هەروەها دوای بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی کورد بە سەرۆکایەتی ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، شۆڕشی ئەیلول کەوتە دانوستانی ئاشتی لەگەڵ حکومەتی عێراق، ڕۆڵی لەم دانوستانانەدا بینی ئیدریس بارزانی ناتوانرێت پشتگوێ بخرێت، بۆیە دوژمنان لە هەوڵی دۆزینەوەی ڕێگایەکدان بۆ لەناوبردنی، بۆ ئەوەش هەموو دەرفەتێک دەقۆزنەوە و زیاتر لە یەک هەوڵ دەدەن.
دوای ڕێککەوتنی 11ی ئادار سەرکردایەتی پارتی بەعس داوای لە سەرۆک مستەفا بارزانی کرد کە بەڕێز ئیدریس وەک جێگری سەرۆک کۆماری عێراق دەستنیشان بکات، بەڵام بارزانی ڕازی نەبوو. هەروەها ئیدریس بارزانی سەردانی ئەمریکای کرد و لەگەڵ بەرپرسانی باڵای ئەمریکا کۆبووەوە، لەوانە سەرۆکی دەزگای هەواڵگری ئەمریکا ڕیچارد هێڵمز و جێگرانی وەزیری دەرەوە و بەرگری ئەمریکا. هەرچەندە ئەم سەردانە نهێنی بووە، بەڵام نازانرێت دەزگای هەواڵگری عێراق ئاگاداری بووە یان نا. ئەم دوو هەنگاوە دووپاتی ئەوە دەکەنەوە کە ئیدریس بارزانی نەک هەر ڕۆڵ و کاریگەری لە بوارەکانی کۆمەڵایەتی و سەربازیدا هەبووە، بەڵکو متمانەی سیاسیشی بەدەستهێناوە.
ئەو هەموو ناوبانگ و ڕۆڵی کارایە هانی ڕژێمی بەعس دەدات هەوڵی لەناوبردن و کوشتنی ئیدریس بارزانی بدات. ڕۆژی 01.12.1970، بۆ بەدواداچوون و گفتوگۆکردن لەسەر چۆنیەتی جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی 11ی ئازاری 1970 بەتایبەتی چارەنووسی پێشمەرگە و دروستکردنی هێزی پاسەوانی سنوور لە پێشمەرگەوە شۆڕشی ئەیلول، ئیدریس بارزانی سەردانی بەغدای کرد و لەگەڵ ئەحمەد حەسەن بەکر سەرۆکی ئەوکاتی عێراق و سەدام حسێن جێگری سەرۆکی عێراق کۆبووەوە، بەڵام هەوڵێک هەبوو بۆ تیرۆرکردنی. سەرۆک کۆمار مەسعوود بارزانی لە کتێبی بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی کورددا ئەم ڕووداوە بەم شێوەیە تۆمار دەکات:
بەمەبەستی جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی 11ی ئادار بەتایبەتی پرسی پێکهاتەی پاسەوانی سنوور، لە 1ی کانونی یەکەمی ساڵی 1970، ئیدریس بارزانی لەگەڵ ژمارەیەک سەرکردەی پێشمەرگە، لەنێویاندا حەمید بەرواری، سەردانی بەغدای کرد و لەگەڵ سەرۆک کۆمار و جێگرەکانی و هەندێک لە بەرپرسان کۆبووەوە. بڕیار بوو ٣ ڕۆژ لە بەغدا بمێنێتەوە، بەڵام نامەیەکی ناردووە و تیایدا هاتووە کە سەرۆک داوای کردووە چەند ڕۆژێکی تر بمێنێتەوە، بەڵام شێخ بابۆی مامی ئێمە کە لە حاجی ئۆمەران سەردانی ئێمەی دەکرد، ویستی بگەڕێتەوە بۆ بارزان و چاوەڕێی گەڕانەوەی ئیدریس بوو و لەگەڵیدا بچێتە بارزان. لە ٦ی کانوونی دووەمدا مامم پرسیاری ئەوەی لێکردم کە ئایا دەتوانم بڕیاری گەڕانەوە بۆ ئیدریس بزانم؟ ئەگەر سێ ڕۆژی تر بگەڕێتەوە، چاوەڕێی دەکەم، ئەگەر زیاتر بمێنێتەوە، من لەسەر خۆم دەڕۆم، هەوڵمدا بە تەلەفۆن قسە لەگەڵ ئیدریس بکەم، بەڵام هێڵی تەلەفۆنەکە لاواز بوو و نەمتوانی لە هیچ تێبگەم، دواتر تەلەفۆنم بۆ بەڕێوەبەری پۆلیسی هەولێر شێخ ڕیزا گوڵانی کرد، و پێم گوت هەوڵبدە پەیوەندی بە ئیدریسەوە بکات و پێی بڵێم کە مامی من پەلە دەکات بۆ گەڕانەوە بۆ بارزان، ئەگەر دوای سێ ڕۆژ بگەڕێتەوە، دەیکەم چاوەڕێی بکەن، ئەگینا بەتەنها دەگەڕێتەوە بارزان، خودا ویستویەتی شێخ ڕیزا تێبگات کە گەڕانەوەی ئیدریس زۆر گرنگە و دەبێت دەستبەجێ بگەڕێتەوە.
