مامۆستا حەمید حسێن حەمید بە حەمید ئەفەندی ناسرابوو. لە ساڵی 1957 پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە، لە ساڵی 1961 پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کردووە، لە ساڵی 1979 لە کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1989 لە کۆنگرەی دەیەمدا لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 2001 پۆستی وەزیری پێشمەرگەی لە کابینەی چوارەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان وەرگرتووە. لە ساڵی ٢٠٢٣ کۆچی دوایی کرد.

ژیاننامە

مامۆستا حەمید حسێن حەمید بە حەمید ئەفەندی ناسراوە و لە ساڵی 1934 لە شاری هێولەر لەدایک بووە، لە ساڵی 1941 لە گوندی سیدێکان لە پارێزگای هێولەر دەستی بە خوێندن کردووە، قۆناغی ئامادەکاریی لە بەشی وێژەیی لە ساڵی 1957 تەواو کردووە، لە کۆلێژی مامۆستایانی هێولێر دەرچووە و لە ساڵی 1958 داواکاری پێشکەش کردووە بۆ کۆلێژی فڕۆکەوانی عێراق، بەڵام نەبووە قبوڵ کرا چونکە کورد بوو. ساڵی 1959 وەک مامۆستا لە قوتابخانەی دێلزیانی بنەڕەتی لە بەشی پەروەردەی پارێزگای هێولەر دامەزراوە. ساڵی 1960 وەک بەڕێوەبەری قوتابخانەی سیدەکان بنەڕەت لە بەشی پەروەردەی پارێزگای هێولێر دامەزرا. ساڵی 1975 دوای شکستی شۆڕشی ئەیلول، کۆچی کرد بۆ پارێزگای ئێران. شارەزای زمانی کوردی، عەرەبی، ئینگلیزی و فارسی بووە. خاوەنی دوو بەرهەمە بەناونیشانی (پێشەکییەک بۆ حزبایەتی لە کوردستان، ١٩٨٤، و پەروەردەی سەربازی لە کوردستان، ١٩٨٦). ڕۆژی ١٧ی شوباتی ٢٠٢٣ لە شاری هەولێر کۆچی دوایی کرد.

لاپەڕەی کار

مامۆستا حەمید حسێن حەمەد بە حەمید ئەفەندی ناسراوە و لە ساڵی ١٩٥٧ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە. ساڵی 1959 نوێنەری کۆنگرەی چوارەم بووە و لە ساڵی 1960 نوێنەری کۆنگرەی پێنجەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە بەغدا. لە ساڵی ١٩٦١ لەگەڵ دەستپێکردنی شۆڕشی ئەیلول پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کرد. ساڵی 1961 هەواڵی دیداری دوژمنانی شۆڕشی ئەیلول لە ناوچەی سیدەکان گەیاندە سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلول. لە ساڵی 1962 بەشداری شەڕی ڕەیات لە دژی هێزەکانی پۆلیسی عێراق و لە ساڵی 1963 بەشداری شەڕی شەتنە لە دژی سوپای عێراق. لە ساڵی ١٩٦٣ بەشداری شەڕی پیران لە دژی چەکدارە عەشایەرییەکانی پشتیوانی حکومەتی عێراق کردووە و لەو شەڕەدا بریندار بووە. ساڵی 1964 دژی مەجلیسی گشتیی ماوێت وەستایەوە و پشتیوانی لە سەرۆک کۆمار و ئۆپۆزسیۆن لە قوتابخانەی سیاسی وەرگرت.

ساڵی 1964 نوێنەری کۆنگرەی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو لە شارۆچکەی قەڵادیز. ساڵی 1966 نوێنەری کۆنگرەی حەوتەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە شارۆچکەی گەڵاڵە. لە ساڵی ١٩٦٦ بەشداری شەڕی هێندیرێن دژی سوپای عێراق کردووە. ساڵی 1966 وەک فەرماندە بەشداری شەڕی زۆزیک لە دژی سوپای عێراق کردووە. لە ساڵی ١٩٧٠ نوێنەری کۆنگرەی هەشتەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی ناوپیردان بووە. لە ساڵی 1974 بەشداری یەکەمین شەڕی لیوای عومەر ئەکسە لە دژی سوپای عێراق کردووە و لەوێ بریندار بووە. لە مانگی ئەیلولی ساڵی ١٩٧٤ فەرماندەیی هێرشی سەرتیز بوو بۆ سەر سوپای عێراق، لەوێ توانی فیرقەی ٢٩ی پیادەی سوپای عێراق لەناو ببات. لە ساڵی 1975 بەشداری لە شەڕی دووەمی گەرویێ عومەر ئەکسە لە دژی سوپای عێراق کردووە. لەساڵی 1975 بەشداری شەڕی زۆزیک لە دژی سوپای عێراق کردووە. ساڵی ١٩٧٥ دوای شکستی شۆڕشی ئەیلول، کۆچی کرد بۆ شاهنیشینەکانی ئێران. ساڵی 1977 بۆ جاری دووه م په یوه ندی به ڕیزه کانی هێزی پێشمه ڕگه ی سه ڕکردایه تی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان کردووه و بووه به فه ڕمانده ی ناوچه ی به ڕادۆست. لە ساڵی ١٩٧٨ بەشداری شەڕی باز کردووە. ساڵی 1979 لە کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1983 بووەتە ئەندامی لیژنەی سەرکردایەتی سەربازی هێزەکانی بەرەی کوردستانی. ساڵی 1984 بوو بە ئەندامی لیژنەی هەڵبژاردنی پارتی دیموکراتی کوردستان کە بەشێک بوو لە لقی سێ و چواری پارتی دیموکراتی کوردستان.

