ژیاننامە

دادوەر ڕەشید عەبدولقادر سەلیم ناسراو بە ناوەکانی (ڕەشید عەبدولقادر حەماوی و زاگرۆس). لە ساڵی 1922 لە شاری هەولێر لەدایک بووە. لە ساڵی ١٩٤٤ لە کۆلێژی یاسای بەغدا وەرگیراوە، لە ساڵی ١٩٤٨ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی یاسای بەغدا بەدەستهێناوە، لە ساڵی ١٩٤٨ دەستی بە پراکتیزەکردنی یاسا کردووە.

مامۆستا بووە لە فاکەڵتی یاسای زانکۆی بەغدا. لە 22ی تشرینی دووەمی ساڵی 1958 بە فەرمانی کۆماری و ڕەزامەندی ئەنجومەنی سەروەری عێراق لە شاری دوزخورماتوو سەر بە پارێزگای کەرکوک وەک دادوەر دامەزرا. لە 29ی 1ی 1958 بە فەرمانی کۆماری و ڕەزامەندی ئەنجومەنی سەروەری عێراق وەک دادوەری تاوانکاری پلە یەک دەستنیشانکرا. لە 1ی 1ی ساڵی 1973 بووە بە دادوەری دادگای سەرەتایی یەکەمی دهۆک و سەرۆکی دەستەی کەمینەکان لە پارێزگای دهۆک. ساڵی 1973 بووەتە سەرۆکی دادگای تاوانە گەورەکان لە هەولێر. لە ساڵی ١٩٧٨ بوو بە سەرۆکی دەستەی کەمینەکانی وەزارەتی داد. ساڵی 1979 بوو بە جێگری سەرۆکی دادگای ناکۆکی هەرێمی خۆسەری کوردستان. لە ساڵی 1980 لەلایەن دەستەی باڵای سەرپەرشتیاری هەڵبژاردنەکانی هەرێمی خۆبەڕێوەبەری کوردستانەوە وەک بەرپرسی قەزای یەکەمی هەولێر دەستنیشانکراوە، لە ساڵی 1982 بووەتە سەرۆکی دادگای ناکۆکیەکانی هەرێمی خۆسەری کوردستان و لە ساڵی 1988 خانەنشین بووە.

لە ٢٣ تا ٢٨ی بانەمەڕی ساڵی ١٩٩٢ لەلایەن بەرەی کوردستانییەوە وەک ئەندامی لیژنەی پانزە کەسی بۆ داڕشتنی ڕەشنووسی یاسای جڤاتی نیشتیمانی کوردستان دەستنیشان کرا. ساڵی 1992 وەک ئەندامی لیژنەی سێزدە کەسی دادوەر و یاسادانەران بۆ سەرپەرشتیکردنی پڕۆسەی هەڵبژاردنی یەکەم ئەندامی جڤاتی نیشتیمانی کوردستان دەستنیشانکرا. لە ساڵی 1992 وەک ئەندامی لیژنەی سێ کەسی ڕاوێژکارانی جڤاتی نیشتیمانی کوردستان دەستنیشان کراوە. لە 16ی 1ی ساڵی 1993 بە بڕیاری ژمارە 48 کرایە سەرۆکی دادگای ناکۆکی هەرێمی کوردستان و لە بەردەم جڤاتی نیشتیمانی کوردستان سوێندی یاسایی خوارد. لە ئۆکتۆبەری ساڵی ١٩٩٤ لەسەر بانگهێشتی فەرمی زانکۆی پرینستۆن لە ویلایەتی نیوجرسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەشداری لە کۆنفرانسێکی زانکۆدا کرد و توێژینەوەیەکی لەسەر ئایندەی دەستووری عێراق لە دوای ڕژێمی بەعس و مافەکانی کورد پێشکەش کرد. لە ٢٥ی تەمووزی ١٩٩٩ لە بارەگای تایبەتی د.ڕۆژ نوری سدیق ناسراو بە د. ساڵی 2001 بووە بە دادوەر و سەرۆکی دادگای تێهەڵچوونەوەی هەرێمی کوردستان. لە ساڵی 2005 لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە خانەنشین کراوە، لە 12ی حوزەیرانی 2005 لە شاری هەولێر کۆچی دوایی کرد. شارەزای زمانی کوردی و عەرەبی بووە.

