مەسعوود مستەفا شێخ محمد شێخ عەبدولسەلام بارزانی ناسراو بە سەرۆک مەسعوود بارزانی و کاک مەسعود و کاکە و باوکی مەسرور بارزانی، لە ساڵی 1962 پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستانەوە کرد، یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی دەزگای بەرگری لە ساڵی 1966 و دواتر سەرۆکی دەستەی بەرگری، بە ئەندامی لیژنەی ناوەندی کوردستان هەڵبژێردرا پارتی دیموکرات لە کۆنگرەی هەشتەمی ساڵی 1970دا، لە ساڵی 1975 لەلایەن مستەفا بارزانییەوە ئەرکی ڕێکخستنەوەی پارتی دیموکراتی کوردستانی پێ سپێردرا، یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی سەرکردایەتی کاتی و یەکێک بوو لە دەستپێشخەرانی شۆڕشی 26ی ئایاری 1976ی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان وەک سەرۆکی پارتی هەڵبژێردرا 1979، لە ساڵی 1988 وەک سەرۆکی بەرەی کوردستانی دەستنیشانکرا، هەروەها وەک سەرۆکی بەرەی کوردستانی سەرکردایەتی ڕاپەڕینی بەهاری ساڵی 1991ی کرد. لە ساڵی 2005 بە سەرۆکی هەرێمی کوردستان هەڵبژێردرا، لە 25ی تەمووزی 2009 لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان بە دەنگی ڕاستەوخۆی دەنگدەرانی هەرێمی کوردستان وەک سەرۆکی هەرێمی کوردستان هەڵبژێردرایەوە، لە ساڵی 2014 فەرماندەی مەیدانی بووە لە شکستی ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش. ساڵی 2017 بڕیاردەر و چاودێری پڕۆسەی ڕیفراندۆمی هەرێمی کوردستان بووە، کە تێیدا 93%ی هاووڵاتیان دەنگیان بە "بەڵێ" داوە بۆ سەربەخۆیی کوردستان. بەمەبەستی گەیاندنی دەنگی ڕەوای گەلی کورد، سەردانی کۆشکی سەرکردە عەرەبی و نێودەوڵەتییەکانی کرد و بەشداری لە کۆنفرانسە نێودەوڵەتییەکان کرد. لە کۆتایی مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی 2017، ڕەتیکردەوە ماوەی سەرۆکایەتییەکەی درێژ بکاتەوە و دەستی لەکارکێشایەوە و ڕایگەیاند، وەک پێشمەرگە دەمێنمەوە. ئێستا بەرپرسی پارتی دیموکراتی کوردستان و مەڵبەندی بارزانییە.

سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان

مەسعوود مستەفا بارزانی لە ساڵی 1970 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەی هەشتەمەوە بە 429 دەنگ لە کۆی 488 ئەندام وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1979 لە کۆبوونەوەی فراوانکراوی پارتی دیموکراتی کوردستان لە شاری شاوانێ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان وەک سەرۆکی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان دەستنیشانکرا. لە کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ساڵی ١٩٧٩، کۆنگرەی دەیەمین لە ساڵی ١٩٨٩، کۆنگرەی یازدەهەم لە ساڵی ١٩٩٣، کۆنگرەی دوانزەهەم لە ساڵی ١٩٩٩، کۆنگرەی سێزدەهەم لە ساڵی ٢٠١٠، کۆنگرەی چواردەهەم لە ساڵی ٢٠٢٢ هەڵبژێردرا.

ئەرک و بەرپرسیارێتی

لە 20ی ئایاری ساڵی 1962 مەسعوود مستەفا بارزانی بۆ گەیشتن بە مافە نەتەوەییەکانی گەلی کوردستان پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستانەوە کرد و وەک پێشمەرگەی بەرگری لە کوردستان بەردەوامە لە خەباتی خۆی. لە ١٥ی پووشپەڕی ١٩٧٥ ئەرکی ڕێکخستنەوەی ڕێکخستنەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی لە ئەستۆ گرت لە دوای شکستی شۆڕشی ئەیلول کە بە سەرکردایەتی کاتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناسرابوو. لە ٢٦ی ئایاری ١٩٧٦دا سەرکردایەتی شۆڕشی گوڵانی پێشکەوتنخوازی کرد و درێژەی بە خەباتی چەکداری و سیاسی دا. ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ فەرماندەیی و بەشداری لە زۆربەی شەڕ و داستانەکانی بەرگریدا کردووە و بە ماندووبوون و تواناکانی، سەرکەوتن و شکستی زۆری لە ژیان و خەباتدا تێپەڕاندووە.

