بارودۆخ و عەقڵ
ڕێککەوتنی ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٦٦ لە نێوان سەرکردایەتی شۆڕش و حکومەتی عێراق لەلایەن ئەفسەرانی حکومەتەوە ڕێگری لێکرا. ئەم ئەفسەرانە گرووپی مەکتەبی سیاسی پێشووی پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەغدا لە دژی شۆڕش بەکار هێنا. ئەمەش بە پڕچەککردنی لایەنگرانیان و دامەزراندنی مۆڵگەکانیان لە هەندێک ناوچەدا کە هێزی پێشمەرگەی تێدا بوو، بەدیهات. هەروەها عەبدولڕەحمان بازاز لە پۆستی سەرۆک وەزیران دوورخرایەوە و تاهیر یەحیا دەستنیشانکرا. سەرۆکی حکومەتی نوێ لە کۆتایی مانگی ئابی 1967 لەگەڵ شاندێکی حکومەت سەردانی سەرۆک مستەفا بارزانی کرد و لەگەڵ سەرۆک بارزانی قسەی کرد سەبارەت بە جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی 29ی حوزەیران و پڕچەککردنی چەتەکان بەتایبەت لایەنگرانی گروپی قوتابخانەی سیاسی کۆن.
پاش ماوەیەک دەرکەوت کە حکومەت نیازی پڕچەککردنی گەریلا نییە و بەپێچەوانەشەوە بەبێ ڕەزامەندی سەرۆکوەزیران، پشتیوانییەکانیان لە لایەن دەسەڵاتەوە زیاتر بوو، ئەمەش بووە هۆی دەستپێکردنەوەی دوژمنایەتی نێوان گەریلا و پێشمەرگە، کە بووە هۆی ساردبوونەوەی پەیوەندییەکانی نێوان سەرکردایەتی شۆڕش و حکومەت، و دواتریش گەریلا سەرهەڵدانی شەڕ لە ١٥ی نیسانی ١٩٦٨.
لە ١٧ی تەمووزی ١٩٦٨ پارتی بەعس کودەتایەکی ئەنجامدا و ئەحمەد حەسەن بەکر بوو بە سەرۆک کۆمار. ڕژیم شەڕی ڕاستەوخۆی خۆی لە دژی کورد کەم کردەوە و دەستی کرد بە هاندان و پڕچەککردنی گەریلا لە دژی شۆڕش. لەو کاتەدا شەڕی گەریلا توندتر بوو. دوای چەندین شەڕ و پێکدادان، دواجار گەریلاکانی حکومەت لە ١٨ی ئۆکتۆبەری ١٩٦٨ بەتەواوی شکستیان هێنا و خۆیان ڕادەستی بارەگای حکومەت لە کەرکوک کرد.
دوای شکستەکان، لە ئەیلوولی ١٩٦٩ حکومەت دەستپێشخەری کرد بۆ گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ سەرکردایەتی شۆڕش و شاندێکی ڕەوانەی نیویۆرک کرد. دوای چەند دیدارێکی نێوان بەغدا و نیویۆرک، دواجار دوای سەردانەکەی سەدام حسێن جێگری سەرۆک کۆماری عێراق بۆ نیویۆرک و دیدارێکی لەگەڵ مستەفا بارزانی سەرۆک کۆماری عێراق لە 11ی ئازاری 1970، ڕێککەوتنێک لە نێوان حکومەتی بەعسی عێراق و سەرکردایەتی شۆڕشگێردا واژۆ کرا و لە ئەنجامدا دان بەوەدا درا کە کورد شۆڕشی دەستپێکردووە بۆ ئەوەی کە بوو، کە پێکهاتبوو لە... زەوتکردنی مافە سیاسی و نەتەوەییەکانی گەلی کورد لە باشووری کوردستان.
لە کۆنگرەدا
دوای ڕێککەوتنی 11ی ئازار، لە 1 تا 6ی تەمموزی ساڵی 1970، لە گوندی ناوپردان، بە بەشداری 488 نوێنەر، کۆنفرانسێک بەسترا، بەهۆی ئەو دۆخە. ئەمە بە سێیەمین کۆنگرەی پارتی دیموکراتی کوردستان دادەنرێت کە بە ئاشکرا بەڕێوەدەچێت. چەندین وەفد لە لایەنە جیاجیاکانی عێراقەوە بەشدارییان کرد، لەوانە شاندی پارتی سۆسیالیستی عەرەبی با، شاندی حزبی شیوعی نەتەوەی دیموکرات، شاندی بزووتنەوەی سۆسیالیستی عەرەبی، شاندی ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین، لایەنە کوردییەکانی وڵاتانی دراوسێ، پارتی دیموکراتی کورد لە لوبنان، کۆمەڵەی قوتابیانی کورد لە ئەوروپا و نەتەوە یەکگرتووەکان، و یەکێک لەو کەسایەتیانەی کە ئامادەبوون کۆنگرەکە کامیران بەدیرکسان بوو.
