Taha Muhyedin Ma'ruf (Taha Hacı Molla Muhyedin olarak da bilinir), 1946'da (Birinci Kongre) Merkez Komite üyesi olarak seçildi. 2 Mayıs 2003 Cuma günü, Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinden sonra, Kürdistan Yurtseverler Birliği (PUK) güçlerine teslim oldu. Kısa bir süre ABD güçleri tarafından gözaltına alındı ve daha sonra serbest bırakıldı. Bundan sonra Süleymaniye şehrine taşındı ve daha sonra Süleymaniye vilayetinin Dukan kasabasında yaşadı.
Biyografi
Taha Muhyedin Ma'ruf (Taha Hacı Mela Muhyedin olarak da bilinir), 1924 yılında Süleymaniye şehrinde doğdu. Doğu Kürdistan'dan Hamedan'a göç eden ve Hamedan'daki Mirhoz ailesine mensuptur. 1946 yılında Süleymaniye'de sahnelenen ve gelirleri Süleymaniye vilayetinin Penjiwen kasabasındaki depremzedelere bağışlanan "Ulusun Yolunda" adlı oyunda rol aldı. 1948 yılında Bağdat Hukuk Fakültesi'nden lisans ve hukuk diploması aldı. 29 Mayıs 1955'te, kraliyet kararnamesiyle Irak Krallığı Dışişleri Bakanlığı'ndaki rütbesi üçüncü sınıfın birinci derecesinden ikinci sınıfın üçüncü derecesine yükseltildi. 2007 yılında tıbbi tedavi için Ürdün'e gitti. 7 Ağustos 2009'da Ürdün'ün başkenti Amman'da vefat etti ve Süleymaniye'ye defnedildi. Kürtçe, Arapça ve İngilizce dillerini akıcı bir şekilde konuşuyordu.
Çalışma sayfası
1945'te Kürt Kurtuluş Partisi'nin kurucu kurulunun ve siyasi okulunun üyesiydi. 1946'da, kendini yok etme amacıyla, Bağdat'ta düzenlenen Kürt Kurtuluş Partisi'nin İkinci Kongresi'ne katıldı, Kürt Demokrat Partisi'ne katıldı ve "Evet" oyu verdi. 1946'da, kongre delegeleri tarafından gizlice Kürt Demokrat Partisi Merkez Komitesi üyesi olarak seçildi (Birinci Kongre). 1946'da Süleymaniye'de Kürt Demokrat Partisi yetkililerinden biri olarak atandı. 1946'da, Kürt Demokrat Partisi temsilcisi olarak, ortak hareket amacıyla Irak Komünist Partisi Sekreteri Yusuf Salman Yusuf (1901-1949), bilinen adıyla Fahed ile temas kurdu. 1957'de Mısır Cumhuriyeti'nin başkenti Kahire'deki Irak Büyükelçiliği'nde ikinci sekreter olarak görev yaptı ve Kürdistan Birleşik Demokratik Partisi heyetinin tüzüklerini Halk Kongresi'ne (Asya-Afrika) sunmalarına yardımcı oldu. 1962'de Birleşik Krallık'ın başkenti Londra'da Irak Cumhuriyeti'nin büyükelçi yardımcısı oldu. 1968'de Irak Büyükelçiliği'nde diplomat oldu ve bakan rütbesiyle Londra'ya atandı. 31 Temmuz 1968'de Ahmed Hasan Bakr'ın (1914-1982) kabinesinde devlet bakanı olarak atandı. 12 Ağustos 1968'de cumhuriyet kararnamesiyle tarım reformu bakan vekili olarak atandı. 29 Ağustos 1968'de yine cumhuriyet kararnamesiyle belediye ve kırsal işler bakan vekili olarak atandı. 19 Eylül 1968'de, bir cumhuriyet kararnamesiyle (Ehmed Hesen Bekir'in kabinesinde) geçici Çalışma ve Konut Bakanı olarak atandı ve İbrahim Ahmed - Celal Talabani grubunun bir parçasıydı.