لە 13ی تەمموزی 2003 وەک ئەندامی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی حکوومەتی کاتی عێراق (ئەنجوومەنی ئیدارەی ئینتقالی) دەستنیشانکرا و لە مانگی نیسانی 2004 بوو بە سەرۆکی ئەنجوومەنەکە.

لە 12ی حوزەیرانی 2005 بە بڕیاری جڤاتی نیشتیمانی کوردستان وەک یەکەم سەرۆکی هەرێمی کوردستان هەڵبژێردرا و لە 14ی حوزەیرانی 2005 وەک یەکەم سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە پەرلەمانی کوردستان سوێندی یاسایی خوارد.

ژیان و قۆناغەکانی خوێندن

مەسعود مستەفا بارزانی لە 16ی ئابی 1946 لە شاری مەهابادی ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە سەردەمی کۆماری دیموکراتی کوردستان لەدایک بووە. لە بنەماڵەی شێخ تەکیە بارزان، شوێنکەوتووی مەولانا خالید نەقشبەندی (١٧٧٩-١٨٢٧) و کوڕی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانییە. لە ئەنجامی داڕمانی کۆماری دیموکراتی کوردستان لە مەهاباد و دەربەدەری بارزانی باوکی لە یەکێتی سۆڤیەت، بۆ ماوەی ١٢ ساڵ لە باوکی دابڕاوە. ساڵی ١٩٥٣ چووە قوتابخانەی سەرەتایی لە گوندی ناپاکس. لە ساڵی ١٩٥٨ خوێندنی سەرەتایی بە سەرکەوتوویی تەواو کردووە و لە ئامادەیی ڕۆژاڤا لە بەغدا درێژە بە خوێندن دەدات. ساڵی 1958 بۆ یەکەمجار لە فڕۆکەخانەی موسەنا لە بەغدا چاوی بە باوکی مستەفا بارزانی سەرۆکی هەرێم کەوت. لە نیسانی ساڵی 1959 لە هۆڵی گشتی بەغدا لە مەراسیمی گەڕانەوەی دۆستانی بارزانی لە یەکێتی سۆڤیەت، لەگەڵ زێیم ڕوکین عەبدولکەریم قاسم، سەرۆکوەزیرانی عێراق و مستەفا بارزانی، سەرۆک وەزیرانی عێراق بەشداری کرد. بوو.

لە ٢٠ی ئایار قوتابخانەی جێهێشت و پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستانەوە کرد. زمانی کوردی، عەرەبی، فارسی، ئینگلیزی دەزانێت.

شۆڕشی ئەیلول

مەسعود بارزانی هەر لە تەمەنی گەنجیەوە خەباتی چەکداری و سیاسی بۆ گەلەکەی کردووە و ئایدۆلۆژیای ڕزگاریخوازانەی بنەماڵەکەی کاریگەری لەسەر داڕشتنی جیهانبینییەکەی هەبووە.