لاپەڕەی کار

لە ساڵی 1939 یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی ئەستێرەکانی هیلال لە پارێزگای هەولێر. لە ساڵی ١٩٣٩ پەیوەندی بە ڕیزەکانی کۆمەڵەی تاریکترەوە کرد. ساڵی 1939 پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی هیلالی کوردییەوە کردووە و بووە بە یەکێک لە ئەندامە کاراکانی لە هەولێر کە بە ناوی ساختەی زاگرۆس ناسراوە و لە بەشی پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و موسڵ کاری کردووە. ساڵی 1941 بەهۆی پاڵپشتیکردنی لە بزووتنەوەی ڕەشید عەلی (1893 - 1965) چاوی بە ڕەشید گەیلانی کەوت و بەشداری خۆپیشاندانەکانی شاری هەولێری کرد، هەروەها لەسەر داوای بەرپرسانی ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیمپراتۆریەتی عێراقەوە زیندانی دەکرێت.

ساڵی 1942 ئەندامی یەکەم شانەی (مارکسیست-لینینیست) بووە لە شاری هەولێر. ساڵی 1942 و دوای دەستگیرکردنی دکتۆر جەعفەر محمد کەریم (1910-2000) ناسراو بە دکتۆر جەعفەر فەیلی و پارێزەر ئونی یوسف ئەحمەد (1908-1988) و حەسەن تەها عەبدولعەزیز (1915-1999) ناسراو بە حەسەن کەتانی، سەرکردایەتی خۆپیشاندانێکی خوێندکارانی کرد لە شاری هەولێر و دەستگیرکرا، تا دواتر بە کەفالەتی 200 دینار ئازاد کرا، کە ئەو کاتە بڕە پارەیەکی زۆر گەورە بوو. لە ساڵی ١٩٤٤ کۆبوونەوەیەکی هاوبەشی کۆمەڵەی میللەت و (وەحدەت النیدال) بە ئامانجی یەکگرتن لە ماڵەکەی خۆی لە شاری هەولێر بەڕێوەچوو. لە ساڵی ١٩٤٥ ئەندامی قوتابخانەی سیاسی حزبی شیوعی لە کوردستانی عێراق (حیزبا شۆرێش) بووە. لە ساڵی ١٩٤٥ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی ڕزگاریخوازی کوردەوە کردووە. ساڵی 1945 بووەتە ئەندامی دەستەی نووسەرانی ڕۆژنامەی ڕزگاری، ئۆرگانی پارتی ڕزگاریخوازی کورد. ساڵی 1946 وەک نوێنەری پارتی ڕزگاریخوازی کورد لە نێو قوتابیانی کورد لە بەغدا، پاڵپشتی بۆ کۆماری دیموکراتی کوردستان کۆدەکاتەوە. لە سەرەتای هاوینی ساڵی 1946 بووە نوێنەری کۆنگرەی دووەم بۆ خۆ لەناوبردنی حزبی شیوعی لە کوردستانی عێراق (پارتی شۆرێش) لە بەغدا و دەنگی دا بە بەشداریکردن لە پارتی دیموکراتی کورد.