26 Ekim 1968'de, Irak Cumhuriyeti ile Suriye Arap Cumhuriyeti arasında imzalanan karşılıklı savunma anlaşmasına imza atan Irak heyetinin üyelerinden biriydi. 13 Aralık 1969'da, bir cumhuriyet kararnamesiyle Belediye İşleri ve Kırsal İşler Bakanı olarak atandı. 29 Mart 1970'te, bir cumhuriyet kararnamesiyle Devlet Bakanı rütbesiyle Irak Dışişleri Bakanlığı'na büyükelçi olarak atandı. 7 Haziran 1970'te, bir cumhuriyet kararnamesiyle Irak'ın İtalya Cumhuriyeti Büyükelçisi olarak atandı. Temmuz 1971'de, İtalya Cumhuriyeti Büyükelçiliği ile birlikte Arnavutluk ve Malta'ya da büyükelçi olarak atandı. 5 Ekim 1974 Cumartesi günü, Arap Baas Partisi tarafından Erbil şehrindeki okullardan birinde düzenlenen Kürdistan Özerk Bölgesi Yasama Konseyi'nin açılışına katıldı ve Arapça bir konuşma yaptı. 21 Nisan 1974 Pazar günü, Irak Cumhurbaşkanı Ahmed Hasan Bakr (1914-1982) tarafından Başkan Yardımcılığına atandı ve Saddam Hüseyin'in (1937-2006) iktidarı döneminde, 2003'te rejiminin yıkılmasına kadar bu görevde kaldı. 5 Ekim 1974 Cumartesi günü, Ahmed Hasan Bakr'ı temsilen, Kürdistan Bölgesi ve Erbil şehrinde Yasama Konseyi'nin ilk oturumunu açtı.
27 Şubat 1975'te Irak Devrimci Liderlik Konseyi tarafından Irak Turizm ve Tatil Beldeleri Yüksek Konseyi başkanlığına atandı. 28 Ekim 1974 Pazartesi günü, Arap Sosyalist Baas Partisi Genel Sekreteri Michel Aflaq (1912-1989) tarafından Bağdat Sarayı'nda kabul edildi. 15 Temmuz 1975 Salı günü de Bağdat'ta Arap Sosyalist Baas Partisi Genel Sekreteri Michel Aflaq tarafından kabul edildi. Aralık 1975'te Ulusal ve İlerici Cephe (Al-Jabha al-Wataniyyah wal-Qawmiyyah al-Taqedumiyah) Yüksek Komitesi üyeliğine atandı. 1979'da Brezilya Cumhuriyeti tarafından (Grande - Cruz) rütbesiyle Ulusal Madalya (Cruzeiro do Sul) ile ödüllendirildi. 1981 yılında Senegal Cumhuriyeti tarafından Büyük Haç madalyası ile ödüllendirildi. Aynı yıl Mali Cumhurbaşkanı tarafından Kıdemli Subaylar Madalyası ile onurlandırıldı. 1982 yılında Arap Baas Partisi Devrimci Liderlik Konseyi üyesi oldu. 2003 yılında, müttefikler tarafından yakalanması ödüllendirilen Arap Sosyalist Baas Partisi'nin 55 iktidar lideri listesinde 42. sırada yer aldı. 2 Mayıs 2003 Cuma günü, Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinden sonra, Kürdistan Yurtseverler Birliği güçlerine teslim oldu ve serbest bırakılmadan önce kısa bir süre ABD güçleri tarafından alıkonuldu. Bundan sonra Süleymaniye şehrine taşındı ve daha sonra kurumların ve medyanın gözünden uzak, Süleymaniye vilayetinin Dukan kasabasında yaşadı.