ئیدریس ئۆتۆمبێلی مێرسیدس کە لەلایەن سەرۆک کۆماری عێراقەوە بە دیاری بۆی ناردبوو بۆ گەراج بۆ ئەوەی هەندێک کێشە چاک بکاتەوە، بۆیە چاوەڕێی چاککردنەوەی ئۆتۆمبێلەکەی نەکرد و بە تەکسی گەڕایەوە هەولێر. بێ ئەوەی کەس ئاگاداری بێت، ئەو ئێوارەیە ئۆتۆمبێلی مێرسیدس هێنرایەوە و حەمید بەرواری و محەممەد عەزیز کە لەگەڵیدا هاتبوون بۆ بەغدا و لەوێ مانەوە، بڕیار بوو ڕۆژی دواتر بگەڕێنەوە. ئێوارەی ڕۆیشتنی ئیدریس لە بەغدا لە ٦ی کانوونی دووەم، حەمید بەرواری و محمد عەزیز بە ئۆتۆمبێلی جۆری مێرسیدس چوونە ئاهەنگی ئێوارەخوانێک. پێدەچێت بەشێک لە پاسەوانەکان بە هاوکاری بەڕێوەبەری ئاسایشی گشتی نازم گیزار پلانیان بۆ نەهێشتنی ئیدریس دانابوو. من بە شەخسییەت پێموانییە زۆر دوور بێت کە هەندێک بەرپرسی باڵای عێراق دەستیان لەم پلانەدا هەبووبێت. ئەو تیمانەی کە بەشداربوون لە پلانەکەدا بۆسەیان لە زۆر خاڵی ستراتیجیدا دانا بۆ ئەوەی ئۆتۆمبێلەکە نەگاتە ئەوێ، پێیانوابوو ئیدریس لەناو ئۆتۆمبێلەکەدایە. کاتژمێر 10ی شەو تەقە لە ئۆتۆمبێلەکە کرا، و پێیان وابوو کە حەمید بەرواری ئیدریسە چونکە کەمێک لەیەک دەچن، حەمید بەرواری بە سەختی بریندار بوو، دواتر برینەکەی بوو بە نەخۆشی و ئەویش تووشی بوو، زیاتر لە 50 فیشەک بەر ئۆتۆمبێلەکە کەوت، بەڵام محەمەد عەزیز و شۆفێرەکەی هیچ زیانێکیان پێ نەگەیشت و مانەوەیان بەڕاستی موعجیزە بوو، شۆفێرەکە ناوی حەسەن کاڤانی و... شۆفێرێکی خێرا و وریا بوو و بە خێرایی ئۆتۆمبێلەکەی بردە شوێنێک کە دوور بوو لە بۆسەیەکە. بەم شێوەیە چارەنووسی ئیدریس بەجۆرێک بوو کە لە پیلانی تیرۆرکردنەکە ڕزگاری بوو، چونکە پیلانگێڕەکە پێی وابوو ئیدریس لەناو ئەو ئۆتۆمبێلەدایە کە سەرۆک پێی داوە، لە کاتێکدا ئیدریس بەبێ ئەوەی کەس بزانێت دەگەڕێتەوە وڵات.
هەوڵی تیرۆریستی بۆ تیرۆرکردنی ئیدریس بارزانی شکستی هێنا و تەنها حەمید بەرواری بریندار بوو. حکوومەتی عێراق وەک هەمیشە خۆی لە ڕووداوەکە دوور خستەوە و داوای کرد کە سەرکردایەتی شۆڕش هەر زانیارییەکیان هەبوایە بیدات بە مەبەستی دۆزینەوە و سزادانی تاوانباران. حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، لە ڕێگەی لقی بەغدای خۆیەوە، هەموو ئەو زانیاریانەی لەسەر سەدام حسێن هەیانبوو، پێشکەشی کرد.
سەدام نامەیەکی دەستنوسی بۆ سەرۆک مستەفا بارزانی نارد و جەختی لەوە کردەوە کە ئەوەی کراوە دژی ڕێککەوتنی ١١ی ئازار بووە و کەسانێک هەن دەیانەوێت ڕێککەوتنەکە جێبەجێ نەکرێت.
کەسانێک کە دەیانویست ئیدریس بارزانی تاوانبارانی کوشتنی ناوبراو ئاشکرا کران و لە ڕێگەی دادگای سیوراتەوە سزا دراون، بەڵام ئەوانەی فەرمانی تیرۆرکردنییان داوە تا کودەتای نازم گیزار لە ساڵی ١٩٧٣ بە شاراوەیی مانەوە، دوای ئەوە حکومەتی عێراق دان بەوەدا نا کە نازم گیزار ئەو کارەی کردووە.
سەرچاوە:
- مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێیەم، بەشی دووەم، 2019. شۆڕشی ئەیلول 1961-1975، چاپی یەکەم (هێلێر، چاپخانەی وەزارەتی پێشمەرگە، 2004).
