عەزیز ڕەشید عەزیز، ناسراو بە ناوەکانی (لیوە ڕوکین عەزیز ئاکرێی، موقادەم عەزیز ئاکرێی. ئەفسەر و سیاسەتمەدار، لە ساڵی ١٩٦٤ لە کۆنگرەی شەشەمدا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا، لە هەمان ساڵدا نوێنەری کۆنگرەی قەڵادیزە (کۆنگرەی دووەمی گەل) بووە بوو بە ئەندامی ئەنجوومەنی سەرکردایەتی شۆڕش و ئەندامی دەستەی سەربازی (مێکتێب ئەسکەری) لەگەڵ نووسینگەی کار (ئەل مەکتەب ئەلتەنفیزی) لەگەڵ ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق لە ساڵی ١٩٦٦ بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و ئەندامی قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان لە کۆنگرەی حەوتەمدا، لە ساڵی ١٩٦٧دا بەشداری کرد کۆنفرانسی سەربازی-سیاسی لە کانی سیماق (هێلێر) لە ساڵی ١٩٧٠ وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا.
ژیاننامە
عەزیز ڕەشید عەزیز لە ساڵی 1924 لە شاری ئاکرێ لەدایکبووە، کە ئەوکات بەشێک بووە لە پارێزگای موسڵ و ئێستا بەشێکە لە پارێزگای دۆهوک. خوێندنی سەرەتایی لە شاری ئاکرێ بەشێک لە پارێزگای موسڵ تەواوکردووە و قۆناغی ناوەندیش لە شاری موسڵ تەواوکردووە. لە ساڵی ١٩٤١ لە ئەکادیمیای سەربازی بەغدا وەک خوێندکار وەرگیراوە. لە ٢٦ی ئەیلولی ١٩٤٢ لە پۆلی بیست و یەکەمی کۆلێژی سەربازی بەغدا وەرگیراوە. لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٤٤دا لە کۆلێژی سەربازی لە بەشی تۆپخانە بە پلەی نەقیبی دووەم دەرچووە. لە ساڵی ١٩٥٤ لە کۆلێژی سەربازی بەغدا وەرگیراوە.
لە ساڵی ١٩٥٦ بڕوانامەی ماستەری سەربازی لە ئەکادیمیای سەربازی بەغدا وەرگرتووە. لە ساڵی ١٩٥٦ پلەی لیوا عەقید بەرزکرایەوە. لە ساڵی ١٩٥٧ خولی لێکدانەوەی وێنەی هێزی ئاسمانی لە ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٥٩ ئەکادیمیای سەربازی لە یەکێتی سۆڤیەت تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٥٩ پلە بەرزکرایەوە بۆ پلەی مەیجر جەنەراڵ لە سوپای سێیەمی سوپای عێراق. لە ١٤ی تەمموزی ١٩٥٩ پلەی بەرزکرایەوە بۆ پلەی مەیجر جەنەراڵ لە سوپای سێیەم. لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨ بەهۆی نەخۆشییەوە، لە شاری کۆڵنی ئەڵمانیا کۆچی دوایی کرد. ڕۆژی شەممە 23ی 1ی 1999 لە گۆڕستانی دۆڵی بێستر لە شارۆچکەی ئاکرێ لە پارێزگای دهۆک بەخاک سپێردرا. زمانی کوردی، عەرەبی، فارسی، ئینگلیزی، ئەڵمانی شارەزای بوو.
لاپەڕەی کار
عەزیز ڕەشید عەزیز لە ساڵی 1960 پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە، لە 5ی تەمموزی 1962 پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کردووە، لە ساڵی 1962 وەک فەرماندەی بەرگری لە شەقامی هامیلتۆن لە سنووری پارێزگای هەولێر خزمەتی کردووە و بارەگاکەی لەسەر چیای زۆزیک و هەندیرێن لە زنجیرە چیای عەمار ئەکسە لەسەر هەولێر دامەزراندووە پارێزگا. لە ساڵی ١٩٦٢ بە فەرمانی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی (1903 - 1979) سەرپەرشتی گردبوونەوەی پێشمەرگەی کردووە لە چیای سەفین و دەوروبەری لەسەر سنووری پارێزگای هەولێر. ساڵی 1962 بەشداری شەڕی ئەسپیندەر لە نزیک شەقڵاوە لەسەر سنووری پارێزگای هەولێر کردووە. لە 1ی ئەیلولی ساڵی 1962 دەبێتە یەکێک لە فەرماندەکانی دووەمی شەڕی سەفین. لە مانگی تەمموزی ساڵی 1963، کرا بە فەرماندەی هێزی سەفین. ساڵی 1963 فەرماندەیی شەڕی سپیلک بووە لەسەر سنووری پارێزگای هەولێر. ساڵی 1963 فەرماندەیی شەڕی عەلی بەگ بووە لەسەر سنووری پارێزگای هەولێر. ساڵی 1963 کرایە فەرماندەی شەڕی عەلی بەگ لە سنووری پارێزگای هەولێر. لە ساڵی ١٩٦٣ لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە دەستنیشانکرا مستەفا بارزانی بە فەرماندەی میحوەرەکانی ڕەواندز و بەلەک و سیدەکان لەسەر سنووری پارێزگای هەولێر دەستنیشانکرا. لە مانگی حوزەیرانی ساڵی 1963 بەشداری شەڕی سپیلکێی کردووە دژی هێزەکانی سوپای دووهەمی سوپای عێراق. بەڵام بەهۆی بۆردومانی هێزی ئاسمانی و تەقەی تۆپی قورس، یەکینەکانی تانک و پیادە ناچار بوون پاشەکشە بکەن.