Kaynak:
1 - "Şehir Arşivi", Süleymaniye Dergisi, Süleymaniye Belediyesi, Sayı 37, Süleymaniye, Şivan Ofset Baskı Evi, Ağustos 2003, s. 3.
2 - Selahaddin Reşid, Mam Celal: Gençlikten Cumhuriyet Sarayına Çağların Bir Vizyonu, Birinci Cilt, (Süleymaniye - Karo Yayınevi - 2017), s. 53, 62, 350.
3 - "El - İrâdetü'l - Malikiye", sayı 429, Jarîdat al-Waqa'i' al - Irakyye, Midîriyet al - Tawjih wal - Iza'e al - Amme fîl - Irak ("Muhteşem Fermanlar", sayı 429, Al-Waqa'i' al-Iraqiyye Gazetesi, Irak Hidayet ve Neşriyat Genel Müdürlüğü), Sayı 3.653, Yıl Otuz Üç, Bağdat, 30 Haziran 1955 Perşembe, s. 10.
4 - A'dad Mümtaz Al heyderi, mukhtarat min muzakarat Salih Al heyderi (Derleyen: Mümtaz Heyderi, Salih Heyderi'nin Anılarından Seçme), İkinci Baskı, (Süleymaniye - Renj Press - 2004), s. 49, 80.
5 - Iftitah al meclis al teshri'i al awal lil mintiqa Kurdistan wa intixab a'za al meclis al tenfizi, al Ta'axi Newspaper, ("Kürdistan Bölgesi Birinci Yasama Meclisinin Açılışı ve Yürütme Kurulu Üyelerinin Seçimi", al - Ta'axi Newspaper), No. 1733, Bağdat, Times Press, Pazar, 6 Ekim 1974, s. 1.
6 - B. Hewraz, Güney Kürdistan'da Devrimci ve Kurtuluş Partisi'nin kuruluşu ve dağılması üzerine kısa bir çalışma, (Yayınlanmamış - Mayıs 1993), s. 19.
7 - 32 numaralı bildiri, Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı'na bağlı el-Vaka' el-Irakiye gazetesi, "32 numaralı bildiri", Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı'na bağlı el-Vaka' el-Irakiye gazetesi, Sayı 1.603, On Birinci Yıl, Bağdat, Cumartesi, 10 Ağustos 1968, s. 4.
8 - Cumhurbaşkanının Atanması, el-Teaxhi Gazetesi "Cumhurbaşkanı Yardımcısının Atanması", el-Teaxhi Gazetesi, Sayı 1.605, Bağdat, Times Press, Pazartesi, 22 Nisan 1974, s. 4.
9 - Cemil Hüseyin el-Cuburi, Cumhuriyet Dönemi Irak'ın Büyük Siyasetçileri 1958-2003, Birinci Bölüm, (Kahire - El-Maktab el-Arabi lil-Ma'arif - 2018), s. 153.
10 - Cemal Baban, Süleymaniye, Genişleyen Şehrim, Üçüncü Cilt, İkinci Baskı, (Hewlêr - Aras Matbaa ve Dağıtım Ajansı - Aras Yayınevi - 2012), s. 321.
11 - Cemal Baban, Süleymaniye, Büyüyen Şehrim, Dördüncü Cilt, İkinci Baskı, (Hewlêr - Aras Matbaa ve Dağıtım Ajansı - Aras Yayınevi - 2012), s. 474.
12 - Habib Mihemed Karim, Kürdistan-Irak Demokrat Partisi Tarihi (ana aşamalar) 1946 - 1993 (Habib Mihemed Karim, Kürdistan-Irak Demokrat Partisi Tarihi (ana aşamalar) 1946 - 1993), (Duhok - Metbe'et Xebat - 1998), s. 26, 28, 35.