لە ساڵی ١٩٨٥ بوو بە سەرۆکی خولی پلە چوار. ساڵی 1988 وەک نوێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان بەشداری لە پلاندانان بۆ ئازادکردنی شارەزوور لە دەستی سوپای عێراق کردووە. لە ساڵی 1988 بەشداری لە هەڵمەتی خواکورک کرد دژی سوپای عێراق و هێزە چەکدارە عەشایرییەکان کە پشتیوانیان دەکرد وەک بەرپرسی فیرقەی چوار. لە ساڵانی (1985-1986) ڕاهێنەری سەربازی بووە لە فیرقەی هەشتەمی ئەکادیمیای کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی ڕەجان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان. ساڵی 1989 لە کۆنگرەی دەیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. دوای بەستنی کۆنگرەی دەیەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان لە ساڵی ١٩٨٩، وەک کرێکاری بیست و سێ وەک بەرپرسی فیرقەی دوو دەستنیشان کرا. ساڵی 1991 لە سەردەمی ڕاپەڕین و یاخیبوون لە باشووری کوردستان بەرپرسی میحوەری نۆیەمی ڕانیە بووە و بەشداری لە ڕزگارکردنی شارۆچکەکانی قەڵادیز و ڕانیە کردووە. لە ٧ تا ١٤ی نیسانی ١٩٩١ وەک فەرماندە لە ئۆپەراسیۆنی کۆرێ لە دژی هێرشەکانی یەکە زرێپۆشەکانی سوپای عێراق بەشداری کردووە. ساڵی 1992 بووەتە فەرماندەی سوپای پێنجەمی سوپای شۆڕشی کوردستان. لە 16ی ئابی 1996، لە 50 ساڵەی دامەزراندنی و یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە لایەن سەرۆک مەسعوود بارزانی، مەدالیای نەمریی بارزانی پێبەخشرا، بەهۆی ئەو خزمەتەی لە شۆڕشەکانی ئەیلوول و گوڵان و ڕاپەڕین لە باشووری کوردستان. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٧ وەک فەرماندەی کەتیبەی سیدەکان هێرشی یەکیەتی نیشتمانپەروەری هێزەکانی کوردستانی تێکشکاند. ساڵی 1999 نوێنەری کۆنگرەی 12ی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە هەولێر و خۆی بۆ ئەندامێتی لە کۆمیتەی ناوەندی کاندید کردووە، بەڵام بەشداریی نەکردووە. لە ساڵی ٢٠٠٠ دەبێتە سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای پارتی دیموکراتی کوردستان کە لە ٦ی بانەمەڕی ساڵی ٢٠٠٠ لە لایەن سەرۆک کۆمارەوە بارەگاکانی کرایەوە. مەسعوود بارزانی ساڵی 2001 لە شارۆچکەی شەقڵاوە کرایەوە، لە ساڵی 2001 لە کابینەی چوارەمی حکومەتی هەرێمی کوردستان وەک وەزیری پێشمەرگە دەستنیشانکرا.

ڕۆژی دووشەممە 23ی حوزەیرانی 2003، لە شاری هەولێر، وەک جێگری فەرماندەی گشتیی کوردستان، لەگەڵ فەرماندەیی باڵای هێزەکانی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان و هێزەکانی هاوپەیمانان بۆ ڕێکخستنی هێزی پێشمەرگە و بەشداریکردن لە ڕیزەکانی سوپای عێراق و پاسەوانی سنوور کۆبووەوە. ڕۆژی سێشەممە ٢٤ی ئایاری ٢٠٠٥ لەگەڵ سەرۆک کۆمار مەسعوود بارزانی بەخێرهاتنی سەعدون دولەیمی وەزیری بەرگری کۆماری فیدراڵی عێراقی کرد و باسی بەشداریکردنی سەرجەم پێکهاتەکانی سوپای عێراقی کرد. ساڵی ٢٠١٠ نوێنەری کۆنگرەی سێزدەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە لە شاری هەولێر. لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە دەستنیشانکرا مەسعوود بارزانی بە فەرماندەی میحوەری بەعشیقە لە پارێزگای موسڵ دەستنیشانکرا.