ساڵی 1946 لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کورد (کۆنگرەی یەکەم) هەڵبژێردرا. ساڵی 1946 یەکێک بووە لە بەرپرسانی پارتی دیموکراتی کورد لە پارێزگای هەولێر. لە ساڵی ١٩٤٨ لە دژی حکومەتی کۆلۆنیالی عێراق، نوێنەری پارتی دیموکراتی کورد بووە لە کۆمیتەی هاریکاری نیشتمانی، کە پێکهاتبوو لە پارتی دیموکراتی نیشتمانی، پارتی شیوعی عێراق، پارتی سەربەخۆ، پارتی گەل و پارتی دیموکراتی کورد، کە دژی ڕێککەوتنی پۆرتسمۆس کاریان دەکرد کە لە نێوان شانشینی یەکگرتوو و شانشینی عێراق واژۆ کرابوو. لە ساڵی ١٩٤٨ لە کاتی خۆپیشاندانەکانی بەغدا دژی ڕێککەوتنی پۆرتسمۆس بە گوللەی پۆلیسی عێراق بریندار دەبێت. ساڵی 1948 بەرپرسی ڕێکخراوەکانی پارتی دیموکراتی کوردی لە سەرجەم کۆلێژ و زانکۆکانی بەغدا بووە.

ساڵی 1948 دوای دانپێدانانەکانی مەلیک سەیف ئەندامی سەرکردایەتی حزبی شیوعی عێراق، دەستگیر دەکرێت و سزای سێ ساڵ کاری قورس و دوو ساڵ لەژێر چاودێری پۆلیس لەلایەن دادگای یەکەمی سەربازییەوە بەسەردا سەپێنراوە و لە زیندانی بیابانی نوگرە سەلمان زیندانی دەکرێت. ساڵی 1951 لە زیندان ئازاد کرا و دوورخرایەوە بۆ شارۆچکەی ئانێ لە ڕۆژئاوای عێراق. ساڵی 1953 دەربەدەر و دوورخستنەوەی بۆ شارۆچکەکانی خورماتوو و خانەقین بۆ ماوەیەکی کورت. ماوەیەک دوورخراوەتەوە بۆ شاری کەرکوک. ساڵی 1953 خۆبەخشانە و خۆبەخشانە لە سەردەمی ڕاپەڕینی جووتیارانی دەشتی هەولێر دژی کۆیلەکان وەک پارێزەرێک بۆ زیندانییەکان کاری کردووە. ساڵی 1953 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (کۆنگرەی سێیەم) هەڵبژێردرا. ساڵی 1955 واز لە کاری حزبی هێنا. لە ساڵی ١٩٥٨ بەخێرهاتنی سەرۆک مستەفا بارزانی و هاوڕێکانی کرد کە لە یەکێتی سۆڤیەتەوە لە بەغدا گەڕاونەتەوە وڵات. لە ساڵی ١٩٦٤ پەیوەندییەکی نهێنی لەگەڵ سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلولدا هەبووە.

ساڵی 1999 پشتیوانی پارتی دیموکراتی کوردستانی کرد. ڕۆژی چوارشەممە ١٦ی پووشپەڕی ساڵی ١٣٩٣ی هەتاوی، لە ڕۆژنامەی "بیرەیەتی" ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان وتارەکانی بڵاو کردەوە. ساڵی 2000 دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی زنجیرە بابەتێک دەربارەی سەرۆک مستەفا بارزانی لە ڕۆژنامەی برایەتی ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان. لە شوباتی 2001 ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بە شەهیدبوونی مامۆستا فرانسۆ تۆما کانون (1934 - 2001) ناسراو بە فرانسۆ حەریری بە دەستی گروپی (ئەنسارولئیسلام).

سەرچاوە:

1- ئیبراهیم ئەحمەد، لێکۆڵینەوەیەک لەسەر کارەکانی کاکە عومەر دێبابە (بەشێک لە خەباتی کاکە عومەر دێبابە)، ڕۆژنامەی کوردستانی نیوێ، ئۆرگانی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 303، ساڵی دووەم، هێولێر، هەینی 29ی کانونی یەکەمی 1993، ل. 5.