کۆنگرە بە وتارێکی سەرۆک مستەفا بارزانی دەستیپێکرد، دواتر ڕاپۆرتێکی سیاسەتی قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان بە زمانی عەرەبی لەلایەن حەبیب محەمەد کەریم سکرتێری پارتی دیموکراتی کوردستانەوە خوێندرایەوە. لە کۆتایی کۆنگرەی هەشتەمدا، لە ١٠ی خاکەلێوەی ١٩٧٠دا، کۆمیتەی ناوەندی بە لێدوانی کۆتایی لەلایەن ڕۆژنامەگەری و نوێنەرانی خۆیەوە کۆتایی بە کارەکانی هێنا.
پێکهاتەی پارتی دیموکراتی کوردستان بەپێی پەیڕەوی ناوخۆی کۆنگرەی هەشتەم بەم شێوەیە بوو: (لق، کۆمیتەی تەشکیلاتی، کۆمیتەی ناوخۆ، کۆمیتەی لق، کۆمیتەی ناوەندی، قوتابخانەی سیاسی، سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی، سەرۆک)، هەروەها لیژنەی چاودێری ناوەندی کە پێکهاتبوو لە ئەندامێکی مەکتەبی سیاسی و 2 ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی.
کۆنگرەکە بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆی پەسەند کرد و بە کۆی دەنگ مستەفا بارزانی سەرۆکی پارتی وەک سەرۆکی حزبەکە هەڵبژێردرا و لیژنەیەکی ناوەندی نوێ بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا کە لەم کەسانە پێکهاتبوو:
1. حەبیب محمد کەریم سکرتێر
2. د.محمود عوسمان
3. ئیدریس بارزانی
5. ساڵح یوسفی
6. عەلی عەبدوڵڵا
7- نوری شاوێس
8. سامی عەبدولڕەحمان
9. هاشم حسن ئاکرێی
10. ئیسماعیل مێلا عەزیز
11. عەقید عەزیز ئاکرێی
12. فاخیر مێرگەسۆری
13. فاریس باوێ
14. ڕەشید سندی
15. شەکیب ئاکرەیی
16. عەبدولوەهاب ئەتروشی
17. عەلی قاسم شنگالی
18. درەختی تۆفیق
19. عەبدولسوران قەرەنی
20. سێدیق ئەفەندی
21. حیکمەتی ئیسماعیل حەقی.
ئەندامانی جێگرەوەی کۆمیتەی ناوەندی:
1. ڕەشید عارف عەبدولڕەحمان
2. عەلی هەجەر
3. نەعمان عیسا
4. شێخ ڕەزا گوڵانی
5. سێرسیس فەتحوڵا شەماس
6. محمد مەلا قادر
7. شەعبان سەید محمد
8. حامید بەرواری
9. قادر جەباری.
هەروەها قوتابخانەی سیاسیش لەم هاوڕێیانە پێکهاتبوو:
1. حەبیب محمد کەریم سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی
2. دوکتور مەحموود عوسمان سەرۆکی لێژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوە
3. عەزیز ئاکرێی
4. سامی عەبدولڕەحمان
5 ساڵح یوسفی بەرپرسی قوتابخانەی ڕێکخستنی گشتی
6. عەلی عەبدوڵڵا
7. نوری سدیق شاویس، 2016.
هاوکات گرووپی کۆنی قوتابخانەی سیاسی کە تا ئێستا بە ناوی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە کاریان دەکرد، کۆنگرەی حەوتەمی خۆیان لە بەغدا بەست و باسیان لە هەڵوەشاندنەوە و گەڕانەوەی بۆ ناو پارتی دیموکراتی کوردستان کرد و بە زۆرینەی دەنگ بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی خۆی دا و دواتر لە ڕێگەی لقی چوارەوە پەیوەندییان بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرد. مەسعوود بارزانی و داوایان لێکرد داواکاریەکەیان بگەیەنێتە سەرۆک مستەفا بارزانی. دوای ئەوەی سەرۆک بارزانی لە داواکارییەکانیان ئاگادارکرایەوە، لێبوردنی بۆ دەرکرد. لە ٧ی ئابی ١٩٧٠ جەلال تاڵەبانی هاتە حاجی عومەران و لەوێ لەگەڵ سەرۆک بارزانی کۆبووەوە. دوای چەند کۆبوونەوەیەک، لە 1ی ئۆکتۆبەری هەمان ساڵ، لێبوردنی گشتی بە کۆی دەنگ درا و گەڕانەوە ناو ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان.
سەرچاوە:
- مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستان، کۆنگرە و کۆنفرانسی (بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆ)، کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان، بەرگی یەکەم، (هێلێر - دەزگای چاپ و پەخشی ڕۆکسانە - ٢٠٢١).
- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان
