ژیاننامە

حەیدەر محمد ئەمین لە ساڵی 1927 لە شاری هەولێر لەدایک بووە. لە ساڵی ١٩٤٦ تاقیکردنەوەی کۆتایی ئامادەکاری لە زیندان ئەنجامداوە. لە ساڵی ١٩٤٨ لە بەشی ئینگلیزی لە زانکۆی پەروەردەی بەغدا وەرگیراوە و لە ساڵی ١٩٥٣ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زمانی ئینگلیزی لە زانکۆی پەروەردەی بەغدا وەرگرتووە. ساڵی 1953 بە هۆی خەباتی کوردەوە مافی دامەزراندنی کۆمپانیای لێ زەوت دەکرێت و لە کۆمپانیایەکی تایبەت لە بەغدا بۆ بژێوی ژیانی خۆی کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٥٧ وەک مامۆستا لە قوتابخانەی ناوەندی هیلا دامەزراوە. ساڵی 1958 دوای ڕووخانی ڕژێمی پاشایەتی عێراق، گەڕایەوە بۆ ئیدارەی پەروەردەی هەولێر و وەک مامۆستا کاری کردووە. ساڵی 1958 بووەتە مامۆستای زمانی ئینگلیزی لە پەیمانگای مامۆستایانی بنەڕەتی هەولێر.

لە 16ی 1ی ساڵی 1960 لە شاری هەولێر بەهۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کرد. ڕۆژی 22ی ڕێبەندانی 1960 ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی حیزبی دێموکراتی کوردستان، هەواڵی کۆچی دوایی بڵاوکردەوە. سکرتێری پارتی دیموکراتی کوردستان و لقی هەولێری یەکێتی مامۆستایانی کوردستان سەرەخۆشی خۆیان بۆ خانەوادەکەی دەربڕی. کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی دەزانی.

لاپەڕەی کار

لە ساڵی 1942 بەشداری لە خۆپیشاندانی دەروازەی پارێزگای هەولێر بۆ ئازادکردنی پارێزەر عونی یوسف ئیحمد (1988 - 1908)، و دکتۆر جەعفەر میحمەد کەریم (1910 - 2000) ناسراو بە دکتۆر جەعفەر فەیلی، و حەسەن تەها عەبدولعەزیز (1915 - 1999) ناسراو بە حەسەن کەتانی، کە بەهۆی خەباتی کوردایەتییەوە لەلایەن پارێزگاری هەولێرەوە دەستگیرکران. ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە ڕیزەکانی حیزبەوە کردووە، ساڵی ١٩٤٨ دەستبەسەر و لە تاقیکردنەوەی کۆتایی ئامادەکاری لە زیندان دەرچووە. لە ساڵی ١٩٤٨ نوێنەری کۆنگرەی یەکێتی گشتی خوێندکارانی عێراق (کۆنگرەی شێرەکان) بووە.

لە ساڵی ١٩٤٨ دەبێتە ئەندامی سەرکردایەتی یەکێتی گشتی خوێندکارانی عێراق (کۆنگرەی شێرەکان). ساڵی 1949 لەسەر چالاکی سیاسی دەستبەسەر کرا. لە ساڵی ١٩٥٣ لە دامەزرێنەرانی یەکێتی قوتابیانی کوردستان بووە. لە ساڵی ١٩٥٣ ئەندامی لیژنەی ئامادەکاری یەکەمین کۆنگرەی یەکێتی قوتابیانی کوردستان بووە. لە ساڵی ١٩٥٣ لە کۆنگرەی یەکەمی یەکێتی قوتابیانی کوردستان بە ئەندامی دەستەی کارگێڕی هەڵبژێردرا و دوای ماوەیەکی کەم، کرا بە سکرتێری یەکێتی قوتابیانی کوردستان. ساڵی ١٩٥٣ لە دامەزرێنەران و ئەندامانی سەرکردایەتی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستان بوو. ساڵی 1959 کرایە سەرۆکی لیژنەی هەرێمی هەولێر سەر بە لیژنەی لقی دووی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان.

لە ساڵی ١٩٥٩ ئەندامی لیژنەی ئامادەکاری... کۆنگرەی چوارەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق بوو بە... لە ساڵی ١٩٥٩ نوێنەری... کۆنگرەی چوارەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق لە بەغدا بوو. لە 10ی 1ی 1959، وەک نوێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان ـ عێراق، لە بارەگای ڕۆژنامەی خێبات لە هەولێر وتارێکی بۆ ڕای گشتی خوێندەوە، بە بۆنەی چاکبوونەوە و دەرچوون لە نەخۆشخانەی زەعیم ڕوکین عەبدولکەریم قاسم (1914 - 1963)، کە لە هێرشێکی تیرۆریستی پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسیدا بریندار بوو. لە ڕۆژانی ١٥-١٧ی ئابی ١٩٦٠ نوێنەری پارێزگاری هەولێر بووە لە کۆنگرەی دووەمی یەکێتی مامۆستایانی کورد (کۆنگرەی دووەمی شەقڵاوە). لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی جێگرەوەی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی پێنجەم) هەڵبژێردرا. ساڵی 1960 بوو بە سکرتێری لقی هەولێری یەکێتی مامۆستایانی کوردستان.

سەرچاوە:

1- ساڵح ڕەشید (سەرنوسەر)، مام جەلال: دیدگایەک بۆ سەردەمەکان، لە گەنجییەوە بۆ کۆشکی کۆمار، بەرگی یەکەم، (سلێمانی – چاپخانەی کارۆ – 2017)، ل40، 65.

2- سەعدی یوسف، یادی تێکۆشەر هایدەر میهێمد ئەمین، کاندیدی کۆمیتەی ناوەندیی حیزب، ڕۆژنامەی خەبات، ئۆرگانی حیزبی دێموکراتی کوردستان، ژمارە ٩٣٧، هێولێر، هەینی ١٣ی پووشپەڕی ١٩٩٩، ل. 7.

3 - شیوان میهێمد ئەمین تەها خۆشناو، هێولێر لە ساڵانی نێوان (1958 – 1963): لێکۆڵینەوەیەک لە هەلومەرجی سیاسی، (هەولێر – چاپخانەی ڕۆژهەڵات – 2012)، ل. 186.

4 - جەمال نەبێز، بیرەوەری ئەو ڕۆژانەی کە هەرگیز نایەنەوە، (سلێمانی – چاپخانەی شیڤان – 2017)، ل41، 417 - 418، 513.

5- مام سێلال، خێبات لە کوێوە هاتووە و چۆن بووە بە ئۆرگانی حیزب؟ وە چۆن بەڕێوەچوو؟، گۆڤاری Xak، ژمارە 55، ساڵی 5، سلێمانی، چاپخانەی دیلێر ئۆفسێت، 10ی 1ی 2002، ل. 5.

6- مام سێلال، ساڵانی کۆنگرەی خوێندکاران، بەشی پێنجەم، گۆڤاری زاک، ژمارە 14، ساڵی 2، سلێمانی، چاپخانەی دیلێر ئۆفسێت، 10ی ئابی 1998، ل6، 8.

7 - مامۆستا حەیدەر محمد ئەمین لە ڕەحمەتی خودادایە، ڕۆژنامەی خەبات (خەبات)، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە ٤١٣، ساڵی ٢، بەغدا، دووشەممە، ٢٣ی ڕێبەندانی ١٩٦١، ل. 2.

8 - یادی شەڕڤان حەیدەر محمد ئەمین، کاندیدی کۆمیتەی ناوەندیی حیزب، ڕۆژنامەی خەبات، ئۆرگانی حیزبی دێموکراتی کوردستان – یەکگرتوو، ژمارە ٩٣٧، هێولێر، هەینی، ١٣ی پووشپەڕی ١٩٩٩، ل. 7.

9- سامان کەریم مەحمود، یەکێتی قوتابیانی کوردستان 1953 – 1975، (کەرکوک – کۆمەڵەی فکری و کۆمەڵایەتی کەرکوک – 2010)، ل34، 58.

10 - سیروان عوسمان، مێژوویەکی درەوشاوە و کاروانێکی بێکۆتایی، (هێلێر – چاپخانەی ڕێوشنبیر – 2014)، ل. 41.