2- عەزیز حسن البارزانی، ئەلهێرێک قومییە لکوردیە و تەهرورییە بۆ کوردستانی عێراق 1939-1945 (بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی کورد لە کوردستانی عێراق 1939-1945)، (دیهۆک - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی سپیرێز - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002)، ل91، 96.

3- ڕەشید عەبدولقادر، بارزانی نەمیر هێمای دادپەروەرییە (بارزانی نەمیر هێمای دادپەروەرییە)، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 3050، هێولێر، سێشەممە، 14ی ئازاری 2000، ل. 2.

4- ڕەشید عەبدولقادر، هەر گەلێک پاڵەوانی مێژوویی خۆی هەیە (هەموو گەلێک پاڵەوانی مێژوویی خۆی هەیە)، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 3.201، هێولێر، شەممە، 2000، ل. 3.

5- بۆتان تەحسین، حیزب هەموو چین و توێژەکانی خەڵک و هەموو کەمینە نەتەوەییەکان و ئایینە جیاوازەکان لەخۆدەگرێت، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان- یەکگرتوو، ژمارە 2.901، هێولێر، دووشەممە، 16ی ئابی 1999، ل. 2.

6- مەحکەمەت تەمیز ئیقلیم کوردستانی عێراق tudin jerimet istishaahad al-munazil فرانسۆ هەریری (دادگای تێهەڵچوونەوەی هەرێمی کوردستان تاوانی شەهیدکردنی چالاکوان فرانسۆ هەریری شەرمەزار دەکات)، ئینستیتیوتی گوڵان بۆ ڕۆشنبیری و پەیوەندییەکان، ژمارە 57، ساڵی پێنجەم، هیولێر، 28ی شوباتی 2001، ل. 16.

7 - مێهدی محمد قادر، پێشهاتە سیاسییەکان لە کوردستانی عێراق 1945 - 1958 (ڕووداوە سیاسییەکان لە کوردستانی عێراق 1945 - 1958)، (سلێمانی - ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتیژی کوردستان - 2005)، ل50-51، 72، 92، 101، 106، 122، 123-125، 132، 155، 266، 354.

8- شیوان میحمد ئەمین تەها خۆشناو، هێڤێر لە نەوان ساڵانی (1958-1963) لێکۆڵینەوەیەک لە بارەی دۆخی سیاسی (هەولێر دی نەوان ساڵانی (1958-1963) دە، لێکۆڵینەوەیەک لەسەر بارودۆخی سیاسی)، (هەولێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2012)، ل. 55.

9- جەمال بابان، سلێمانی، شارە ئاوەدانەکەم (سلێمانی شارە ئاوەدانەکەم)، بەرگی سێیەم، چاپی دووەم، (هوێلەر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس - چاپخانەی ئاراس - 2012)، ل320، 324.

10 - شیوان میهێمد ئەمین تەها خۆشناو، هێولێر لە نەوان سالانی 1963-1970 ekseksue yorkuyyeh le barudoxhi siyasi (Hewlêr di tënë sajtër 1963 - 1970 de، a historiske reserë për politi së

11 - مام سێلال، سالی کۆنگرەی توندکاران (ساڵی کۆنگرەی خوێندکاران)، بەشی پێنجەم، گۆڤاری Xaq، ژمارە 14، ساڵی دووەم، سلێمانی، چاپخانەی دلێر ئۆفسێت، 10ی ئابی 1998، ل. 7.

12 - سلێمان میستەفا هێسن، کورد و ئەزموونی یەکەم (کورد و ئەزموونی یەکەم)، (هێلێر - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی کارۆ - 2017)، ل. 40.

13 - کۆکراوەی: مومتاز ئەلحەیدەری، موختارەت من موزەکیرات ساڵح ئەلحەیدەری (هەڵبژێردراوە لە بیرەوەرییەکانی ساڵح ئەلحەیدەری)، چاپی دووەم، (سلێمانی - چاپخانەی ڕەنج - 2004)، ل13، 14، 16، 43، 46، 49، 325.