13 - Hassan al-Sa'id, niwatir al kharb bölümt min melef a'laqa al la'abiye al dewliye ma' al ba'as al Irak (Hasan al-Sa'id, The Guardians of the West: Pages from the International League's Relations with the Irak Baas Party) 1948 - 1968, (Beyrut - Muesseset al-Wahde lil - Dirasat - 1992), s. 351.
14 - Hasan Latif el-Zübeydi, Irak Partileri Ansiklopedisi, (Beyrut - Muessesat al-Arif lil-Matbû'at - 2007), s. 338, 458, 537, 651, 652.
15 - Hiso Hurmi, lil mehat min hayat al amîr Tahsîn Saîd Ali Beg (Hiso Hurmi, Mîr Tahsîn Saîd Ali Beg'in Hayatından Bir Parça), (Hewlêr - Rojhilat Press - 2017), s. 80.
16 - David Mc Dowall, Tarîx-e Mo'aser-e Kurd (Çağdaş Kürt Tarihi), çev. İbrahim Yunisi, Dördüncü Baskı, (Tahran - Neşr-e Panîz - Çap-e Dalahu - 1393 H.), s. 529, 532.
17 - Al rafiq a'flaq yesteqbel naeb reis al cumhuriye, al taaxhi newspaper ("Yoldaş Aflaq, Başkan Yardımcısını Karşılıyor", al-Taaxhi Gazetesi), No. 1751, Bağdat, Times Press, Salı, 29 Ekim 1974, s. 1.
18 - Al rafîq misel a'flaq yesteqbel al rafîq te Muhyedin ma'ruf, al taaxî gazetesi ("Mîşel Aflaq Yoldaş Taha Muhyedin Ma'ruf Yoldaşı Karşılıyor"), el - Teaxî Gazetesi, Sayı 1961, Bağdat, Çarşamba, 16 Temmuz 1975, s. 1.
19 - "Bes diktatörlük rejiminin üç yetkilisi daha tutuklandı", Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin yayın organı olan Kurdistanî Niwê Gazetesi, Sayı 3.055, On İkinci Yıl, Süleymaniye, Cumartesi, 3 Mayıs 2003, s. 1.
20 - Sha'ban Ali Sha'ban, Bazı Siyasi ve Tarihsel Bilgiler, Üçüncü Baskı, (Hewlêr - Rojhilat Press - 2013), s. 103.
21 - Şivan Mihemed Emin Taha Xoşnaw, 1963 - 1970 arası Hewlêr: Siyasi duruma dair tarihsel bir çalışma, (Hewlêr - Salaheddin University Press - 2016), s. 61.
22 - Abdulkhalid Sabir (Mamosta Khalid), Süleymaniye'nin 1784 - 1914 yılları arasındaki eski ailelerinin soyağacı, İkinci Baskı, (Beyrut - Green Glory Press - 2010), s. 1301, 1307, 1312, 1314.
23 - Abdalxaliq Nasir Shuman, al taefiye al siyasiye fî al Irak (al a'had al cumhurî) (Abdulxalik Nasir Shuman, Irak'ta Siyasi Bölünme (Cumhuriyet Dönemi)) 1958-1991, (Londra - Dar al - Hikme lil - Neşir wal - Tewzi' - 2013), s. 113.
24 - Abdulwahab al-Kayali, Siyaset Ansiklopedisi, Üçüncü Cilt, (Beyrut - Al-Muessese al-Erebiyye lil-Dirasat wa-Neshir - 1983), s. 787.
25 - Al a'rab wal Kurd al mesale wal muxawif wal müştarakat, Sa'ed Beşir İskender, al sabit wal mutaxir fî al mewqif al qewmî al Kurdî tacae al salata al arabiye fî Bağdat xilal al a'hd al melikî 1921-1958 (Araplar ve Kürtler: Çıkar, Korku ve Ortaklık, Sa'ed Bashir İskender, "Şah Dönemi 1921-1958'de Bağdat'taki Arap Otoritesine Karşı Kürt Ulusal Tutumunda Sabit ve Değişken"), (Beyrut - Arap Siyasi Araştırmalar ve Araştırmalar Merkezi - 2019), s. 97.
