ژیاننامە

سورکان مێلا باس ساڵی 1920 لە ناحیەی مێرگسۆری سەر بە پارێزگای هەولێر لەدایکبووە، لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی و بڕوانامەی میکانیکی کشتوکاڵی وەرگرتووە. لە یەکێتی سۆڤیەت لەگەڵ ماریا هاوسەرگیری دەکات و کوڕ و کچێکیان دەبێت بە ناوەکانی ڕەسوڵ و ڕەسمیە. سورکان دوای گەڕانەوەی لە یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٩ لە کارگەیەکی شەکر لە موسڵ دامەزراوە. لە ساڵی 1975 دوای شکستی… شۆڕشی ئەیلول گەڕایەوە بۆ گوندەکەی خۆی و پاشان دەچێتە هەولێر، لەوێ وەک بیرهەڵکەن درێژە بە کارەکەی دەدات. ماڵەکەی گواستەوە بۆ گوندی ماویلیان. ساڵی 1980 بەهۆی ئەوەی بەیسی نەبووە، لەلایەن حکومەتی عێراقەوە لەکارەکەی دوورخرایەوە. بە هەردوو زمانی کوردی و ڕووسی قسەی دەکرد. لە ساڵی ١٩٨٩ لە گوندی ماویلیان کۆچی دوایی کرد و لەوێ بەخاک سپێردرا.

لاپەڕەی کار

ساڵی 1943 پەیوەندی بە شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کردووە، لە 8ی ئابی 1945 بەشداری لە گرتنەوەی بنکەی پۆلیسی مارغێرادا کردووە و لە 19ی ئابی 1945 بە بڕیاری دادگای سەربازی عێراق، سەرجەم موڵک و ماڵە جوڵاو و نەجوڵاوەکانی دەستی بەسەردا گیراوە. لە 11ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1945 دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان بەرەو ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەڕێکەوت. لە 31ی ئازاری 1946 لە مەهاباد بووە بە پێشمەرگە لە هێزەکانی بارزانی لە سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان، بەشداری شەڕەکانی میحوەری سەققز لە کۆماری دیموکراتی کوردستان دەکات و لە 29ی نیسانی هەمان ساڵدا بەشداری شەڕی قەراوا لە ناوچەی سەقز دەکات.

دوای داڕمانی کۆماری دێموکرات لە ١٩ی ئازاری ١٩٤٧، بەشداری شەڕەکانی نێکسدە و شنۆی کرد و یەکێک بوو لەو پێشمەرگانەی کە لە ١٩ی نیسانی ١٩٤٧ لە ڕێگەی باکوری کوردستانەوە لە ڕێگای خواکورک و دەشتی بێرازگیرەوە گەڕایەوە بۆ ناوچەی شێروان و میزوری.

دوای گەڕانەوەیان ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە ١٥ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ هاوڕێکانی لە گوندی ئەرگۆش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و باسیان لەوە کرد کە ئایا بمێنێتەوە یان بچێتە یەکێتی سۆڤیەت. هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٢ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ... مستەفا بارزانی چووەتە یەکێتی سۆڤیەت و بەشداری شەڕی دۆڵی قەتور و شەڕی پردی ماکۆی کردووە. دوای زۆر سەختی و سەختی، لە 18ی حوزەیرانی 1947 لە ڕووباری ئاراس لە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پەڕیەوە و دەچێتە ناو یەکێتی سۆڤیەت.

دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 1947، خۆیان و هەموو هاوڕێکانیان، بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە ئۆردوگایەکی داخراودا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون لە شاری نەخچیڤانی کۆماری ئازەربایجان، لەلایەن کۆمەڵێک سەربازەوە پاسەوانییان بۆ دەکرا و لەڕووی خۆراک و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵدا کرا. پاشان بە بڕیاری دەوڵەتی سۆڤیەت دابەش بوون بەسەر ناوچەکانی ئاغدەم، لاچین، ئەیولاکس و کەلباجار لە ئازەربایجان. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947دا گواستراونەتەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکوی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان و لە 23ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازی و جلوبەرگی سەربازییان پێدەدرێت و لەژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجان ڕۆژانە 8 کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە. لە هەمان کاتدا ڕۆژانە چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە هاوڕێ خوێندەوارەکانیان وەرگرتووە.