14 - ئیعلان (ڕاگەیاندن)، ڕۆژنامەی ئەلتەکسی، ژمارە 1.314، بەغدا، چاپخانەی ئەلتایمز، یەکشەممە، 19ی ئابی 1973، ل. 13.

15 - ب.هێوراز، لێکۆڵینەوەیەکی کورت لەسەر دامەزراندنی و هەڵوەشاندنەوەی پارتی شۆڕشگێڕ و ڕزگاریخواز لە باشووری کوردستان (Bê cih - ئایاری 1993)، ل. 10. 10.

١٦ - بۆتان تەحسین، حیزب هەموو چین و توێژەکانی خەڵک و هەموو کەمایەتییە نەتەوەییەکان و ئایینە جیاوازەکان لە باوەش دەگرێت (پارت هەموو چین و توێژەکانی خەڵک و هەموو کەمینە نەتەوەییەکان و ئایینە جیاوازەکان لە باوەش دەگرێت)، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی حیزبی دێموکراتی کوردستان، ژمارە ٢.٩٠١، هێولێر، دووشەممە، ١٦ی ئابی ١٩٩٩، ل. 2.

17 - بۆچوونێک هەیە کە کوردستان کۆنفیدڕاڵی بکرێت، (بۆچوونێک هەیە کە کوردستان کۆنفیدڕاڵی بکرێت)، ڕۆژنامەی گوڵان، ژمارە 25، هێڤێر، 6ی تشرینی یەکەمی 1994، ل. 1.

18 - بەکر شاکر کاروانی، ئێلی فەتاح دیزەی، شاعیر، نووسەر و چالاکوان (ئەلی فەتاح دیزەی، شاعیر، نووسەر و چالاکوان)، (هێولەر - وەزارەتی پەروەردە - 2004)، ل25، 53، 54.

19 - فەرهاد عیونی، 36 نامە و هەندێک کەسایەتی دەربارەکەم (36 نامە و هەندێک کەسایەتی دەربارەکەم)، (هێلێر - چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین - 2019)، ل. 59.

20 - محمد سەحل تیقوش، تاریخ الئەکراد 637 - 2015 (مێژووی کورد 637 - 2015)، (بەیروت - دار نەفەیس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە و بڵاوکردنەوە - 2015)، ل201، 203.

21 - بەیاننامەی ژمارە 19 (بەیاننامەی ژمارە 19)، ڕۆژنامەی الوقاع العراقییە، وەزارەتی ڕاگەیاندن لە عێراق، ژمارە 2.302، ساڵی شانزەهەم، بەغدا، دووشەممە، 10ی کانونی یەکەمی 1973، ل. 11.

22 - بەیاننامەی ژمارە 54 (بەیاننامەی ژمارە 54)، ڕۆژنامەی وەقاع العراقییە، وەزارەتی داد، ژمارە 2.691، ساڵی بیست و یەک، بەغدا، دووشەممە، 8ی کانونی یەکەمی 1979، ل. 21.

23 - بەیاننامەی ژمارە 6 (بەیاننامەی ژمارە 6)، ڕۆژنامەی وەقاع العراقییە، وەزارەتی داد، ژمارە 2.791، ساڵی بیست و سێ، بەغدا، 25ی ئابی 1980، ل. 21.

24 - بەیاننامەی وەزیری دارایی ژمارە 4 (بەیاننامەی وەزیری دارایی ژمارە 4)، ڕۆژنامەی وەقاع العراقییە، وەزارەتی داد، ژمارە 2657، ساڵی 20، بەغدا، دووشەممە، 5ی حوزەیرانی 1978، ل. 29.

25 - بەیان (بەیاننامە)، ڕۆژنامەی وەزارەتی ڕاگەیاندن لە عێراق، ژمارە 2298، ساڵی 16، بەغدا، دووشەممە، 26ی تشرینی دووەمی 1973، ل. 3.