26 - Ali Abdullah, Kürdistan Demokrat Partisi Tarihi - Irak Üçüncü Kongreye Kadar (Yayınlanmamış - Eylül 1968), s. 63.
27 - Hafuri Mirza Kerim, Gerçekleri Karıştırmam (Süleymaniye - Rehend Yayınevi - 2002), s. 34.
28 - Farhad Ewnî, 36 Mektup ve Sarayımdan Bazı Şahsiyetler (Hewlêr - Salaheddin Üniversitesi Yayınları - 2019), s. 55.
29 - "1968 tarihli 150 Sayılı Kanun", Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı'na ait el-Vaqa'i' el-Iraqiye Gazetesi, 1650. Sayı, On Birinci Yıl, Bağdat, Cumartesi, 9 Kasım 1968, s. 1, 2.
30 - "1197 Sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", Irak Enformasyon Bakanlığı'na bağlı el-Vakâî el-Irakiye Gazetesi, Sayı 1.821, On İkinci Yıl, Bağdat, Cumartesi, 27 Aralık 1969, s. 4.
31 - "Devrimci Komuta Konseyi Kararı No. 250", el-Vaqa'i' el-Iraqiye Gazetesi, Bağdat Enformasyon Bakanlığı, Sayı 2.448, On yedinci Yıl, Bağdat, Cumartesi, 8 Mart 1975, s. 4.
32 - Chris Kutschera, Conbeş - e Millî - ye Kurd (Kürt Ulusal Hareketi), Çeviren: İbrahim Yunisî, İkinci Baskı, (Tahran - Muessese-ye İntişarat-e Nigah - 1377 H.), s. 188.
33 - İngiliz Gizli Belgelerinde Kürtler 1966 - 1979, Çeviren: Mihemed Mustafa Qeredaxi, İkinci Cilt, (Süleymaniye - Diwaroj Aydınlanma ve İletişim Enstitüsü - Şivan Yayınevi - 2017), s. 103.
34 - Günter Deschner, Kürtler: Aldatılmış ve Baskı Altındaki Bir Halk, Çeviren: Heme Kerîm Arif, (Hewlêr - Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları - 1999), s. 251.
35 - "(Pentagon) tarafından aranan Baas rejimi yetkililerinin isim listesi", Kürdistan Yurtseverler Birliği'nin yayın organı olan Kurdistanî Niwê Gazetesi, Sayı 3.038, On İkinci Yıl, Süleymaniye, Pazar, 13 Nisan 2003, s. 2.
36 - "Övgüye Değer Özelliklere, İnsani Niteliklere, Doğuştan Gelen Niteliklere ve Yüksek Ahlaka Sahip Bir Savaşçı Mam Celal", Şehfet el-İttihad, Kürdistan Yurtseverler Birliği Merkez Gazetesi, Sayı 384, Sekizinci Yıl, Süleymaniye, Cuma, 5 Ağustos 2000, s. 3.
37 - Mam Celal, "Öğrenci Kongresi Yılı", Beşinci Bölüm, Xak Dergisi, Sayı 14, İkinci Yıl, Süleymaniye, Diler Ofset Baskı Evi, 10 Ağustos 1998, s. 7.
38 - Mihemed Karîm Şeyda, Kürt Halkının Asya ve Afrika Halkları Kongresi için Muhtırası (Süleymaniye - Kültür Bakanlığı - 1999), s. 10, 13, 15, 16.
39 - "Cumhuriyet Kararnamesi No. 164", el-Vaqa'i' el-Iraqiye Gazetesi, Bağdat Enformasyon Bakanlığı, Sayı 2.342, On altıncı yıl, Bağdat, Pazartesi, 22 Nisan 1974, s. 8.
