩٥٨) لە دەستەی نووسەرانی ڕۆژنامەی خەبات کە ئۆرگانێکی پارتی دیموکراتی یەکگرتوو بوو. لە ساڵی 1959 لە دووەمین کۆنفرانسی بەغدا بەهۆی چەپگەرایی ناوی لە ئەندامێتی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان لابرا و لە هەمان ساڵدا لە کۆنگرەی چوارەمدا بەهۆی چەپگەرایی لە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق دوورخرایەوە. ساڵی 1963 پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کردووە و بووەتە ئەندامی دەستەی نووسەرانی ڕادیۆی دەنگی کوردستانی عێراق لە سەردەمی شۆڕشی ئەیلولدا. ساڵی 1968 بوو بە سەرنووسەری گۆڤاری کادیر کە ئۆرگانێکی پارتی دیموکراتی کوردستانە. ساڵی 1971 بووەتە ئەندامی دەستەی نووسەرانی ڕۆژنامەی ئێل تیاخی.

ژیاننامە

ساڵح حەیدەر عاسم لە ساڵی 1922 لە شاری هەولێر لە دایکبووە و لە بنەماڵەی حەیدەرییە. مامی ئیبراهیم ئەفەندی لە ساڵی ١٩١٩ پلەی شێخی ئیسلامی لە دەوڵەتی عوسمانیدا هەبووە و لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی عێراقدا بووە وەزیری ئەوقاف. دایکی بە ناوی فازیلە ڤێلی چەلێبی (١٨٩٨ - ١٩٨٣) لە بنەماڵەیەکی بازرگان لە شاری هەولێر و خزمی شەهیدەکە بووە خەیروڵا عەبدولکەریم لە ساڵی ١٩٤٠ خوێندنی ناوەندی لە ئامادەیی ناوەندی لە بەغدا تەواو کردووە و لە هەمان ساڵدا لە کۆلێژی مامۆستایانی بەغدا وەرگیراوە. لە ساڵی 1942 خوێندنی جێهێشتووە و لە ئەکادیمیای سەربازی بەغدا دادەمەزرێت و لە هەمان ساڵدا گواستراوەتەوە بۆ دادگای تاوانەکانی هەولێر و لە ساڵی 1943 گواستراوەتەوە بۆ دادگای بەغدا.

ساڵی 1943 فاکەڵتی یاسای کۆلێژی یاسای بەغدای تەواو کردووە و بەهۆی چالاکیی سیاسییەوە لە خوێندن دەرکراوە. لە ساڵانی (1947-1948) لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیمپراتۆریەتی عێراقەوە دەستگیرکراوە و زیندانی کراوە و لەژێر چاودێریدا لە زیندانەکانی زیندانی بەغدا، لێکۆڵینەوەی تاوانکاری لە شاری بەغدا، ناوەندی بەغدا و کوت و نوگرە سەلمان.

لە ساڵی 1961 فاکەڵتی یاسای لە زانکۆی بەغدا تەواو کردووە و وەک نەقیبی دووەم لە کۆلێژی یەدەگی سوپای عێراق ڕاسپێردراوە. زمانی کوردی و عەرەبی شارەزایە.

لاپەڕەی کار

ساڵح حەیدەر عاسم لە ساڵی 1957 پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستانەوە کرد و بە ئەندامی قوتابخانەی سیاسی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان (لە یەکگرتنی سێیەم) دەستنیشانکرا و بە ناوی ساختەی بەختیار چالاکی ئەنجام دەدا. ساڵی 1957 وەک بەرپرسی فیرقەی دووی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان دەستنیشان کراوە. لە ساڵانی (1957 - 1958) لە دەستەی نووسەرانی ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان بووە. لە ساڵی ١٩٥٨ ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی عێراق بووە و سەرنووسەری ئیمتیازی گۆڤاری ڕزگاری بووە.