26 - پیتاکی یانەی بروسکی هیولەر (بەشداری کۆمەڵەی هیولەر بروسک)، گۆڤاری هێتاو، ژمارە 121، ساڵی 4، هیولەر، چاپخانەی کوردستان، هەینی 31ی کانوونی دووەمی 1958، ل. 6.

27 - مانگی ڕێبەندان مانگی ماتەمینە بۆ خوالێخۆشبوو حاکم ڕەشید، (مانگی ماتەمینی بۆ خوالێخۆشبوو حاکم ڕەشیدە)، ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 1.863، هێولێر، شەممە، 23ی تەمموزی 2005، ل1، 14.

28 - حەبیب محەمەد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (لە قۆناغە سەرەکییەکاندا) 1946 - 1993 (مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (لە قۆناغە سەرەکییەکان) 1946 - 1993)، (دهۆک - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی خەبات - 1998)، ل35، 41، 50.

29 - حەسەن لەتیف ئەلزوبەیدی، مەوسوعەت ئەحزاب ئەلعێراقییە (ئینسایکلۆپیدیای لایەنە عێراقییەکان)، (بەیروت - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئەلعەریف - 2007)، ل338، 348، 459.

30 - دادگای تێهەڵچوونەوەی هەرێمی کوردستان پێکهێنرا، ناو و ژیانی وەزیرەکانی حکومەتی کوردستان (دادگای تێهەڵچوونەوەی هەرێمی کوردستان پێکهێنرا، ناو و ژیانی وەزیرەکانی حکومەتی کوردستان)، ڕۆژنامەی کوردستانی نیوێ، ئۆرگانی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 292، ساڵی دوو، هیولێر، یەکشەممە، 7ی کانونی یەکەمی 1993، ل. 1.

31 - ڕەشید عەبدولقادر، پەیڤێک لە 16 ی عەب دا (وشەیەک لە 16ی ئاب)، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 3.157، هێولێر، چوارشەممە، 16ی ئابی 2000، ل. 3.

32 - ڕۆشنا عەلی، لە چیلی حاکم ڕەشید عبدالقادر دا (لە مانگی حاکم ڕەشید عبدالقادر)، ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 1.861، هێولێر، پێنجشەممە، 21ی تەمموزی 2005، ل. 11.

33 - سەرۆکی جڤاتی نیشتیمانی کوردستان لەگەڵ سەرۆکی دادگای تێهەڵچوونەوە کۆدەبێتەوە (سەرۆکی جڤاتی نیشتیمانی کوردستان لەگەڵ سەرۆکی دادگای تێهەڵچوونەوە کۆدەبێتەوە)، ڕۆژنامەی برایەتی، ژمارە 3.520، سێشەممە، 23ی تشرینی یەکەمی 2001، ل. 4.

34 - سەید عەلی موجانی، سوڵماز سیدقی، ئایه نەعمەتی، فێرهنگ-ی ڕیکاڵ و زانەدانها-ی موعەسری عێراق (فەرهەنگی پیاو و خێزانە مۆدێرنەکانی عێراق)، (تاران - نەشری عوزام - 1392 شەمسی)، ل. 508.

35- الشورتا العمما، شوعبات مودریەت التحقیقەت الجیناعی، مەوسوعی سیرییە خاسە بیل حیزب ئاش-شیعوی عێراقی ئەس سیری (ئینسایکلۆپیدیای نهێنی تایبەت بۆ حزبی شیوعی عێراقی)، بەشی چوارەم، (بەغدا - چاپخانەی حکومەت - 1949)، ل179، ل179، ل179، ل179، ل179، لاپەڕە 182.

36 - الشورتا العمما، شوعبات مودیریەت التحقیقەت الجیناعی، مەوسوعی سیریە خاس بیل حزب الشوی العراقی السیری (ئینسایکلۆپیدیای نهێنی تایبەت بە حزبی شیوعی عێراق)، بەشی پێنجەم، (بەغدا - چاپخانەی حکومەت - 1949)، ل. 215.