لە ساڵی 1962 و لەسەرەتای تەمەنی گەنجیدا پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستانەوە کرد و دوای ساڵێک بەشداری کۆبوونەوەی مەزنی کۆی کرد، لە ساڵانی 1964 و 1966 وەک میوان بەشداری کۆنگرەی 6 و 7ی پارتی دیموکراتی کوردستانی کرد، لە ساڵی 1966 بووەتە یاریدەدەری لێپرسراوی مەڵبەندی بارزانی و لە کۆنگرەی مەزنی بارزانی هه مان ساڵ بوو به ئه ندامی کۆمیته ی په یوه ندییه کانی ده ڕه وه ی کۆمیته ی به ڕێوه به ڕی ئه نجومه نی سه ڕکردایه تیی شۆڕشی کوردستان و له هه مان ساڵدا بووه به سه ڕۆکی کۆمیته ی کاروباری ئیتلاعات و ئاسایشی کۆمیته ی به ڕێوه به ڕی ئه نجومه نی سه ڕکردایه تی شۆڕشی ئه یلول، له ساڵی 1967 ده زگای ئاسایش و ئیتلاعاتی شۆڕشی دامه زراندووه که به ده زگای به ڕگری ناسراوه و له ساڵی 1969 هه ڕوه ها به ڕپرسی کۆمیته ی ئیتلاعات و ئه منییه تی ئه نجومه نی سه ڕکردایه تی شۆڕشی ئه یلول دامه زراندووه دەزگای پاراستنی شۆڕشی ئەیلول.

لە ٢٩ی ئەیلولی ١٩٧١ بەشداری لە وەڵامدانەوەی هێرشی تیرۆریستی دەزگای ئاسایشی گشتی عێراق و شاندێکی پیاوانی ئایینی عەرەبی عێراقی لەسەر شوێنی کۆبوونەوەی سەرۆک مستەفا بارزانی کرد. لە 15ی تەمموزی ساڵی 1972 ڕۆڵی هەبوو لە پووچەڵکردنەوەی هەوڵێکی تیرۆرکردنی سەرۆک بارزانی کە لەلایەن وەزیری ناوخۆی عێراق و بەڕێوەبەری گشتی ئاسایشی عێراقەوە ڕێکخرابوو. لە ٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥ دەبێتە ئەندامی کۆمیتەی پلاندانانی سەربازی شۆڕشی ئەیلول.

شۆڕشی گوڵان

مەسعود بارزانی دوای شکستی شۆڕشی ئەیلول لە ٢٦ی ئازاری ١٩٧٥ کۆچی کرد بۆ ئێران. لە ١٥ی نیسانی ١٩٧٥ لە کۆبوونەوەیەکدا لە دەرەوەی شاری نەخدە لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستانی دامەزراند و هێزی پێشمەرگەی کوردستانی ڕێکخستەوە. ساڵی 1988 بوو بە سەرکردەی ناحیەی شواکورک لە پارێزگای هەولێر.

ڕاپەڕینی کوردستان

مەسعوود مستەفا بارزانی لە ساڵی 1991 وەک بەرپرسی بەرەی کوردستانی سەرکردایەتی ڕاپەڕینی کوردستانی کرد و لە وتارێکدا بۆ خەڵکی ڕاپەڕینی کوردستان لە کۆی، یەکەم سەرکردەی کورد بوو کە باسی هەڵبژاردن و دەوڵەتێکی دامەزراوەیی کرد، دواتر لە ساڵی 1992 جڤاتی نیشتمانی کوردستان و حکومەتی هەرێمی کوردستان دامەزران. ڕۆڵی باڵای لە کاروباری کۆر و ڕێگریکردن لە پێشڕەوی سوپای عێراق لە مانگی نیسانی ساڵی 1991 بینیوە، لە 22ی کانونی یەکەمی 2007 بووە بە سەرۆکی ئەنجومەنی سەرۆکایەتی کوردستان، لە 20ی ئابی 2009 بۆ دووەمجار لە هەڵبژاردنی ڕاستەوخۆدا بە سەرۆکی هەرێمی کوردستان هەڵبژێردرا.

هەوڵ و چالاکیی ئاشتیانە

ڕۆژی 12ی کانونی یەکەمی ساڵی 1970، لە نزیک شارۆچکەی ڕواندزی سەر بە پارێزگای هەولێر، مەسعود مستەفا بارزانی پێشوازی لە سەدام حسێن جێگری سەرۆک کۆماری عێراق کرد کە هاتبوو بۆ گفتوگۆکردن لەسەر ئۆتۆنۆمی بۆ باشووری کوردستان. لە 11ی ئازاری 1970 ئەندامی شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو بۆ واژۆکردن و ڕاگەیاندنی ڕێککەوتننامەی 11ی ئازار بۆ مافی ئۆتۆنۆمی بۆ کوردستان. لە ٢ی حوزەیرانی ١٩٧٠ سەردانی شاری کەرکوکی کرد و ڕایگەیاند کە کەرکوک شارێکی کوردییە، ئەمەش حکومەتی عێراقی لەو کاتەدا نیگەران کرد.