11 - سیدق جەلیزادە، چەند وشەیەکی متمانە و وەفا بۆ ڕۆحی پاکی خودا، کە بەرەکەتی پێبەخشراوە حەیدەر محمد ئەمین، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی حیزبی دێموکراتی کوردستان – یەکگرتوو، ژمارە ١٩٢٢، هێولێر، شەممە، ١٦ی پووشپەڕی ١٩٩٤، ل. 4.

12 - عەبدولسەتار تاهیر شەریف، مێژووی حیزبی شۆڕشگێڕی کوردستان، چاپی دووەم، (بەغدا – بڵاوکراوە شۆڕشگێڕییەکان – 1979)، ل. 142.

13 - ئیرفان عیزیز عزیز، کۆنگرەکان و کۆنفرانسەکانی یەکێتی قوتابیانی کوردستان، (هێلێر – پڕۆژەی نووسینەوەی مێژووی یەکێتی قوتابیانی کوردستان – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ڕۆژهەڵات – 2012)، ل. 18.

14 - گەشتی کۆتایی مامۆستا حەیدەر محمد ئەمین، ڕۆژی نو، ژمارە ١١، ساڵی ١، سلێمانی، چاپخانەی کامێران، شوباتی ١٩٦٠، ل. 100.

15 - کۆنگرەی پێنجەمی پارتی دیموکراتی کوردستان، گۆڤاری ڕۆژی نو، ژمارە 3، ساڵی 1، سلێمانی، چاپخانەی کامێران، حوزەیرانی 1960، ل. 56.

١٦ - دووەمین کۆنگرەی ناوخۆیی مامۆستایانی کورد لە شەقڵاوە، (سلێمانی – یەکێتی مامۆستایانی لقی سلێمانی – چاپخانەی جین – ١٩٦٠)، ل. 109.

١٧ - لە کۆبوونەوەیەکی تایبەتدا، سەرۆک تاڵەبانی وردەکارییەکانی دامەزراندنی (ی.ق.ک) ئاشکرا دەکات، گۆڤاری کاری قوتابیان، ئۆرگانی یەکێتی قوتابیانی کوردستان، ژمارە ١٠٩، هێولێر، چاپخانەی ڕۆکسانە، حوزەیرانی ٢٠١٢، ل. 9.

18- مام سێلال، تێکۆشەرێکی خاوەن تایبەتمەندی باش و سیفەتی مرۆڤایەتی و سیفەتی نزم و ئەخلاقی بەرز، ڕۆژنامەی یەکیەتی، ڕۆژنامەی ناوەندی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 384، ساڵی 8، سلێمانی، هەینی، 5ی ئابی 2000، ل. 3.

19 - مام سێلال، بە بۆنەی 46 ساڵەی دامەزراندنی یەکێتی قوتابیانی کوردستان، ڕۆژنامەی یەکەتی، ڕۆژنامەی ناوەندی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 306، ساڵی 7، سلێمانی، هەینی، 19ی شوباتی 1999، ل. 5.

20 - ناوی ئەندامانی دووهەمین کۆنگرەی ناوخۆیی مامۆستایانی کورد لە شەقڵاوە، گۆڤاری هێتاو، ژمارە 184، ساڵی 7، هێولەر، چاپخانەی کوردستان، چوارشەممە، 31ی ئابی 1960، ل. 19.

21 - ناوی ئەو مامۆستایانی بەشدارییان لە دووهەمین کۆنگرەی مامۆستایانی کورد لە شەقڵاوە لە 15 - 17ی پووشپەڕی 1960، ڕۆژنامەی دەنگی کورد، ژمارە 19، ساڵی 1، بەغدا، چاپخانەی مەهاباد، دووشەممە، 22ی ئابی 1960، ل. 3.

22 - نەوزاد فوئاد ڕەشید، دەستی گوڵێک لە مێژووی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستان، بەرگی دوو، (هوێلەر – قوتابخانەی سکرتاریەت – یەکێتی لاوانی دیموکراتی کوردستان – چاپخانەی ولات – 2018)، ل. 14.