حەمزە عەبدوڵڵا عومەر عاشور، فەقێ و سیاسەتمەدار، بە ناوەکانی لێزگین، مەلا ڕەحیم و مەلا ئیبراهیم ناسرابوو. لە ساڵی ١٩٣٦ دەبێتە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی عێراق. ساڵی 1945 لە سەردەمی شۆڕشی دووەمی بارزان (1943 - 1945) بووە ئەندامی لیژنەی ئازادی. ساڵی 1946 بووەتە ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری حیزبی دێموکراتی کورد لە شاری مەهاباد و لە هەمان ساڵدا لە یەکەمین کۆنگرەی حیزبدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی کاری (کۆمیتەی ناوەندی) و دواتر وەک سکرتێر و ئەندامی مەکتەبی سیاسی حیزب هەڵبژێردراوە. بە هۆی پابەند نەبوون بە بڕیارەکانی حیزب و پشتیوانی نەکردنی ڕێکخراوە حیزبییەکان، لەلایەن کۆمیتەی ناوەندییەوە لە ئەندامێتی دوورخرایەوە. هاوینی ساڵی 1951 لەلایەن حکومەتی ناوەندی عێراقەوە دەستگیرکرا و دیپۆرتکرایەوە بۆ تورکیا. لە کاتی لەشکرکێشی تورکیادا توانی خۆی لە زاخۆ ئازاد بکات و بگەڕێتەوە شاری سلێمانی. دوای گەڕانەوەی پەیوەندی بە ئەندامانی ناڕازیبوونی حزبەوە کرد، بەتایبەتی ئەندامانی فراکسیۆنی سلێمانی، کە دوای ناکۆکی لەگەڵ لیژنەی ناوەندیی حزبەکە دەرکرابوون. حەمزە عەبدوڵڵا و فراکسیۆنی سلێمانی پێکەوە نەبوون و لە ساڵی ١٩٥٢دا پارتێکی نوێیان بە ناوی باڵی پێشکەوتنخوازی پارتی دیموکراتی کورد – عێراق دامەزراند، لە ساڵی ١٩٥٦ دوای هەڵوەشاندنەوەی حزبەکەی، حەمزە عەبدوڵڵا گەڕایەوە ناو ڕیزەکانی حیزب و لەسەر بڕیاری کۆمیتەی ناوەندی، حەمزە عەبدوڵڵا دەبێتە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی ئەو حزبە. ساڵی ١٩٥٩ لە کۆنگرەی چوارەمدا لە پارتی دیموکراتی کوردستان دەرکرا.

ژیاننامە

حەمزە عەبدوڵڵا کە بنەماڵەکەی خەڵکی شاری وان لە باکووری کوردستانن، لە ساڵی ١٩١٥ دوای کۆچکردن لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەدایک بووە و دواتر کۆچی کردووە بۆ باشووری کوردستان. لە ساڵی ١٩٣١ قۆناغی ئامادەکاری بەشی زانستی لە شاری موسڵ تەواو کردووە. ساڵی ١٩٣٢ لە کۆلێژی یاسا لە بەغدا وەرگیراوە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەستهێناوە. ساڵی 1947 لە ساڵی 2003 لەگەڵ مامۆستا نایما فەتاح ئەحمەد خوشکی پارێزەر ئیبراهیم ئەحمەد هاوسەرگیری دەکات، لە 13ی 1ی ساڵی 1998 لە شاری سلێمانی کۆچی دوایی کرد و بەپێی وەسیەتنامەکەی لە گۆڕستانی گوندی سیتێک بەخاک سپێردرا. زمانی کوردی، عەرەبی، ئینگلیزی و ڕووسی شارەزا بووە.

لاپەڕەی کار

حەمزە عەبدوڵڵا لە تەمەنی گەنجیدا لە چەندین پارت و کۆمەڵەی سیاسیدا کاری کردووە، وەک کۆمەڵەی یادگاری لاوان لە ساڵی ١٩٣٣، حزبی شیوعی عێراقی لە ساڵی ١٩٣٤، گروپی ڕۆژنامەی (ئەلئەحاڵی) کە تاکە ڕۆژنامە بوو کە ڕکابەری ئیمپراتۆریەتی عێراقی کردبوو لە ساڵی ١٩٣٤، کۆمەڵەی چاکسازی نیشتمانی (ئەل ئەسڵاح ئەلشەعبی) لە ساڵی ١٩٣٥.