37 - شەعبان عەلی شەعبان، کانییەک لە مەعریفەی سیاسی و مێژوویی (هەندێک زانیاری سیاسی و مێژوویی)، چاپی سێیەم، (هێلێر – چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013)، ل103، 108.

38 - شیلان، حیزبی حیوا و چند بیرەوەرییێک (هیزبا حیوا و چند بیرەوەرییێک)، ڕۆژنامەی کوردستانینی نوێ، ژمارە 5، ساڵی یەکەم، پێنجشەممە، 30ی کانوونی دووەمی 1992، ل. 5.

39 - تاریق کامباز، حیزبی حیوا لە لیوای هێلەر (حیزبا حیوا لە لیوای هێلەر)، (هێولەر - گۆڤاری یاساپەرێزی - چاپخانەی وەزارەتی کشتوکاڵ - 2005)، ل14، 16، 26، 32، 34، 38، 39، 41، 446، 49، 88، 39. 118، 121.

40 - عەبدولجەبار عەبدولمستەفا، تەجریبەت ئەلئەمال جباوی فیل-عێراق بەین 1921 - 1958 (ئەزموونی کاری بەرە لە عێراق لە نێوان ساڵانی 1921 - 1958)، (بەغدا - دار حورییە بۆ چاپکردن - 1978)، ل141، 222.

41 - عەبدولڕەزاق میتلەق ئەلفەد، ئەحزاب السیاسیە فیعلعراق و داروها فیعلهێرەک الوطانییە والقومیە 1934 - 1958 (پارتە سیاسییەکان لە عێراق و ڕۆڵیان لە بزووتنەوەی نیشتیمانپەروەر و نیشتمانی 1934 - 1958)، (بەیروت - 1958) کۆمپانیای بڵاوکردنەوە و بڵاوکردنەوەی ئەلمەتبوعەت - 2011)، ل240، 247، 249.

42 - عەبدولسەتار تاهیر شەریف، تاریخ الحزب السوری الکوردستان (مێژووی حزبی شۆڕشگێڕی کوردستان)، چاپی دووەم، (بەغدا - بڵاوکراوەکانی سەوری - 1979)، ل35، 41.

43 - عەلی عەبدوڵڵا، مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستان - عێراق تا دامەزراندنی کۆنگرەی سێهەم (مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق تا دامەزراندنی کۆنگرەی سێهەم)، (نادیار - ئەیلولی 1968)، ل24-25.

44 - فەیسەل دێباکس، "لە سی و یەکەمین ساڵیادی کۆچی دواییدا"، ڕۆژنامەی برایەتی، ژمارە 1.955، هێولێر، دووشەممە، 30ی ئایاری 1994، ل. 3.

45 - فەیسەڵ دەباخ و ئەمیر فیندی، "کونتو ئێنا المارکسی الواحید فی هەولێر!" (من تاکە مارکسیست بووم لە هەولێر!)، بەشی یەکەم، گۆڤاری گوڵان ئەلعەرەبی، دەزگای میدیایی گوڵان، ژمارە ١١، هەولێر، ٢٥ی نیسانی ١٩٩٧، ل. 16.

46 - کەریم زند، خێرمان - شەرا، (سلێمانی - چاپخانەی ئەزمێر - 2003)، ل. 211.

47 - گۆران سۆران فەیزی، بارودۆخی ئەدەبی شاری هێڤێر لە نێوان ساڵانی 1935 - 1958 (دۆخی ئەدەبی شاری هێولەر لە نێوان ساڵانی 1935 - 1958)، (هوێلەر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2006)، ل. 20.

48 - مەروف خێزنەدار، ڕۆژانی لەدایک بوونم 1930 - 1949 (ڕۆژانی لەدایک بوونم 1930 - 1949)، چاپی یەکەم، (هێلێر - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی هاچی هاشم - 2009)، ل. 118.

