مامۆستا جەلال عەبدولڕەحمان ئەمین لە ساڵی 1947 پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرد، لە ساڵی 1959 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی شەشەم) هەڵبژێردرا. لە ساڵانی (1960-1961)دا سێیەم فەرمانبەری لێپرسراوی کۆمیتەی لقی دووی حیزب بووە. لە ساڵی 1961 لە دەستی پۆلیسی عێراق هەڵدێت و پەیوەندی بە هێزی پێشمەرگەوە دەکات. لە ساڵی 1964 لە چالاکی حزبی بەجێدەهێڵێت.
ژیاننامە
مامۆستا جەلال عەبدولڕەحمان ئەمین (١٩٢٨ - ١٩٨٧) ناسراو بە (جەلال عەبدولڕەحمان شیوانی و جەلال عەبدولڕەحمان بەگ، مام ڕێش و جەلال بەگی شیوانی، لە دایکبووی شاری کەرکوکە، دەرچووی زانکۆی باڵای مامۆستایانی بەغدایە لە ساڵی ١٩٥٣، لە ساڵانی (١٩٥٣ - ١٩٥٧)، بەڕێوەبەری... قوتابخانەی ڕێدار بنەڕەتی لەسەر سنووری ئیدارەی پەروەردەی پارێزگای کەرکوک لە ساڵی 1960 لەگەڵ زیبا عەبدولواحید خەڵکی شارۆچکەی کۆی، لە ساڵی 1957 کارەکەی گواسترایەوە بۆ چەمچەماڵ کە بەشێکە لە پارێزگای کەرکوک.
لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1987 بە جەڵتەی دڵ لە گوندی مام ڕەش لە پارێزگای کەرکوک کە لەدایک بووە، کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی شێخ موحەیدین لە شاری کەرکوک بەخاک سپێردرا. بە زمانی کوردی، عەرەبی، تورکمان، ئینگلیزی قسەی دەکرد.
لاپەڕەی کار
لە ساڵی 1947 پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە، لە ساڵی 1949 لەکاتی خۆپیشاندانەکانی دژی دەسەڵاتی شانشینی عێراق لە شاری کەرکوک لەلایەن هێزەکانی پۆلیسەوە دەستگیرکراوە و دواتر ڕەوانەی زیندانی کەمپی سەربازی وەساش لە نزیک بەغدا کراوە. لە ساڵی ١٩٥٣ پەیوەندی بە یەکێتی قوتابیانی کوردستانەوە کردووە. لە ساڵی 1958 بەرپرسیار بووە لە پەیوەندیکردنی خەڵکی ناوچەی سیوان لەسەر سنووری پارێزگای کەرکوک بۆ ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی یەکگرتووی کوردستان. ساڵی 1958 بووەتە ئەندامی هەرێم لە لیژنەی هەرێمی کەرکوک سەر بە لیژنەی لقی سێی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان. لە ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکرات - عێراق (کۆنگرەی شەشەم) هەڵبژێردرا.
ساڵی 1959 بووەتە بەرپرسی لێژنەی لقی سێی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق. لە 10ی ئەیلولی ساڵی 1959 نوێنەری کۆنگرەی یەکەمی یەکێتی مامۆستایانی کورد (یەکەم کۆنگرەی شەقڵاوە) بووە. لە ساڵی ١٩٦٠ ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری قۆناغی کراوەی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. ساڵی ١٩٦٠ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی پێنجەم) هەڵبژێردرا. لە ساڵانی (١٩٦٠ - ١٩٦١) بەرپرسی ستافی سێهەمی کۆمیتەی لقی دووی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. لە ساڵی 1961 لە دەستی پۆلیسی عێراق هەڵدێت و پەیوەندی بە هێزی پێشمەرگەوە دەکات. لە 18-23ی کانونی یەکەمی ساڵی 1961 بەشداری لە کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی ئاسایشدا کرد و دەنگی بە بەردەوامی پارتی دیموکراتی کوردستان دا. شۆڕشی ئەیلولساڵی 1962 لەکاتی چالاکییە نهێنییەکاندا دەستبەسەر و ئەشکەنجە دراوە و لە زیندانی بەغدا زیندانی کراوە.
لە 10ی حوزەیرانی ساڵی 1963 بەشداری شەڕی شیواسور لەسەر سنووری پارێزگای کەرکوک لە دژی هێزەکانی پاسەوانی نیشتمانی (الحراس القومی) کرد. لە ساڵی ١٩٦٣ بوو بە سەرۆکی لیژنەی لقی دوو. لە ڕۆژانی ٤-٩ی نیسانی ١٩٦٤ بەشداری لە کۆبوونەوەی فراوانی ماوەتدا کرد کە دژی لابردنی سەرۆک کۆمار بوو. مستەفا بارزانی (1903 - 1979) لە مەکتەبی سیاسییەوە سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە. لە ٨ی نیسانی ١٩٦٤ ئەندامی شاندی مەجلیسی گشتی ماوێت بوو بۆ سەردانی سەرۆک کۆمار. مستەفا بارزانی و لە 10ی نیسانی ساڵی 1964، لە گوندی سێنگسەر، سەر بە پارێزگای سلێمانی، لەگەڵ سەرۆک کۆمار مستەفا بارزانی لەگەڵ سەرۆک کۆمار کۆبوونەتەوە و دەگەنە کۆتایی بەستنی کۆنگرەی شەشەم. بەڵام دەرکردنی بەیاننامەیەک لەلایەن قوتابخانەی سیاسییەوە دژی سەرۆک کۆمار کارەکانیان بێ ئەنجام دەکات.