دوای سەرکردایەتی کارەساتبارەکەی جەعفەر باکیرۆڤ و هەڤاڵەکانی، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ بڕیارێک درا کە ئۆردوگای سەربازی لە کۆماری ئازەربایجانەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چرچوک لە نزیک تاشکەند پایتەختی کۆماری ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ لەگەڵ هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر ڕەوانەی گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت کران و لە کێڵگە بەکۆمەڵەکاندا کاریان دەکرد (زەوییەکان کە خەڵک لە دەوڵەت وەریانگرتبوو و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا).

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەک لە ژەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار نامەیەک گەیشتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی دۆستانی کرد و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی دۆستانی بارزانی پێکبهێنێت. لە کۆتاییدا لیژنەکە بڕیاریدا هەموویان لە شاری ڤریبیسکی کۆبکەنەوە، بۆیە شاندەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١دا چوونە شاری ڤریبیسکی لە یەکێتی سۆڤیەت.

دوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی ژەنەراڵ مستەفا بارزانی، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، لێبوردنێکی گشتی بە خۆی و هاوڕێکانی بەخشرا بەپێی مادەکانی ٣ و ٧ و بڕگەی (ئە)ی مادەی ١٠ و مادەی ١١ی یاسای هەموارکردنەوەی ژمارە ١٩ی ساڵی ١٩٥٩.

لە ساڵی 1958 کۆماری عێراق بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا و لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی لە کەشتیی جۆرجیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

سورکان مێلا باس لە ساڵی ١٩٦١ بەشداری کردووە شۆڕشی ئەیلول ڕائید بووە و لە شەڕەکانی هێلبەت و جاجۆکێ و زۆزیک و گۆرێتودا بەشداری کردووە. لە ماوەی پێشمەرگەدا دوو جار بریندار بووە.

سەرچاوە:

1. حەمید گەردی، پوختەی مێژوو، چاپی یەکەم، (هوێلەر - دەزگای چاپ و پەخشی ئاراس - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ٢٠٠٤).
2. حەیدەر فاروق ئەلسەمەرەیی، ذیا کافر و ڕۆڵی سیاسی و ئابووریی لە عێراق، (لەندەن - دار الحیکمە - ٢٠١٦).
3. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013).
4. عومەر فاروقی سەرکردەی ژیری ژیان و خەباتی نەمیر مەلا مستەفا بارزانی، چاپی دووەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002).
5. عەبدولڕەحمان مەلا حەبیب ئەبوبەکر، عەشیرەتی بارزان لە نێوان ساڵانی 1931 - 1991، چاپی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری - 2001).
6. عەبدوڵڵا خافور، فەرهەنگی جوگرافیای هەولێر، (هەولێر - دەزگای چاپ و پەخشی حاجی هاشم - 2015).
7. کاروان محمد مەجید، بارزانی لە مەهابادەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم، (سلێمانی - چاپخانەی پەیوەند - ٢٠١١).
8. گۆڤاری هێتاو، ژمارە ١٥٤، ساڵی شەشەم، هێولەر، چاپخانەی کوردستان، هەینی، ١٥.٠٤.١٩٥٩.
9. بۆ یادی شەهیدی فەرماندەی گشتی هیسۆ میرکسان جاجۆکی، ٦٢ ڕۆژ لەگەڵ بارزانی، کۆچی دوایی بنەماڵەی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم (هوێلەر - چاپخانەی ڕێوشنبیری - ١٩٩٧).
10. لەیث عەبدولموحسین جەواد ئەلزوبەیدی، شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عێراق، (بەغدا – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی دار الرشید - ١٩٧٩).
11. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931 - 1958، (دهۆک - چاپخانەی خێبات - 1998).
12. نەجەف قولی پیسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە تا کەناری ئاراس، سەرنووسەری شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان - ١٩٩٦).
13. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.