پارێزەر و سیاسەتمەدار ڕەشید ئیسماعیل ئەکسە ناسراو بە ڕەشید باجەلان. لە کۆتاییەکانی سی و چلەکانی سەدەی ڕابردوودا وەک ئەندام و دامەزرێنەر و سەرکردەی چەندین کۆمەڵە و حزب بەشداری کردووە، وەک کۆمەڵەی برایەتی و کۆمەڵەی لاوان لە بەغدا، کۆمەڵەی تاریکتر لە خانەقین، پارتی کوردی هیوا لە کەرکوک، پارتی ڕزگاریخوازی کورد. ساڵی 1946 بەشداری لە کۆنگرەی دووەمی پارتی ڕزگاریخوازی کورد لە بەغدا کردووە و دەنگی بە هەڵوەشاندنەوەی دا تا پارتی ڕزگاریخوازی کورد بتوانێت بچێتە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردەوە. ساڵی ١٩٤٦ لە یەکەمین کۆنگرەدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کورد هەڵبژێردرا. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٠١ لە بەغدا کۆچی دوایی کرد.
ژیاننامە
ڕەشید ئیسماعیل ئەکسە لە ساڵی ١٩٢٠ لە دیالە لەدایک بووە. لە ساڵی ١٩٤٠ لە بەشی یاسا لە کۆلێژی یاسای بەغدا دەستی بە خوێندن کردووە و لە ساڵی ١٩٤٤ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرتووە، وەک پارێزەر و دادوەر کاری کردووە و بووەتە ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق. لە ساڵی 1958 لە وەزارەتی چاکسازی کشتوکاڵی دامەزرا و دواتر لە 14ی شوباتی 1960 وەک دادوەر دامەزرا، لە 30ی حوزەیرانی 1983 خانەنشین بووە و دواجار بووەتە ئەندامی لیژنەی مێژوو و ڕۆشنبیری ئەنجومەنی زانستی کوردی عێراق (ئەکادیمیای زانستی عێراقی).
لە ١٦ی شوباتی ٢٠٠١ لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لەوێ لە گۆڕستانی کەرخ بە خاک سپێردرا. زمانی کوردی، تورکی، عەرەبی، فارسی و ئینگلیزی شارەزا بووە.
لاپەڕەی کار
لە سی و چلەکانی کۆتایی سەدەی ڕابردوودا وەک ئەندام و دامەزرێنەر و سەرکردە لە چەندین کۆمەڵە و لایەنی وەک کۆمەڵەی برایەتی و کۆمەڵەی لاوان لە شاری بەغدا و کۆمەڵەی تاریکتر لە خانەقین و پارتی ئازادیی کورد لە شاری کەرکوک و پارتی ڕزگاریخوازی کورد بەشداری کردووە. لە ساڵی 1944 بەشداری لە کۆنگرەی کەلاری پارتی ئازادیی کورد کردووە بۆ پشتیوانی لە شۆڕشی دووەمی بارزان (1943 - 1945).
ساڵی 1946 لە کۆمپانیی میرهاج ئەحمەد تاهیر (1911 - 1988) ناسراو بە میرهاج ئاکرێ لە شاری مەهاباد لەگەڵ قازی محەممەد سەرۆکی کۆماری دێموکرات کۆدەبێتەوە. ساڵی 1948 ڕێکخەری خۆپیشاندانەکانی نان بووە لە شارۆچکەی خانەقین و پاڵپشتی لە بارزانییە زیندانی و زیندانییەکانی ئەم خۆپیشاندانەدا کردووە، هەر بەو هۆیەشەوە لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە بە تۆمەتی هاندانی خەڵک بۆ خۆپیشاندان سزا دراوە و زیندانی کراوە.
ساڵی 1946 نوێنەری کۆنگرەی دووهەمی پارتی ڕزگاریخوازی کورد بووە لە بەغدا و دەنگی دا بە هەڵوەشاندنەوەی بۆ ئەوەی پارتی ڕزگاریخوازی کورد بتوانێت بچێتە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردەوە. هەر لەو ساڵەدا لە یەکەمین کۆنگرەی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کورد هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٥٩ بەشداری کۆنگرەی چوارەمی کردووە و ساڵی ١٩٦٠ لە کۆنگرەی پێنجەمدا بەشداری کردووە، لە ساڵی ١٩٦٣ بە تۆمەتی کوردبوون لەلایەن هێزەکانی پاسەوانی نیشتمانی (الهێرس ئەلقەومی)ەوە دەستگیرکراوە و ئەشکەنجە دەدرێت.
بەرهەمەکانی: ١.
مزگەوتی ئەلتواب ٢٠١٤
سەرچاوە:
1- ئەعداد، کاروان عوسمان خەیات، ڕەشید ئیسماعیل باجەلان، کامیع التواب، (السلێمانی - المدریە العامە لیل سەقافە و الفن لیل جێرمیان - مەتبە گونچ - 2014.
2- مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان، کۆنگرە و کۆنفرانسەکانی (بەرنامە و بەڕێوەچوونی ناوخۆ)، کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان، بەرگی یەکەم، (هوێلەر - دەزگای چاپ و پەخشی ڕۆکسانە - 2021).
3- شادان خانەقین، کەسایەتی بەناوبانگی خانەقین ڕەشید باجەلان، گۆڤاری سیروان، ژمارە 15ی خانەقینی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 4، پاییزی 2008.
4- مێهدی محمد قادر، پێشهاتە سیاسییەکانی کوردستانی عێراق 1945-1958، (سلێمانی - ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتیژی کوردستان 2005).
5- عومەر عەلی شەریف، ڕەشید باجەلان 1920 - 2001، 100 کەسی ناوداری کەرکوک و جێرمیە، (سلێمانی - چاپخانەی کارۆ 2019).
6- شیوان میحمەد ئەمین تەها خۆشناو، لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لە بارەی دۆخی سیاسی هێڤێر لە نێوان ساڵانی 1963 تا 1970، (هێولەر - چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین 2016).
7- بێهار ڕەشید باجەلان، ڕەشید باجەلان 1920 - 2001، خەباتکارێکی دێرین و دێرین بۆ کوردایەتی، (سلێمانی - بنکەی جین - دەزگای چاپ و پەخشی شیڤان 2007).
8- حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان لە عێراق (بە سەرۆکایەتی کۆماریشەوە) 1946 - 1993، (دیهۆک - چاپخانەی خێبات 1998).
9- عەبدولڕەزاق موتڵەک ئەلفەهد، ئەحزاب السیاسیە فی العراق و دێورەح فی الهراکێ الوتانی و القومی 1934 - 1958، (بەیروت - شرکیە المتبوعەت لیل تەوزی و نەشیر - 2011).
10- عەلی عەبدوڵڵا، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق تا دامەزراندنی کۆنگرەی سێیەم، (بێ شیوێن - ئەیلولی 1968).
11- عوسمان سەنگسەری، بەشێک لە ژیانی سەرکردە نەمرەکانی کوردستان، (سلێمانی - دەزگای چاپ و پەخشی سیما 2014).
12- مەسعوود البارزانی، البارزانی وەل هەرکە ئەلتەحریریە الکوردیە، المجالد العویل، الطبیە السانیە، (بەیروت - کاوە لیل سێقافیە الکوردیە 1997).