سەرچاوە:
١- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای حیزبی دێموکرات.
2- ساڵح ڕەشید (سەرنوسەر)، دیداری سەردەمەکان، بەشی یەکەم، چاپی دووەم، (سلێمانی – چاپخانەی کارۆ – 2017)، ل183 - 184.
3- ئەحمەد بەنی خیلانی، یادەوەرییەکانم، (بەغدا – بڵاوکراوەکانی الرواد المزدیهیرە بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە و پەیوەندی – 1995)، ل. 163.
4- جەمال نەبێز، بیرەوەری ئەو ڕۆژانەی کە هەرگیز نایەنەوە، (سلێمانی – چاپخانەی شیڤان – 2017)، ل. 355.
5-کۆمەڵێک لە مامۆستایانی بەئەزموون لە هەرێمی هەولێر، بەرگی یەکەم، (هەولێر – بەڕێوەبەرایەتی پەیوەندییەکانی وەزارەتی پەروەردە – چاپخانەی فێرێک – 2019)، ل. 201.
6 - . حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق (لە قۆناغە سەرەکییەکاندا) 1946 – 1993، (دهۆک – چاپخانەی خەبات – 1998)، ل61، 67 - 68.
7- ڕەفیق شیوانی، هۆزی شیوان و هەرێمی شیوان، (بەغدا – 2016)، ل110 - 111، 267 - 268، 275، 324، 374.
8 - شکێب ئاکراوی، ساڵانی تەنگانە لە کوردستان: گرنگترین ڕووداوە سیاسی و سەربازییەکانی کوردستان و عێراق لە ساڵی 1958 تا 1980، چاپی دووەم، (هێلێر – چاپخانەی منارە – 2007)، ل. 154.
9- شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر – چاپخانەی ڕۆژهەڵات – 2013)، ل. 111.
10 - عەبدولسەتار تاهیر شەریف، خەبات لە دژی ژیان (بیرەوەریەکان) 1935 – 1971، (کەرکوک – چاپخانەی عەرەبخە – 2005)، ل36، 102.
11 - عەلی سینکاری، پرسی کورد و پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عێراق، بەشی سێیەم، (دهۆک – چاپخانەی زانای – 2012)، ل326 - 327.
12 - عەلی سینکاری، ڕاستی سەفەری شۆڕشی 11ی ئەیلولی 1961، (دهۆک – چاپخانەی زانای – 2013)، ل. 292.
13 - عەلی سنجاری، یادەوەرییەکانم لە پارتی دیموکراتی کوردستان، (دهۆک – چاپخانەی خانی – 2015)، ل. 20.
14 - فایق جەمیل، یادەوەرییەکانم، بەشی دووەم، گۆڤاری خازیر، ناوەندی ڕۆشنبیری بەردەرێش، ژمارە 33، ژانویەی 2010، ل. 16.
15 - کاوس قفتان، بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی نەتەوەیی کورد لە کوردستانی عێراق 1958 – 1964، (سلێمانی – ئیدارەی گشتی چاپ و بڵاوکردنەوە – 2004)، ل16، 162.
16 - کەیفی هادی، یادەوەرییەکانی لەبارەی سەرەتای کار و ئەرکی پێشمەرگە بۆ خوێنەرانی گۆڤارەکەمان دەگێڕێتەوە، گۆڤاری دێرین، ئۆرگانی لقی دووی قوتابخانەی پەیوەندییەکانی هەولێر، ژمارە 1، هەولێر، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە، شەممە، 4ی حوزەیرانی 2005، ل. 8.
17 - کۆنگرەی مامۆستایان و نووسەرانی کورد لە شەقڵاوە، گۆڤاری هێتاو، ژمارە 162، ساڵی 6، هێولەر، چاپخانەی کوردستان، سێشەممە، 15ی ئەیلولی 1959، ل1، 4.
١٨ - کۆنگرەی پێنجەمی حیزبی دێموکرات، گۆڤاری ڕۆژی نو، ژمارە ٣، ساڵی ١، سلێمانی، حوزەیرانی ١٩٦٠، ل. 56.
19 - کۆنگرەی ناوخۆی مامۆستایانی کورد لە شەقڵاوە، (سلێمانی – چاپخانەی کامێران – 1960)، ل. 77.
20 - مەریف خێزنەدار، ڕۆژانی من: پێکهاتە 1930 – 1949، بەرگی یەکەم، (هەولێر – چاپخانەی هاچی هاشم – 2009)، ل212 - 213.
21 - مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێ، (هێلێر – چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە – 2002)، ل. 137.
22 - مستەفا نەریمان، یادەوەرییەکانی ژیانم، (بەغدا – دەزگای ڕۆشنبیری و چاپ و بڵاوکردنەوەی کورد – (دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی دار الحریە) – 1994)، ل171 - 172.