لە 15ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1970 لە گوندی دیلمان بەخێرهاتنی سەرکردەکانی گروپی ئیبراهیم ئەحمەد-جەلال تاڵەبانی کرد. لە 16ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1976 لەگەڵ جەلال تاڵەبانی (1933-2017) لە لەندەن بە ئامانجی هاوئاهەنگی و هاوکاری نێوان سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان ڕێککەوتنێکی واژۆکرد. لە 19ی کانونی یەکەمی ساڵی 1976 بۆ پاراستنی بەرژەوەندی باڵا و یەکڕیزی گەلی کورد سەردانی دیمەشقی کرد و لەگەڵ دەسەڵاتدارانی سوریا و پاشان جەلال تاڵەبانی کۆبووەوە. ڕۆژی 1ی ئایاری 1977 لە دیمەشق لەگەڵ تاڵەبانی کۆبووەوە و ڕێککەوتنێکی لەسەر هاوکاری مەیدانی لە بوارە جیاجیاکان و کۆتاییهێنان بە ململانێکانی نێوان یەکێتی و پارتی واژۆکرد.

پارتی دیموکراتی کوردستان لە 28ی تشرینی دووەمی ساڵی 1980 ڕێککەوتنێکی لەگەڵ بەرەی نیشتمانیی دیموکراتی عێراقی ناسراو بە حزبی شیوعی عێراق و پارتی سۆسیالیستی یەکگرتووی کوردستان بە مەبەستی هاریکاری و چالاکی هاوبەش واژۆ کرد.

لە ناوەڕاستی مانگی ئابی ساڵی 1986 لەگەڵ محەمەد باقر حەکیم سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق لە تاران کۆبووەوە و باسیان لە دامەزراندنی بەرەی عێراق کرد. ڕۆژی 7ی ئازاری 1990 سەرۆکایەتی شاندێکی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستانی کرد و سەردانی بارەگای سەرکردایەتی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستانی کرد و لەلایەن ئەندامی سەرکردایەتی یەکێتی نەوشیروان مستەفا ئەمینی پێشوازی لێکرا. لە ٨ تا ١٠ی ئازاری ١٩٩٠ سەرپەرشتی کۆبوونەوەیەکی فراوانی بەرەی کوردستانی کرد.

لە ٢٠ی نیسانی ١٩٩١ سەرۆکی شاندی بەرەی کوردستانی بوو بۆ خولی دووەمی دانوستان لەگەڵ حکومەتی عێراق. لە 7ی نیسانی 1992 سەرپەرشتی کۆبوونەوەیەکی گەورەی بەرەی کوردستانی کرد لە پیرمام بۆ ئامادەکاری بۆ هەڵبژاردنی ئەنجوومەنی نیشتمانیی کوردستان. لە 19ی ئایاری 1992 لە هەڵبژاردنی ڕێبەری بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورددا، بە 446 هەزار و 819 دەنگ، واتە 47.51%ی دەنگەکان، پلەی یەکەمی بەدەستهێنا. بەڵام بەهۆی کێشەکانی دوای هەڵبژاردن ئەم پۆستە پڕنەکرایەوە. لە ٢٧ تا ٣١ی ئۆکتۆبەری ١٩٩٢ لە پیرمام میوانداری کۆنگرەی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی کردووە.

