بارودۆخ و ئامادەکاری

لە کۆتایی ساڵی ١٩٨٠دا ئەو ئەندامانی سەرکردایەتی کاتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران کە کۆنگرەی نۆیەمیان بەجێهێشتبوو، حیزبێکی نوێیان بە ناوی حیزبی دێموکراتی گەلی کوردستان پێکهێنا. ڕۆژی 28ی تشرینی دووەمی ساڵی 1980، بەرەی نیشتمانپەروەری دیموکراتی عێراق (CUD) دامەزرا، کە پارتی دیموکراتی کوردستان و شەش حزبی دیکەی کوردی و عێراقی لەخۆگرتبوو. پاشان لە ٢٢ی ئەیلولی ١٩٨٠ شەڕی ٨ ساڵەی ئێران و عێراق دەستی پێکرد، کە بە درێژایی شەڕەکە هێزە کوردییەکان تێوەگلاون. لەو ماوەیەدا شەڕی ناوخۆ زۆربەی هێز و لایەنە کوردییەکان و بەتایبەت پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستانی گرتەوە، تا لە کۆنفرانسی تاران لە ئۆکتۆبەری ١٩٨٦ و کۆچی دوایی ناکاتیی ئیدریس بارزانی لە ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٧ کۆتایی هات، بەرەی کوردستانی لە ٢ی ئایاری ١٩٨٨ پێکهێنرا کە لە حەوت حزبی کوردی پێکهاتبوو. شەڕی ئێران و عێراق دوای ٨ ساڵ لە ٢٠ی ئابی ١٩٨٨ کۆتایی هات، هێرشە دڕندەکانی ڕژێمی بەعس بۆ سەر کوردستان لە ساڵی ١٩٨٨، هێرشە کیمیاییەکان، هەڵمەتی ئەنفال لە کوردستان و چەندین ڕووداوی دیکە لە گرنگترین ڕووداوەکانی ئەو قۆناغە بوون.

بەپێی پەیڕەوی ناوخۆی حیزب بڕیار بوو لە ساڵی ١٩٨٣ یان ١٩٨٤ کۆنگرەی دەیەم ببەسترێت، بەڵام بەهۆی بارودۆخی نالەبار و پێشهاتە نەخوازراوەکانەوە دواخرا تا دواجار، لە کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی لە حوزەیرانی ١٩٨٩ بڕیاری بەستنی کۆنگرە درا. هەر لەو کۆبوونەوەیەدا بڕیاردرا لیژنەیەکی ئامادەکاری بۆ کۆنگرە پێکبهێنرێت، بەو مەرجەی هیچیان ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی نەبن. لیژنەیەک بە سەرۆکایەتی… نێچیرڤان بارزانی دامەزرا و لە مانگی تەمموزی هەمان ساڵدا هەڵبژاردن بۆ هەڵبژاردنی ئەندامانی کۆنگرە لە نێوان ڕێکخراوە سەربازی و حزبییەکان دەستیپێکرد و ئامادەکارییەکان بۆ کۆنگرە تا ئۆکتۆبەری ١٩٨٩ تەواو بوو.

ڕێکخستنی کۆنگرە

کۆنگرەکە لە ٢ تا ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٨٩ لە گوندی هێشماوێ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بە بەشداری ٣٣٢ نوێنەری هەڵبژێردراوی ناوچە ئازادکراوەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی حکومەتی عێراق و دانانی نوێنەرانی ناوچە داگیرکراوەکان، لەژێر دروشمی (بەردەوامی خەبات بۆ دیموکراسی بۆ عێراق و ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان) بەسترا.

ڕاپۆرتی سیاسی کۆنگرە لەلایەن سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی، عەلی عەبدوڵڵا خوێندرایەوە و پاشان نامەی ١٣٠ حیزب و ڕێکخراوی سیاسی کە دۆستی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانن خوێندرایەوە. بە بڕیاری کۆنگرە، بۆ دووەمجار لە مێژووی حیزبدا پلەی جێگری سەرۆکی هەرێم نوێکرایەوە. سەردەمێک لە کۆنگرەی یەکەم (یەکگرتنەوەی یەکەم)، دوو جێگری سەرۆک هەبوون، بەڵام بە پێچەوانەوە پلەی سکرتێری لابرا، کە لە کۆنگرەی یەکەمدا لە تەنیشت سکرتێرەوە بوو. لەسەر ئەم بنەمایە، لەسەر پێشنیاری سەرۆک کۆمار، مەسعوود بارزانی، عەلی عەبدوڵڵا ئەمین وەک جێگری سەرۆک کۆمار دەستنیشانکرا و ئەم دامەزراندنە لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرە پەسەندکرا.