لە سەردەمی شۆڕشی دووەمی بارزان (1943-1945) ئەندامی دەستەی ئازادی بووە و لە ساڵی 1946 بووەتە ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری پارتی دیموکراتی کورد. هەر لەو ساڵەدا لە کۆنگرەی یەکەمدا وەک ئەندام و دواتر بە سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی کاری (کۆمیتەی ناوەندی)ی پارتی دیموکراتی کورد هەڵبژێردرا و دواتر بوو بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی حیزب و لە هەمان ساڵدا ژمارەی یەکەمی ڕۆژنامەی ڕزگاری کە ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کورد بوو، دەرکرد.

ساڵی 1951 لە ڕۆژی کردنەوەی کۆنگرەی دووهەمی حیزبی دێموکراتدا بەشداری کردووە، دواتر ئەو شوێنەی کە کۆنگرەی تێدا بەڕێوەچوو بەجێدەهێڵێت و هەروەها بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی هەڵبژێردراوە، بەڵام بەهۆی پابەندنەبوون بە بڕیارەکانی کۆنگرەی دووهەمی حیزب و پشتیوانی نەکردن بۆ ڕێکخراوەکان لەلایەن کۆمیتەی ناوەندییەوە دەرکراوە.

هاوینی ساڵی 1951 لەلایەن حکومەتی ناوەندی عێراقەوە دەستگیرکرا و دیپۆرتکرایەوە بۆ تورکیا. لە کاتی دیپۆرتکردنەوەی بۆ تورکیا توانی لە زاخۆ هەڵبێت و بگەڕێتەوە شاری سلێمانی. دوای گەڕانەوەی پەیوەندی بە ئەندامانی ناڕازی حیزبەوە کرد، بەتایبەتی ئەندامانی فراکسیۆنی سلێمانی کە دوای ناکۆکییەکەی لەگەڵ کۆمیتەی ناوەندی لە حزبەکە دەرکرابوون. پێکەوە نەبوون و لە ساڵی ١٩٥٢دا پارتێکی نوێی دامەزراند بە ناوی باڵی پێشکەوتنخوازی پارتی دیموکراتی کورد – عێراق.

ساڵی 1953 لە کۆنگرەی سێیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق بۆ یەکەمجار لە ڕیزەکانی حیزب دەرکرا، بەڵام لە ساڵی 1956 دوای پێگەیشتنی نامەیەک لە ژەنەڕاڵ سێرۆک، مستەفا بارزانی بەمەبەستی یەکخستنی هەردوو لایەنی حیزب لە یەک شوێن و توانایدا، گەڕایەوە و دەبێتە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و دواتر قوتابخانەی سیاسیی پارتی دیموکراتی یەکگرتووی کوردستان - عێراق.

سەرهەڵدانی کۆمۆنیستەکان لەدوای کودەتاکەی ساڵی ١٩٥٨ کاریگەری لەسەر حیزب هەبوو، حیزبیش وردە وردە بەرەو پارچەپارچەبوون دەڕۆیشت، بەتایبەتی لەنێو ئەو کادرانەی حزبی شیوعی کە پێشتر پەیوەندییان لەگەڵ ڕیزەکانی حیزبدا هەبووە. لەم کاتەدا پەیوەندی کۆمۆنیستەکان لەگەڵ ڕێکخراوە حزبییەکان و کاریگەرییان لەسەر... هەمزە عەبدوڵڵا، لە ماوەیەکی کورتدا بۆ کۆنترۆڵکردنی حزب ئەم کارەی کرد و پێش هەموو شتێک ئیبراهیم ئەحمەد سکرتێری حزبەکەی بە تۆمەتی گەندەڵی لە کارەکەی دوورخستەوە و حەمزە عەبدوڵڵای لە شوێنی دانا.

لە ساڵی ١٩٥٩ یان هەمزە عەبدوڵڵا پارتی دیموکراتی کوردستان لە هەوڵی ئەوەدا بوو پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان لە ڕێکخراوەکانی حزبی شیوعی عێراق دوور بخاتەوە و هەر بەو هۆیەشەوە پشتیوانی و هاوکاری بۆ حزبی شیوعی وردە وردە بەرەو بنکەی حزبی و ئەندامان تەشەنە دەکرد. ئەم دۆخە بووەتە هۆی زیادبوونی وردبینی لەلایەن ڕێکخراو و ئەندامانی حیزبییەوە. مستەفا بارزانی (1903 - 1979) کە خوازیاری کۆتایی هێنان بەم دۆخە و سازدانی کۆنگرەی حیزبی بوون. قوتابخانەی سیاسی حیزبیش بەو داوایە ڕازی نەبوو، لەبەر ئەم هۆکارە مستەفا بارزانی داوای کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی حیزبی کرد و لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٥٩دا کۆمیتەی ناوەندی کۆبووەوە و دواجار بڕیاری دەرکردنی حەمزە عەبدوڵڵای دا. ساڵی 1959 بۆ جاری دووەم لە کۆنگرەی چوارەمی حیزبدا بە هۆی تێڕوانینی چەپگەرایی و پەیوەندی نهێنی لەگەڵ حیزبی شیوعی و هاوڕێکانی لە حیزب دەرکران.