لە 9ی تشرینی دووەمی ساڵی 1994 بەشداری لە کۆبوونەوەی هاوبەشی قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو و یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان لە بارەگای سکرتاریەتی جەلال تاڵەبانی لە هەولێر کرد بۆ کۆتایی هێنان بە گرژییەکانی نێوانیان. لە 17ی شوباتی 1994 سەرپەرشتی واژۆکردنی ڕێککەوتنی ئاشتی نێوان یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان و بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستانی عێراق کرد. لە ٤ی ئایاری ١٩٩٤ لە کۆبوونەوەی هاوبەشی پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ئاگربەست و ئاساییکردنەوەی دۆخی باشووری کوردستانی واژۆکرد. ساڵی 1996 لەگەڵ عەبدوڵڵا ئۆجەلان لە دیمەشق کۆبووەوە. لە 17ی ئەیلولی ساڵی 1998 بە ئامادەبوونی مادلین ئۆلبرایت، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، ڕێککەوتنی ئاشتی واشنتۆنی لەگەڵ ئەمینداری گشتی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، جەلال تاڵەبانی (1933-2017) واژۆکرد.

لە 14 تا 16ی کانونی یەکەمی 2002 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەی ئۆپۆزسیۆنی عێراق لە کۆنگرەی لەندەن بە ئەندامی لیژنەی بەدواداچوون و هەماهەنگی هەڵبژێردرا. لە ساڵی ٢٠٠٣ سەرکردایەتی کۆنگرەی سەلاحەدینی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی کرد بۆ ڕووخاندنی ڕژێمی سەدام حوسێن. لە ٢٨ی نیسانی ٢٠٠٣ سەرۆکایەتی شاندێکی کرد بۆ کۆنگرەی بەغدا بۆ بەدواداچوون بۆ بڕیارەکانی کۆنگرەی لەندەن و داننان بە مافەکانی کورد و پێکهێنانی حکومەت.

لە 18ی تشرینی دووەمی 2004 بەشداری لە کۆنگرەی دوکانی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی کرد، بۆ تاوتوێکردنی پرۆسەی هەڵبژاردن و جێبەجێکردنی ئەمنی و دادگاییکردنی سەدام حسێن. ڕۆژی 1ی کانونی یەکەمی ساڵی 2004 لە پیرمام لە پارێزگای هەولێر ڕێککەوتنێکی ستراتیژی لەگەڵ جەلال تاڵەبانی سەبارەت بە پرسە نیشتمانییەکانی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان واژۆ کرد.

ڕۆژی 21ی کانونی یەکەمی 2006 لە جڤاتی نیشتمانی کوردستان بە ئامانجی دامەزراندنی حکومەتێکی یەکگرتووی هەرێمی کوردستان، هەردوو ئیدارەی هەولێر و سلێمانی بەیاننامەیەکی هاوبەشیان لەگەڵ جەلال تاڵەبانی واژۆ کرد. ڕۆژی 27ی تەمموزی 2007 ڕێککەوتنێکی ستراتیژی لەگەڵ جەلال تاڵەبانی ئەمینداری گشتی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان واژۆکرد.

ڕۆژی 10ی کانونی یەکەمی 2019 پێشوازی لە شاندێکی سەرکردایەتی ئەنجوومەنی نیشتمانی کورد لە سوریا (ENKS) کرد و سەرپەرشتی دوو کۆبوونەوەی لە هەولێر و دهۆک لە نێوان (ENKS) و (TEVDEM) کرد.

گفتوگۆ لەسەر نووسینی دەستوورێکی هەمیشەیی بۆ عێراق

لە 11ی ئەیلولی 2003 مەسعوود مستەفا بارزانی لە شارۆچکەی پیرمام پێشوازی لە کارگێڕی مەدەنیی ئەمریکا لە عێراق، پۆڵ بریمەر و شاندی یاوەری کرد و تاوتوێی نووسینەوەی دەستوور و دەستەبەرکردنی مافە نەتەوەییەکانی کورد لەم دەستوورەدا کرد.

