بارودۆخ و ئامادەکاری

لە ٢ی ئابی ١٩٩٠ سوپای عێراق هێرشی کردە سەر کوەیت و ئەم لەشکرکێشییەش هێزەکانی هاوپەیمانانی گەیاندە بەرە و لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ سوپای عێراق لەلایەن هێزەکانی هاوپەیمانانەوە لە کوێت دەرکرا و بە توندی شکستی هێنا. ئەم شکستەی سوپای عێراق کەشێکی لەباری بۆ فراوانکردنی چالاکییەکانی هێزەکانی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی ڕەخساند. لەو ماوەیەدا سەرکردایەتی بەرەی کوردستانی هاوشانی لایەنە عێراقییەکانی دیکە دەستیان بە جموجۆڵی سیاسی و سەربازی کرد لە ناوخۆی عێراقدا.

لەو چوارچێوەیەدا سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان چەندین کۆبوونەوەی بەرفراوانی ئەنجامدا، لەوانە کۆبوونەوەیەک لە سەرەتای مانگی شوباتی ساڵی 1991، کە ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندی کۆن و نوێ ئامادەی بوون کە ژمارەیان نزیکەی پەنجا ئەندام بوو. لە کۆبوونەوەکەدا بڕیاردرا ئامادەکاری بۆ گەڕانەوە بۆ سەر خاکی کوردستان بکرێت و دواتر ڕاپەڕینێکی گشتی دەستپێبکات. لەم کۆبوونەوەیەدا ئەرکەکان بە فەرماندەیی مەسعود بارزانی دابەشکران و هێزەکان بەسەر سێ باڵدا دابەشکران: باڵی هێولەر، باڵی دهۆک، باڵی موسڵ، باڵی سلێمانی و کەرکوک. دوای ئەو هەموو ئامادەکارییە، ڕاپەڕینی کوردستان لە ٥ی ئازاری ١٩٩١ دەستی پێکرد و تا ٢١ی ئازاری ١٩٩١ هەموو ناوچەکانی کوردستان لە ژێر دەستی دەسەڵات ڕزگار کران.

دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ لە دژی ڕژێمی عێراق و کۆنگرەی گەلی باشووری کوردستان و دامەزراندنی جڤاتی نیشتمانی کوردستان و حکومەتی هەرێمی کوردستان، کۆمیتەی ناوەندی لە کۆبوونەوەی مانگی ئازاری خۆیدا بڕیاریدا کۆنگرەی یازدەهەمی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ببەستێت. بۆ ئەم مەبەستەش لیژنەیەکی ئامادەکاری پێکهێنرا کە پێکهاتبوو لە محەممەد مەلا قادر، فەرەنسا حەریری، ڕەمزی شەعبان، خورشید شێرێ، نەجمەدین یوسفی، شێخەڵڵا ئیبراهیم، ​​بەرزان مەلا خالید، کەمال حسن، نەجات حسن، حەبیب کەڵاش و ئیکرا سەعید. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٩٣ زۆربەی ئامادەکارییەکان بۆ کۆنگرە تەواو بوو و ئەندامانی کۆنگرە هەڵبژێردران. سێ لایەن بڕیاریاندا لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان یەکبگرن، ئەوانیش پارتی یەکگرتوویی کوردستان (حسک-پاسۆک-پارتی گەل)، یەکێتیی دیموکراتی کوردستان و بزووتنەوەی فەیلی کوردی موسڵمان. نازناوی (یەکگرتوو) بۆ جاری دووەم گۆڕدرا بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو، بە گۆڕانکارییەکی کەم.

ڕێکخستنی کۆنگرە

لە ١٦ تا ٢٦ی ئابی ١٩٩٣ کۆنگرەی یازدەهەم لە هۆڵی زەردی هەولێری پایتەختی هەرێمی کوردستان بە بەشداری دوو هەزار و ١٦٧ ئەندام بەسترا. بۆ یەکەمجار ژمارەیەکی بەرچاو لە ژنان کە ١٢٤ ئەندام بوون، بەشداری کۆنگرەیان کرد. ڕۆژانە هەواڵی ئەم کۆنگرەیە لە میدیاکان بڵاو دەکرایەوە.

کۆنگرە بە دروشمی (ئاشتی و ئازادی و دیموکراسی) بەڕێوەچوو، ڕاپۆرتی سیاسیش لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە پێشکەشکرا. مەسعوود بارزانی هەروەها کۆنگرە بەگوێرەی ئەو بارودۆخە نوێیە گۆڕانکاری بەرفراوانی لە بەرنامە و شێوازەکاندا کرد. لە کۆنگرەدا چەند بڕیارێک درا، گرنگترینیان گەڕاندنەوەی تەرمی بارزانی نەمر و ئیدریس بارزانی بوو بۆ بەخاک سپێردن لە بارزان، هەروەها بڕیاردرا کارئاسانی بۆ گەڕانەوەی زۆرترین ژمارەی ئاوارەکانی ئێران بکرێت.