49 - مام جەلال، مونادیل zû xîsal hêmide و saçaya însâniyê و sifat nadîre و khuluq rafî' (ئەو خەباتکارەی خاوەن سیفەتی ستایش و تایبەتمەندی مرۆیی و سیفەتی دەگمەن و ئەخلاقی بەرز)، ڕۆژنامەی الیتحاد، ڕۆژنامەی ناوەندی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 384، ساڵی هەشتەم، سولەیمانییە، هەینی ٥ی ئابی ٢٠٠٠، ل. 3.

50 - مەحموود زامدار، لە دیداری تەکۆشێرێک دا (لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ تێکۆشەرێک)، ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 632، هێولێر، یەکشەممە، 16ی ئابی 1992، ل. 5.

51 - میحیمەد فاتیح، پەرەپێدانی ژیانی حزبی لە باشووری کوردستان (هێلەر - چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین، هێلەر - 2014)، ل373-374.

52 - فەرمانی کۆماری ژمارە 494 (فەرمانی کۆماری ژمارە 494)، ڕۆژنامەی الوقاع العراقییە، وەزارەتی ئیرشادی لە عێراق، ژمارە 102، ساڵی یەکەم، بەغدا، نووسینگەی چاپخانەی حکومەت، چوارشەممە، 31ی کانونی یەکەمی 1958، ل. 1.

53 - فەرمانی کۆماری ژمارە 625 (فەرمانی کۆماری ژمارە 625)، ڕۆژنامەی الوقاع العراقییە، وەزارەتی ئیرشاد لە عێراق، ژمارە 112، ساڵی یەکەم، بەغدا، یەکشەممە، 18ی کانونی یەکەمی 1959، ل. 5.

54 - مەسعوود بارزانی، البارزانی وێڵ-هێرێکە و تەحروریە ئەلکوردیە (بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد)، بەرگی یەکەم، چاپی دووەم، (بەیروت - کاوە بۆ ڕۆشنبیری کوردی - 1997)، ل217، 218.

55 - مەلا فاروق شیوانی، هێمو کورد (هەموو کورد)، چاپی یەکەم، (هەولێر - دەزگای چاپ و پەخشی ڕێوشەنبیر - 1997)، ل. 229.

56 - مێهدی میحیمد قادر، ڕۆڵی کورد لە بزووتنەوەی ئاشتی لە عێراق 1951 - 1963 (هێولەر - دەزگای چاپ و پەخشی موکریانی - چاپخانەی موکریانی - 2015)، ل19، 20.

57 - مێهدی میحیمد قادر، هێولێر لە سەلانی 1926 - 1939 (هێلێر لە ساڵانی 1926 - 1939)، (هێلێر - ئەکادیمیای کوردی - چاپخانەی هاچی هاشم - 2013)، ل. 287.

58 - نوری تاڵەبانی، مامۆستا ڕەشید عەبدولقادری، فەقێ و کورد زان، یادی ئێوەی بەرەکەتدار بێت (مامۆستا ڕەشید عەبدولقادری، فەقێ و کورد زانا، یادی ئێوە بەرەکەتدار بێت)، گۆڤاری گوڵان، ژمارە 544، هیولەر، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، 7ی تەمموزی 2005، ل38، 39.

59 - نوری شاوێس، یادەوەرییەکانم (لە یادەوەرییەکانمەوە)، (هیچ شوێنێک - بڵاوکراوەکانی حیزبی دێموکراتی گەلانی کوردستان - 1985)، ل. 34.

60 - یەستەقبیل ڕێیس مەحکەمەت ئەلتەمیز (بەخێرهاتنی سەرۆکی دادگای تێهەڵچوونەوە)، ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان- یەکگرتوو، ژمارە 935، هێولێر، هەینی 30ی تەمموزی 1999، ل. 2.