لە 14ی ئایاری 2005 پێشوازی لە دکتۆر عادل عەبدولمەهدی جێگری سەرۆک کۆماری عێراق کرد و پرسی دەستوور بابەتی کۆبوونەوەکە بوو. لە 24ی ئایاری 2005 پێشوازی لە سەعدون دولەیمی وەزیری بەرگری عێراق کرد و گفتوگۆی لەسەر داڕشتنەوەی سوپای عێراق بۆ هەموو پێکهاتەکان کرد. ڕۆژی هەینی 3ی حوزەیرانی 2005 پێشوازی لە د.حاجیم ئەلحەسەنی سەرۆکی پەرلەمانی فیدراڵی عێراق کرد. لە 17ی حوزەیرانی 2005 لە بەغدا لەلایەن جەلال تاڵەبانی سەرۆکی کۆماری عێراقی فیدراڵ و د.ئیبراهیم ئەلجەعفەری سەرۆک وەزیرانی عێراق پێشوازی لێکرا و باسیان لە دووبارە نووسینەوەی دەستووری عێراقی فیدراڵی و ڕێزگرتن لە مافی هەموو پێکهاتەکان کرد.

سەرکردایەتی مەیدانی دژی ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش

مەسعود مستەفا بارزانی، کە دوای هێرشەکانی ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش بۆ سەر هەرێمی کوردستان لە مانگی ئابی 2014، وەک فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی کوردستان بەرپرسی بەرەکانی جەنگ بوو، لە 20ی کانونی یەکەمی 2014 سەرپەرشتی ئازادکردنی دەشتی ڕەبیعە و چیای شنگال لە دەستی چەتەکانی داعش کرد.

لە ٢ی ئایاری ٢٠١٥ پێشوازی لە ستیڤن هارپەر سەرۆک وەزیرانی کەنەدا کرد. ڕۆژی دووشەممە ٢٤ی ئابی ٢٠١٥ پێشوازی لە بۆرگ برێندێ وەزیری دەرەوەی نەرویج و ئینا ئێریکسن سورید وەزیری بەرگری نەرویج کرد. لە میانی دیدارەکەدا باسیان لە شەڕی داعش و مەشق و ڕاهێنانی پێشمەرگە کرد. لە 13ی تشرینی دووەمی 2015 سەرکردایەتی هێزی پێشمەرگەی کرد لە ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی شاری شنگال لە دەستی داعش. لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ پێشوازی لە خاتوو ئۆرسۆلا ڤۆندەرلاین وەزیری بەرگری کۆماری فیدراڵی ئەڵمانیا کرد.

هەوڵی تیرۆرکردن

لە 8ی کانونی یەکەمی ساڵی 1979، مەسعود بارزانی لە هەوڵێکی تیرۆرکردنی سەرکەوتوو نەبوو لەلایەن دەزگای هەواڵگری ڕژێمی بەعس لە ڤییەنای پایتەختی نەمسا ڕزگاری بوو و دواتر توانی بە هاوکاری حکومەتی نەمسا و سەرۆکی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی فەلەستین، یاسر عەرەفات بگەڕێتەوە ڕۆژهەڵاتی کوردستان.

هەڵوێست و ڕێوشوێنی دژ بەیەک

لە ساڵی 2003 مەسعود مستەفا بارزانی بە بیانووی ڕووخاندنی ڕژێمی سەدام حوسێن دژی دەستێوەردانی سوپای تورکیا لە خاکی باشووری کوردستان وەستایەوە. دوای ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکەی نوری مالیکی، سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ داگیرکردنی کوردستان، وەک فەرماندەی هێزە چەکدارەکانی کوردستان فەرمانی ئۆپەراسیۆنی بەرگریی دەرکرد و هێزەکانی لە کەرکوک جێگیرکرد. ساڵی 2014 دوای بڕینی بودجەی هەرێمی کوردستان لەلایەن بەغداوە بڕیاریدا نەوتی خاو هەناردەی کوردستان بکات بۆ خەرجکردنی مووچەی هێزی پێشمەرگە و کرێکارانی کوردستان.