کۆنگرەی یازدەهەم فیدرالیزمی هەرێمی کوردستانی پەسەند کرد و پاڵپشتی کۆنگرەی نەتەوەیی یەکگرتووی عێراقی کرد کە ئامانجی ڕووخانی ڕژێمی سەدام حوسێن بوو. لەسەر ئاستی میدیای بیانی، ڕۆژنامەنووسان ئامینە سولا و فاتیمە عەزوز لە کۆماری تونسەوە وەک میوان بانگهێشتی کۆنگرێس کران و بەشێک لە میوانانی کۆنگرەش بریتی بوون لە جۆرج بیکارد ئەندامانی کۆنگرەی ئەمریکا و دەیڤید فیلیپ سەرۆکی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی ئەمریکی و لیوا حەسەن نەقیب و دکتۆر ئەحمەد چەلەبی سەرۆکی کۆنگرەی نەتەوەیی یەکگرتووی عێراق، تەحسین مەعلە، عەدنان محمد نوری، عەزیز عەلیان، محمد عەبدولجەبار، هانی فۆکەیکی، محمد محمد عەلی، عادل عەبدولمەهدی، ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق، مونزیز لویس، سکرتێری حزبی سۆسیالیستی عێراق.

پێکهاتەی پارتی دیموکراتی کوردستان لەسەر بنەمای پەیڕەوی ناوخۆی کۆنگرەی یازدەهەم بوو، کە پێکهاتبوو لە شانە، شانەی سەرەکی، لێژنەی ڕێکخستن، لیژنەی ناوچە، لیژنەی خول، لیژنەی ناوەندی، قوتابخانەی سیاسی، جێگری سەرۆک و سەرۆک و هەروەها لیژنەی ناوەندی بۆ هەڵسەنگاندن و چاودێری ڕاستەوخۆ لەلایەن کۆنگرەوە هەڵبژێردرا. ئەمە دوایین جارە کە لیژنەی ناوەندی بۆ هەڵسەنگاندن و چاودێری ڕاستەوخۆ لەلایەن ئەندامانی کۆنگرە هەڵبژێردرا و پێگەی ئەندامی سەرکردایەتی پێدرا، چونکە ئەوان متمانەی کۆنگرەیان وەرگرت.

دامودەزگاکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ساڵی ١٩٩٣دا بریتی بوون لە: قوتابخانەی سازمانی ناوەندی، قوتابخانەی ناوەندیی ڕۆشنبیری و چاپەمەنی، قوتابخانەی سەربازیی ناوەندی، قوتابخانەی ئیدارەی ناوەندی، قوتابخانەی ناوەندیی دارایی، قوتابخانەی ناوەندیی ڕێکخراوە گشتی و پیشەییەکان، قوتابخانەی ناوەندی پەیوەندییە نیشتمانییەکان، قوتابخانەی ناوەندی پەیوەندییەکانی دەرەوە، قوتابخانەی ناوەندیی خوێندن.

ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندی کۆنگرەی یازدەهەم:

1. نێچیرڤان بارزانی

2. سامی عەبدولڕەحمان

3. سێوهێر نامیق سەلیم

4. هیشیار زێباری

5. فازیل میرانی

6. یونس ڕۆژبەیانی

7. فەرەنسا حەریری

8. ڕۆژ نوری شاوێس

9. قادر قادر

10. سەعد عەبدوڵڵا

11. عیزەدین بەرواری

12. هێمێی حاجی مەحمود

13. کەریم شنگالی

14. دکتۆر سێرسیس هێسن

15. کەمال کەرکوکی

16. عەلی شنگالی

17. قادر جەباری

18. شوان

19. سەید کاکە

20. ئۆمەر بۆتانی

21. ئازاد بەرواری

22. جەلیل فەیلی

23. شەوکەت شێخ یەزدین

24. عومەر عوسمان مێرگەسۆری

25. سەلاحەدین ئیبراهیم قادر، سەڵاح دەلۆ

26. ڕەشەبا نوری شاوێس

27. ڕەمزی شەعبان

28. نۆکەر کەریم

29. دەروێش ئەکسا

30. زەعیم عەلی

31. عەبدولعەزیز تەیب

32. نیزامەدین گیلی

33. عارف تەیفور

34. مەسعود ساڵحی

35. محمد مەلا قادر

36. عەبدوڵڵا ئاگرین

37. شیرین ئامێدی.

ئەندامانی جێگرەوەی کۆمیتەی ناوەندی:

1. مەحمود محمد

2. ڕۆژنامەی گۆڵدن گاردیەن

3. ئەمین قادر

4. د.ناسح خافور

5. ئەکبەر حەیدەر

6. ئازاد قەرداخی

7. بەرزان مەلا خالید

8. کەمال هێسن چومار

9. نوری حەمە عەلی.