لەم کۆنگرەیەدا چەند بڕیارێک درا و مادەی (٥)ی بەرنامەکە بە تەواوی پێداچوونەوەی بۆ کرا و گۆڕانکاری لە دەسەڵاتەکانی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان کرا و دەسەڵاتەکانی سکرتێریش نەهێشت. بڕیاردرا لەبری سکرتێر جێگری سەرۆک کۆمار دابنرێت. مەسعوود مستەفا بارزانی بۆ جاری دووەم بە کۆی دەنگ وەک سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا.

دەستووری پارتی دیموکراتی کوردستان لەسەر بنەمای پەیڕەوی کۆنگرەی دەیەم، شانە، شانەی سەرەکی، لیژنەی ڕێکخستن، لیژنەی قەزا، لیژنەی خول، لیژنەی ناوەندی، قوتابخانەی سیاسی و سەرۆکی هەرێم بوو. جگە لەوەش کۆمیتەی چاودێری ناوەندی لەلایەن قوتابخانەی سیاسییەوە هەڵبژێردرا و پێکهاتبوو لە ئەندامێکی قوتابخانەی سیاسی و ٢ ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی، کە ئەندامەکانیان بە خولەوە بوون.

سەرکردایەتی هەڵبژێردراوی کۆنگرەی دەیەم:

1. نێچیرڤان بارزانی

2. دکتۆر سێرسیس هێسن

3. سێوهێر نامیق سەلیم

4. د.ڕۆژ نوری شاوێس

5. هیشیار مەحمود محمد فاریس

6. فازیل میرانی

7. عەبدولمحەیمان بارزانی

8. فەلەکدین کاکەیی

9. حەمید ئەفەندی

10. مەسعود ساڵێیی

11.کریستۆف یالدا تیرکسان

12. عیزەدین بەرواری

13. ئازاد قەرداخی

14. د.کەمال کەرکوکی

15. زەعیم عەلی

16. د.پیرۆت احمد ئیبراهیم

17. قادر قادر عەلی

18. قادر قاچاخ

19. د.عەلی بابا شاوێس

20. د.محمد ساڵح جومعە

21. دەروێش عەبدولڕەحمان ئاکسە

22. عومەر عوسمان مێرگەسۆری.

هەروەها ئەندامانی جێگرەوەی کۆمیتەی ناوەندی بەم شێوەیە هەڵبژێردران:

1. د.ناسح خافور

2. مەحمود محمد

3. کەمال هێسن چومار

4. یونس ڕۆژبەیانی

5. سەید ساڵح بەرواری.

لە یەکەم کۆبوونەوەی لیژنەکەدا لە کۆمیتەی ناوەندیدا ئەندامانی قوتابخانەی سیاسی نوێ هەڵبژێردران، ئەوانیش... نێچیرڤان بارزانی‎, ‎ فازیل میرانی و د.ڕۆژ نوری شاوێس و دکتۆر سێرسیس هێسن و سێوهێر نامیق و هیشیار زێباری و زەیم عەلی.

بەو پێیەی دوای ئەنفال بارودۆخی کوردستان بەتەواوی تێکچووبوو، دوای کۆنگرە، هەوڵی گۆڕانکاری لە خولەکەدا و ناردنی هێزی پێشمەرگە بۆ کوردستان درا.

سەرچاوە:

1. میحمەد مێلا قادر، کتێبی کار، کورتەیەک لە مێژوویەکی پارتی دیموکراتی کوردستان و بارزانی نەمیر، چاپی سێهەم، (هەولەر - چاپخانەی ئاراس - ٢٠١٢).
2. مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستان، کۆنگرە و کۆنفرانسەکان (بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆ)، کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان، بەرگی دووەم، (
3. حەبیب محمد کەریم، مێژووی حیزبی دێموکراتی کوردستان-عێراق (لە پۆستی سەرکردایەتی 1946 - 1993)، (دۆهوک - چاپخانەی خەبات - 1998.
4. یەکگرتوویی حیزبی دێموکراتی کوردستان، کاغەزەکانی زاگرۆس، ئەلعادات الاوال، بەفرانباری ١٩٩٠.
5. کەریم حەبیب حاجی، موزەکیراتی فی سەورەت عیلۆل و گوڵان ئەلمەجیدەتاین، ئەلتەبە ئەلسانیە، (دیھۆک- مەتبەعەت خانی- ٢٠١٦م).
6. پەیڕەوی کۆنگرەی دەیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان (بێ شوێن - چاپخانەی خەبات - ساڵ نییە).
7. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
8. لیستی کاندیدانی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ جڤاتی نیشتمانی کوردستان، ڕۆژنامەی پێشمەرگە، ئۆرگانی یەکێتی قوتابیان و لاوانی دێموکراتی کوردستان-عێراق، ژمارە 26، ئایاری 1992.
9. هاوڕێ کرێکار سەید ساڵح کۆچی دوایی کرد، ڕۆژنامەی خەبات، ئۆرگانی حیزبی دێموکرات، ژمارە ٦١٨، ئازاری ١٩٩٢.