سەرچاوە:

1- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.

2- لیستی ناوی بەشداربووانی ئامادەنەبوو لە کۆنگرەی دوانزەهەمی پارتی دیموکراتی کوردستان، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، لاپەڕە ١.

3- ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و قوتابخانەی سیاسی دادگای باڵا لە ساڵی 1979، ڕۆژنامەی خێبات، لەسەر بابەتی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 794، هەولێر، ئەلئەسنین، 12ی ئابی 1996، لاپەڕە 5.

4- محمد حاجی کەریم، پێشمەرگە، ئەندامانی حیزب، وێنەیەکی بچووک لە ئاغاکانی جەنگ و تیرۆریستانی دۆزەخ، ڕۆژنامەی ئیخوان، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان- یەکگرتوو، ژمارە 2452، هیولەر، یەکشەممە 2ی تشرینی یەکەمی 1997، لاپەڕە 4.

5- ڕێبوار میحمد، چوار ژنم هەیە و نازانم چەند منداڵم هەیە، بەڵام حەز دەکەم پێنج منداڵم هەبێت، گۆڤاری ڕۆناهی، ڕێکخراوی ڕۆناهی، ژمارە 24، هێولەر، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، 1ی ئابی 2002، لاپەڕە 11،18،19.

6- هێژار عەبدەڵلێ، پێنج ساڵ لەسەر داستانی شکۆمەندی یەکەمین خواکورک، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان- یەکگرتوو، ژمارە 1735 هێولێر، شەممە، 4ی ئەیلولی 1993، لاپەڕە 13.

7- حەمید ئەفەندی، پەروەردە لە کوردستان، (بێ شیوێن - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی خەبات - 1986)، ل1،1ل، 131.

8- ح.ئەفەندی، پێشەکییەک بۆ حزبایەتی لە کوردستان، (شوێن نادیار - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی خەبات - 1984) لاپەڕە 11.

9- کۆبوونەوەیەکی هاوبەش لەنێوان پارتی و یەکێتی و هێزە هاوپەیمانەکان، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ئۆرگانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ژمارە 3100، ساڵی دوانزە، سلێمانی، یەکشەممە، 24ی حوزەیرانی 2003، لاپەڕە 11 ئەنجامدرا.

10- دڵشاد مستەفا وێسانی، باشووری کوردستان: هۆکاری ململانێ و ڕەنگدانەوەی لە ململانێ ناوخۆییەکان، (هێلێر - دەزگای چاپ و پەخشی ڕۆکسانە 2018) لاپەڕە 1 97.

11- زاهیر ڕۆژبەیانی، درێژەدان یان یاخیبوونی شۆڕش، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 1655، هێولێر، پێنجشەممە، 27ی ئایاری 1993، لاپەڕە 1 2.

12- جیلوان، درێژەدان یان ڕاپەڕینی شۆڕش، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 1658، هێولێر، یەکشەممە، 30ی ئایاری 1993، لاپەڕە ل 3.

13- البارزانی، کۆمەڵەی مەدالیای بارزانی، ڕۆژنامەی خێبات، زمانی پارتی دیموکراتی کوردستان- المحد، ژمارە 943، هەولێر، هەینی 24ی ئەیلولی 1999، لاپەڕە 4.

15- بریارەیتی، تێڕوانینێک لەسەر پێشمەرگەی دێرین، ڕۆژنامەی بریرایتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 3125، هیولێر، دووشەممە، 3ی تەمموزی 2000، لاپەڕە 1 7.

16- پارتی دیموکراتی کوردستان، قوتابخانەی سیاسی، بڕیار، ژمارە 9410، 5ی تشرینی دووەمی 1985، لاپەڕە 1.

17- حامید گێوهەری، مەدالیای بارزانی، بەرزترین خەڵاتی ئەدەبی، بەرگی یەکەم، (هیولەر - ڕێکخراوی خێرخوازی بارزانی - چاپخانەی حاجی هاشم 2015، لاپەڕە 1، 11، 115، 108

18- حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان لە عێراق (لەگەڵ سەرکردایەتی) 1946 - 1993 (دیهۆک - چاپخانەی خەبات 1998) لاپەڕە 174.