ساڵی 1964 دژی قوتابخانەی سیاسی و بڕیارەکانی وەستایەوە و پشتیوانی لە سەرۆک کۆمار کرد. مستەفا بارزانی و دوای ڕێککەوتنی مانگی ئازاری ساڵی ١٩٧٠، سەرۆک کۆمار سەردانی گوندی دلمان لە پارێزگای هەولێری کرد. مستەفا بارزانی کردوویەتی.

بەرهەمەکانی: ١.

1 - شۆرێش بارزان 1959 - وەرگێڕانی لە زمانی عەرەبیەوە بۆ کوردی لە لایەن موهرەم میحمەد ئیمین.

سەرچاوە:

1- ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2021).

2- هۆشیار نوری لێک، ناودارانی کورد لە کڵێسایەکدا، (هێلێر - چاپخانەی چرا 2010).

3- مێهدی محمد قادر، پێشهاتە سیاسییەکان لە کوردستانی عێراق 1945 - 1958، (سلێمانی - ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتیژی کوردستان 2005).

4- شیوان میحمەد ئەمین تەها خۆشناو، لێکۆڵینەوەیەک لە بارودۆخی سیاسیی شاری هێولێر لە نێوان ساڵانی (1958 - 1963)، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات 2012).

5- شیوان میحمەد ئەمین تەها خۆشناو، هەولێر لە نێوان ساڵانی 1963 - 1970: لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لەسەر بارودۆخی سیاسی، (هەولێر- چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین 2016).

6- ساڵح بیچار، حەمزە عەبدوڵڵا گەورەترە لە پشتگوێخستن، ڕۆژنامەی کوردستانی نیوێ، ئۆرگانی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارەی یادەوەری (تەواوکەری یادەوەری)، ژمارە 8072، ساڵی بیست و نۆ، سلێمانی، پێنجشەممە، 30ی 1ی 2020.

7- سدیق ساڵح، بەرپرسی ژیاننامەی هەمزە عەبدوڵڵا، هەواڵی کوردستان، ئۆرگانی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، بولیتینی یادەوەری، ژمارە 8072، ساڵی بیست و نۆ، سلێمانی، پێنجشەممە، 30ی 1ی 2020.

8- ئەحمەد باوەر، مێژووی هاوچەرخی عێراق 1914 - 1968 (سلێمانی - چاپخانەی کارۆ 2018).

9- خێلیل عبدوڵڵا، حەمزە عبدوڵڵا، ڕەمزی کوردستان، ڕۆژنامەی کوردستانی نیوێ، ئۆرگانی یەکێتی نیشتیمانپەروەری کوردستان، ژمارە 8045، ساڵی بیست و هەشت، سلێمانی، سێشەممە، 24ی 1ی 2019.

10- پارێزەر حەمزە عەبدوڵڵا، "بەڵگەنامەیەکی سیاسی نیشتمانی دەستنووس"، گۆڤاری 21 ک، ژمارە 2 - 3 - 2008.

11- حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان لە عێراق (لە چوارچێوەی سەرکردایەتی) 1946 - 1993، ( دیهۆک - چاپخانەی خەبات 1998 ).

12- کەسایەتییەکانی نەتەوەی کورد و گەلی کورد، لە نووسینی حەمزە عەبدەڵلێ، ڕۆژنامەی خەبات، زمانی حیزبی دێموکراتی کوردستان- ئەلمحید، ژمارە 905، هەینی، 18ی ڕێبەندانی 1998.

13- کەریم شەریزە، ئەلمینازیل الوێتانی حەمزە عەبدەڵلێ، ڕۆژنامەی خێبات، لیسان حل الحزب الدیموقراتی ئال کوردستانی، ئەلعەداد 946، ئەلجومە، هەولێر، 15 تیشرین ئەلعەوال 1999.