ساڵی 2014 پڕۆژەی سەربەخۆیی کوردستانی پێشکەش بە پەرلەمانی کوردستان کرد و لە 7ی حوزەیرانی 2017 لەگەڵ سەرجەم لایەنە کوردستانییەکانی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە بۆ ئامادەکاری بۆ ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی باشووری کوردستان. ڕۆژی 25ی ئەیلولی 2017، 93%ی هاووڵاتیانی کوردستان دەنگیان بە سەربەخۆیی کوردستان دا. بەڵام لە ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧ سەرکردایەتی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان لەلایەن فراکسیۆنێکەوە بلۆک کرا و بەشێکی کوردستان فرۆشرا. لە 20ی تشرینی یەکەمی 2017 وەک فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانی کوردستان لە میحوەرەکانی پیردێ، تەلسقۆف، مەحمودییە ​​و سحێلا لە دژی میلیشیاکانی حەشدی شەعبی و حزبوڵای لوبنان و سوپای عێراق و پۆلیسی فیدراڵی عێراق وەستا، کە لەلایەن ڕاوێژکارانی ئێرانەوە فەرماندەیی دەکرا و چەکی قورسی ئەمریکییان پێ پڕچەک کرابوو کە پێشتر بۆیان دابین دەکرا بۆ سوپای عێراق. بۆ بەرەنگاربوونەوەی داعش، و بە ئامانجی گرتنی پایتەختی هەرێمی کوردستان و کۆتاییهێنان بە بوونی کوردستان.

بەهۆی باری نائاسایی لە هەرێمی کوردستان و کۆتاییهاتنی ماوەی یاسایی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان لە 29ی تشرینی یەکەمی 2017، پەرلەمانی کوردستان بە زۆرینەی دەنگ دەنگیدا بۆ درێژکردنەوەی ماوەی سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان، بەڵام ئەو ڕەتیکردەوە و دەسەڵاتەکانی پێشکەشی ئەنجومەنەکە کرد بۆ ئەوەی بەشێوەیەکی یاسایی بگوازرێتەوە بۆ ئەنجومەنی وەزیرانی کوردستان، هەروەها بە ئاشکرا ڕایدەگەیەنێت کە خۆیان بە پێشمەرگە دەزانن و ئامادەیی خۆیان بۆ سەرۆکایەتی هەرێم نیشانداوە لە هێڵی پێشەوەی هەر هێرشێکدا بن.

پەیوەندی دیپلۆماسی

لە سەرەتای بەشداریکردنی لە ڕیزەکانی شۆڕشی کوردستاندا، مەسعوود مستەفا بارزانی بە خێرایی توانا و دڵسۆزی خۆی بۆ هەمووان سەلماند و لەگەڵ هەر ئەرکێکدا کە پێی دەسپێردرا، زیاتر لە جاران متمانەی خۆی بە دەوروبەرەکەی سەلماند و ئەمەش بووە هۆی ئەوەی بەرپرسیارێتی زیاتر بخرێتە سەر شانی، بەبێ گوێدانە تەمەنی. یەکێک لەو ئەرکە سەرەکیانەی کە لە تەمەنی گەنجیدا وەریگرت، بەڕێوەبردنی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان بوو. کارکردن لەسەر پەیوەندییەکان بەشێکی گەورەی ژیان و خەباتی ئەو بووە. پەیوەندییەکان لە کارنامەی هەر لایەنێکی سیاسیدا زۆر گرنگن و جگە لە کارکردنی پێشمەرگە، ئەو پێوەرەشی لەبەرچاو گرتووە. هەر لەبەر ئەم هۆکارە و بۆ گەیاندنی دەنگی ڕەوای گەلی کوردستان، سەردانی چەندین سەرکردەی عەرەبی و نێودەوڵەتی و کۆنفرانس و پەرلەمانی جیهانی کردووە و هەروەها لە بارەگاکەی خۆی پێشوازی لێکردوون.

لە بەرهەمەکانیدا:

1. بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد بۆ شەش بەرگ و چەندین زمان لە سەرانسەری جیهاندا وەرگێڕدراوە.

2. مەسعود بارزانی.. پێشمەرگە لە پۆستی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، وتار و چاوپێکەوتن و کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی، ئامادەکردنی لەلایەن سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان - 2014 لە شەش بەرگدا.

3. بۆ مێژوو ئەم بەرهەمە بۆ زۆر زمان وەرگێڕدراوە و لە هەمان ساڵدا سێ جار چاپ کراوە.

4. بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد شۆڕشی گوڵان

5. بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد: ڕاپەڕین و دەرفەت و تەحەددیاتەکان.

سەرچاوە:

1. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.