سالار حەفید، عەلی عەسکەری وال حکیم لیل تاریخ، (بیدون مەکان ـ بیدون سێنێ) لاپەڕە ١٧٣.

19- حەمید ئەفەندی، دەستان کۆرێ ٠٧/٠٤ و ٩ی نیسانی ١٩٩١، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە ٣٠٦٣، هێڤێر، پێنجشەممە ٠٦ی نیسانی ٢٠٠٠.

20- مێژووی حیزبی قەدرانی، لەسەر لقی شار، (هێلێر - ناوەندی لێکۆڵینەوە و هەڵسەنگاندنی ئەکادیمیای پارتی دیموکراتی کوردستان - دەزگای چاپ و پەخشی ڕۆژهەڵات 2019) لاپەڕە ل 20.

21- ڕاپۆرتی ڕۆژانە لەسەر هێگبێی پێشمەرگە، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو، ژمارە 2159، ژمارە، هەینی 8ی ئازاری 1996، لاپەڕە 5.

22- دلاوەر ئۆمەر، پێگەی باڵەکایەتی لە شۆرێشی ئیلولی دا 1961 -1975، تێزی ماستەری چاپنەکراو، زانکۆی سۆران، فاکەڵتی ئاداب - بەشی مێژوو، 2017، لاپەڕە 68.

23- الريس البارزانی وه زیری داهاتووی به ڕگری عێراق، ڕۆژنامه ی ئه ل تاکسی، له لایه ن ئه ل تاکسی بۆ خه ڵک بڵاوکراوه ته وه ، ژماره 4481، ماوه ی فرۆشتن، به غدا، ئه لئه ڕبه ، 25ی ئایاری 2005، لاپه ڕه 1.

24- شەعبان عەلی شەعبان، هەندێ مەعریفەی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر – چاپخانەی ڕۆژهەڵات 2013) لاپەڕە 120.

25- عومەر عوسمان، ژیانی کوردێک، بەرگی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی هاچی هاشم 2005) لاپەڕە، 11، 49، 92، 165، 170.

26- فاتیح ڕسول، چەند لاپەڕەیەک لە مێژووی بەرهەمی گەلی کورد، بەرگی سێ، (سوید 1994)، لاپەڕە 305.

27- فاتیح ڕسول، چەند لاپەڕەیەک لە مێژووی بەرهەمی گەلی کورد، بەرگی یەکەم، (سوید - چاپخانەی هەڵەبجە 1979) لاپەڕە 268.

28- فازیل ڕەئوف، بەرێو خور، بەرگی یەکەم، (هوێلەر - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری 2001)، لاپەڕە 11، 152، 174.

29- حکوومەتی هەرێمی کوردستان، بەرگی یەک، (هێلێر - چاپخانە و چاپخانەی هەولێر 2010) لاپەڕە 348.

30- کەیفی هادی، حەمیشە لەقی، دوو ڕۆڵی سەرەکی، گۆڤاری سێفین، ئۆرگانی کۆمیتەی دووهەمی لێقەی هێولێر، ژمارە 58، هێلەر، چاپخانەی پەروەردە، حوزەیرانی 2005، لاپەڕە 1، 15، 17.

31- لەقی دوو، لەقی دوو لە کتێبی خەباتەکان، (هوێلەر - چاپخانەی ئاراس 2010) لاپەڕە 42.

32- لە چوارچێوەی ئاهەنگی یۆبیلی زێڕین، سەرۆک کۆمار مەسعوود بارزانی بارزانی مەدالیای بەخشی بە شەڕڤانان و دایکانی شەهیدان، گۆڤاری گوڵان، ژمارە ٨٤، هێڤێر، ١ی ئەیلولی ١٩٩٦، لاپەڕە ٩.

33- مەسعوود البارزانی، البارزانی و کارەکانی نوسینگەی سەرنوسەری کوردی، چاپخانەی فرۆشتن، چاپی دووەم، (هەولێر- چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە 2002) لاپەڕە 337.

34- محمد علی ئیسماعیل، بیرەوەرییەکی حەفتا ساڵان و زیاتر لە سەدەی نۆزدەهەمدا، (چاپکردنی 2019)، لاپەڕە 262.

35- مەلا فاروق شیوانی، هەموو کورد، چاپی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕێوشەنبی 1997)، لاپەڕە 108.

36- دۆستانی حیزبی دێموکرات... بۆ یادی شۆڕشی ئەیلول، تایبەت بوون بە کار، ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی حیزبی دێموکرات، ژمارە 637، چوارشەممە، 9ی ڕەزبەری 1992، لاپەڕە 6.