لە کۆنگرەکەدا ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندی بۆ هەڵسەنگاندن و چاودێری بە دەنگی ڕاستەوخۆی ئەندامان هەڵبژێردران و ئەوانیش بریتی بوون لە فەلەکدین کاکەیی، حەبیب محمد کەریم، ڕەشید سندی، ئیسماعیل مێلا عەزیز، عەلی کاف، د.محمد ساڵح کومە، محمد مێروف، محمد قازی و عەلی قاسم شنگالی.

لەلایەن ئەندامانی کۆنگرە، بە کۆی دەنگ بۆ جاری سێیەم، سەرۆک کۆمار مەسعوود بارزانی وەک سەرۆکی نوێی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوویی هەڵبژێردرا و عەلی عەبدوڵڵا وەک جێگری سەرۆک کۆمار هەڵبژێردرا، پاشان لە کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی، لە ٢٩ تا ٣١ی ئابی ١٩٩٣، دەستەیەکی نوێی قوتابخانەی سیاسی هەڵبژێردرا، کە هەروەها... نێچیرڤان بارزانی‎, ‎ سێوهێر نامیق سالم و سامی عبدالرحمان و هیشیار زێباری و فازیل میرانی و د.ڕۆژ نوری شاوەیس و د.

لەم کۆنگرەیەدا، بۆ جاری دووەم لە مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، سەرۆک کۆمار... مەسعوود بارزانی مەدالیای بازانی بەخشرایە ٩ سەرکردە و فەرماندە و دۆستانی بارزانی.

سەرچاوە:

1. مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستان، کۆنگرەکان و کۆنفرانسەکان (بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆ)، کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان، بەرگی دووەم، (هوێلەر - دەزگای چاپ و پەخشی ڕۆکسانە - ٢٠٢١).
2. میحمەد مێلا قادر، کتێبی کار، کورتەیەک لە مێژوویەکی پارتی دیموکراتی کوردستان و بارزانی نەمیر، چاپی سێهەم، (هەولەر - چاپخانەی ئاراس - ٢٠١٢).
3. حەبیب محمد کەریم، مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستان-عێراق (لە پۆستی سەرکردایەتی 1946 - 1993)، (دۆهوک - چاپخانەی خەبات - 1998.
4. ئێلی سنکاری، ها قد ئێدنا ئێلا ئێلهیزب ئێلوم، سێریدێت ئێلشەکیلە، لسان هال ئێلاثاد ئێلدێمۆگراتی ئێلکوردستابی- ئێلیراق، ئێلادێت ٢٩، ئیوایل تەمۆز، ١٩٩٣م.
5. الئیتیحاد الدیمۆگراتی الکوردستانی یەعقید کۆنفرانسی یەکیەتی خودا و خود و هەژدەهەمی الحیزب ئەلدیمۆگراتی، گۆڤاری الشولەح، زمانی ئەلئیتیحاد الدیمۆگراتی ئەلکوردستانی، ئێلادێت ٢٩، عیوەیل تەمۆز ١٩٩٣م
6. بەیاننامەی یازدەهەمی حیزبی دێموکرات و حیزبی یازدەهەمی کوردستان، بەیاننامەی حیزبی دێموکراتی کوردستان، ئەلعادەت ٦٨٥، ٢٨ی خاکەلێوەی ١٩٩٣
7. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013).
8. سەلاح بێدرەدین ئێلهێرکێ ئێلوێتینیە ئەلسورییە، ئێلچێ ئەلسانی، (هەولێر- ڕابیتەت کاوە لسەقافە ئێلکوردی- مەتبەیت ڕۆژهەڵات- ٢٠١٨).
9. الئیتیحاد الدیمۆگراتی الکوردستانی یەعقید کۆنفرانسی یەکیەتی خودا و خود و هەژدەهەمی الحیزب ئەلدیمۆگراتی، گۆڤاری الشولەح، زمانی ئەلئیتیحاد الدیمۆگراتی ئەلکوردستانی، ئێلادێت ٢٩، عیوەیل تەمۆز ١٩٩٣م
10. پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو، بەرنامە و پەیڕەوی کۆنگرەی یازدەهەم، (هیچ شوێنێک - نە ساڵ).
11. کۆنگرە ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی ناوەندی پارتیمان، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی حیزبی دێموکراتی کوردستان – یەکگرتوو، ژمارە ١٧٢٩، هێولێر، هەینی ٢٧ی ئابی ١٩٩٣ ڕادەگەیەنێت.
12. بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆی پارتی دیموکراتی کوردستان لە کۆنگرەی یازدەهەمی پارتیدا دیاری کرا، کە لە 16-26ی ئابی 1993 (دەزگای چاپ و پەخشی خەبات - دهۆک) بەسترا.