ساڵی 1959 لە دووهەمین کۆنفرانسی بەغدا بە هۆی چەپگەرایی لە سەرکردایەتی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان دەرکرا و لە هەمان ساڵدا لە کۆنگرەی چوارەمی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق بە هۆی چەپگەرایی دەرکرا.

لە ساڵی 1961 بەشی یاسای لە زانکۆی بەغدا دەرچووە و وەک نەقیبی دووەم لە کۆلێژی یەدەگی سوپای عێراق ڕاسپێردراوە و پلەی نەقیبی دووەمی بەدەستهێناوە.

ساڵی 1963 پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کردووە و بووەتە ئەندامی دەستەی نووسەرانی دەنگی کوردستانی عێراق (رادیۆ). ساڵی 1968 بوو بە سەرنووسەری گۆڤاری قادر ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان. لە ساڵی 1969 خۆی لە شۆڕشی ئەیلول دوور خستەوە و بە هاوکاری پارێزەر (ئەونی یوسف ئیحمد) (1908 - 1988) و حەمید عوسمان ئەبوبەکر (1927 - 1993) پارتی ڕزگاری دامەزراند، بەڵام ئەم حزبە دوای ڕێککەوتنی 11ی ئازاری 1970 هەڵوەشایەوە.

لەساڵی 1974 پاڵپشتی شۆڕشی ئەیلولی کرد و کرایە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی حزبی بەعسی عێراق کە لەلایەن حکومەتی عێراقەوە دامەزرا. ساڵی 1990 گەڕایەوە شاری هەولێر و لە 6ی ئابی 2001 کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی شێخەڵە لە هەولێر بەخاک سپێردرا.

بەرهەمەکانی: ١.

لەسەر ئایین و دەوڵەت، دەستنووس.

کوردستان، گرنگترین کەسانی جیهان، دەستنووسی ١٩٣٩ - ١٩٤٥.

ڕەهلیە ئەل مێتاعب ١٩٤٧ - ١٩٨٠ دەستنووس.

پەیوەندی نێوان نیشتمان و نموونەی کورد 1969 - 1975 دەستنووس.

دانوستانەکان و مێژووی بزووتنەوەی نیشتمان لە سوریا و کوردستان و عێراق، دەستنووس.

دانوستانەکان و مێژووی بزووتنەوەی نیشتمان لە سوریا و کوردستان و عێراق، دەستنووس.

سەرچاوە:

1- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

2- عەزیز حوسێن ئال بارزانی، بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد لە کوردستانی عێراق - 1939 - 1945 (دیھۆک، چاپکراوی وەزارەتی پەروەردە، 2002).

3- مێهدی محمد قادر، پێشهاتە سیاسییەکانی کوردستانی عێراق 1935-1958 (سلێمانی - ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتیژی کوردستان 2005).

4- ئەعداد مومتاز ئەلحەیدەری، من موختارەت من موزەکەرات ساڵح ئەلحەیدەری، ئەل تەبا السانیە، (السلێمانی - matbaa renc 2004).

5- جەبار جەباری، مێژووی ئەدەبی کوردی لە عێراق، (بەغدا - بەرێوەبەرایەتی ئەدەبی کوردی - چاپخانەی ئەلعام، 1975).

6- حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (بە ئاماژە بە سەرکردایەتی) 1946 - 1993 (دیهۆک - چاپخانەی خێبات 1998).

7- ساڵح ئەلحەیدەری، موختارەتم من موزەکەرات ساڵح ئەلحەیدەری، ئەل تەبیە السانی، (السلێمانی - ڕێنج پرێس 2004).

8- عەلی عەبدوڵڵا، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق تا دامەزراندنی کۆنگرەی سێیەم (بڵاونەکراوی 1968).

9- مومتاز حەیدەری، حەیدەرینام، بەرگی یەکەم، (هێلەر - کتێبخانە و ئەرشیفی مومتاز حەیدەری - چاپخانەی ڕۆژهەڵات 2018).