40 - "179 No'lu Cumhuriyet Kararnamesi", Irak Enformasyon Bakanlığı'na bağlı el-Vaki' el-Irakiye Gazetesi, Sayı 1.867, On İkinci Yıl, Bağdat, Salı, 14 Nisan 1970, s. 11.
41 - "Cumhuriyet Kararnamesi No. 231", el-Vakâî el-Irakiye Gazetesi, Bağdat Enformasyon Bakanlığı, Sayı 2.832, Yirmi Üçüncü Yıl, Bağdat, 1 Haziran 1981, s. 14.
42 - "Cumhuriyet Kararnamesi No. 325", el-Vakıa'i' el-Irakiye Gazetesi, Adalet Bakanlığı, Sayı 2.718, Yirmi Birinci Yıl, Bağdat, 2 Temmuz 1979, s. 7.
43 - "Cumhuriyet Kararnamesi No. 326", el-Vakıa'i' el-Irakiye Gazetesi, Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, Sayı 1888 A, On İkinci Yıl, Bağdat, Çarşamba, 10 Haziran 1970, s. 29.
44 - "Cumhuriyet Kararnamesi No. 461", el-Vaqa'i' el-Iraqiye Gazetesi, Bağdat Enformasyon Bakanlığı, Sayı 2.846, Yirmi Dördüncü Yıl, Bağdat, 24 Ağustos 1981, s. 21.
45 - "Cumhuriyet Kararnamesi No. 68", Irak Enformasyon Bakanlığı'na bağlı el-Vakiye Gazetesi, Sayı 2.225, On beşinci Yıl, Bağdat, Çarşamba, 28 Şubat 1973, s. 3.
46 - "733 Sayılı Cumhuriyet Kararnamesi", Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı'na ait el-Vaqa'i' el-Iraqiye Gazetesi, Sayı 1.606, On Birinci Yıl, Bağdat, Perşembe, 15 Ağustos 1968, s. 2.
47 - "844 No'lu Cumhuriyet Kararnamesi", Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı'na ait el-Vaqa'i' el-Iraqiye Gazetesi, Sayı 1.620, On Birinci Yıl, Bağdat, Çarşamba, 11 Eylül 1968, s. 13.
48 - "Cumhuriyet Kararnamesi No. 995", Irak Kültür ve Enformasyon Bakanlığı'na ait el-Vaqa'i' el-Iraqiye Gazetesi, Sayı 1.633, On Birinci Yıl, Bağdat, Cumartesi, 5 Ekim 1968, s. 10.
49 - Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Kurtuluş Hareketi, Üçüncü Cilt, (Hewlêr - Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları - 2002), s. 204, 248.
50 - Mehdi Muhammed Kadir, Irak Kürdistan'ındaki Siyasi Gelişmeler 1945 - 1958, (Süleymaniye - Kürdistan Stratejik Araştırma Merkezi - 2005), s. 122, 123, 125.
51 - "Başkan Yardımcısının Kısa Tarihi", el-Ta'axi Gazetesi, Sayı 1606, Bağdat, Times Press, Salı, 23 Nisan 1974, s. 1.
52 - "General Barzani'nin Temsilcisi: Hain Bir Kürt Bekir Milletvekili Oldu", İtila'at Gazetesi, Sayı 14.385, Tahran, Pazartesi, 2 Ordibahişt 1353 Hicri, s. 2.
53 - Nawzad Ali Ahmed, Kürdistan Demokrat Partisi Basını, (Sulaymaniyah - Muesseset Jîn li Îhya' et -Turas al - Wasa'iqî wes - Sehefî al - Kurdî - 2010), s. 40.
54 - Buratha Haber Ajansı: Burathanews.com/Arabic/news/72273.
55 - Yasin Kadir Barzenci, Süleymaniye Tiyatroları 1926 - 1961 Yılları, (Süleymaniye - Serdem Matbaası ve Yayınevi - 2001), s. 49.