سەرەتای مانگی گوڵانی ساڵی 1964 بە ئەندامی لیژنەی ئامادەکاری کۆنگرەی شەشەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٦٤ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی شەشەمەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1964 نوێنەری کۆنگرەی قەڵادیزە (کۆنگرەی دووەمی گەل) بووە. ساڵی 1964 بووەتە ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق. لە ساڵی 1964 دەبێتە ئەندامی لیژنەی سەربازی ئۆفیسی مەیدانی (المکتب التنفیزی)ی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە کوردستانی عێراق کە دواتر بە قوتابخانەی سەربازی ناسرا. لە ساڵی ١٩٦٤ بە فەرمانی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی وەک فەرماندەی سێیەمی هێزی پێشمەرگە لەسەر سنووری (سلێمانی - کەرکوک) دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٦٤ دەستی بە نووسینی فەرهەنگێکی (کوردی - کوردی) کردووە و لە ساڵی ١٩٦٥ وەک فەرماندەی هێزی قەرەداخ لەسەر سنووری سەربازی هێزی پێشمەرگەی شۆڕشی ئەیلول دەستنیشان کراوە. لە 22 تا 29ی 1ی 1965 فەرماندەی یەکەی تۆپخانەکانی شۆڕشی ئەیلول بووە لە شەڕی پێنجوێن لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی دژی هێزەکانی سوپای عێراق. ساڵی 1965 پلانی بۆ هێرشکردنە سەر پارێزگاری کەرکوک داڕشت و دوای تەقینەوەکە لە ئۆتۆمبێلەکەی هەڵهات.
ساڵی 1966 لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی حەوتەمەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی ١٩٦٦ لە یەکەمین کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندیدا بە ئەندامی قوتابخانەی سیاسی هەڵبژێردرا. ساڵی ١٩٦٦ سەرقاڵی نووسینی فەرهەنگێکی کوردی بوو. ساڵی 1966 بووەتە فەرماندەی هێزی قەرەداخی سوپای سێهەم. لە ساڵی 1966 سەرکردایەتی یەکەیەکی تانکی سوپای عێراقی کردووە لەسەر ڕێگای سەید سادق- پەنجووان لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی و کوژراوە. ساڵی 1966 بووەتە فەرماندەی هێزی سەفین لە سوپای دووەم. لە زستانی ساڵی ١٩٦٧ بەشداری لە کۆبوونەوەی سەرکردایەتی سەربازی لە دەرەوەی وڵات کردووە و هەروەها وەرگێڕ بووە. بە بۆنەی ١٥ی نیسانی ١٩٦٧ بە سەرپەرشتی سەرۆک کۆمار مستەفا بارزانی وەک فەرماندەی هێزی سەفین بەشداری لە کۆنفرانسی سەربازی-سیاسی کانی سیماق (هوێلەر) کردووە. لە ساڵانی (1968-1969) مامۆستای ڕێنووسی کوردی لاتینی بووە بۆ قوتابیانی پۆلی یەکەمی قوتابخانەی ڕاهێنانی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی چومان سەر بە پارێزگای هەولێر. لە ساڵی ١٩٦٩ دەبێتە فەرماندەی فەوجی دووی تۆپخانەکانی هێزی هێلگورد. لە ساڵی ١٩٦٩ بەشداری شەڕی دوکان لە پارێزگای سلێمانی کردووە. لە ساڵی 1969 بەشداری بەرگری لە شارۆچکەی قەڵادیزەی سەر بە پارێزگای سلێمانی کردووە. لە 19ی ئەیلولی ساڵی 1969 فەرماندەیی شەڕی دوکان لەسەر سنووری سلێمانی بووە. لە کۆتایی ساڵی ١٩٦٩ لە یازدەهەمین ساڵی بوونی حیزبی دێموکراتی کوردستان دەبێتە بەرپرسی لقی لقی دووەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان. ساڵی 1970 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەی هەشتەمەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی ١٩٧٠ لە یەکەمین کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندیدا بە ئەندامی قوتابخانەی سیاسی هەڵبژێردرا.
ساڵی 1970 وەک بەرپرسی لقی سێی لقی کەرکوکی پارتی دیموکراتی کوردستان دەستبەکاربوو. بە بۆنەی ١٥ی تەمموزی ١٩٧٠ لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە نوێنەرایەتی کرا. مستەفا بارزانی بەشداری لە مەراسیمی کردنەوەی کۆنگرەی شەشەمی یەکێتی قوتابیانی کوردستان لە گوندی ناوپیردان سەر بە پارێزگای هەولێر کرد. لە ١٧ی تەمووزی ١٩٧١ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی دووەمی یەکیەتیی نووسەرانی کورد لە شاری هەولێر بە ئەندامی دەستەی کارگێڕی هەڵبژێردرا. دوای خزمەتە سەربازییەکەی، بووە بە لیوای گشتی لە سوپای عێراق، هەروەها لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی دووەمی یەکیەتیی نووسەرانی کورد لە شاری هەولێر لە ١٤ تا ١٧ی تەمموزی ١٩٧١ بە ئەندامی دەستەی کارگێڕی و جێگری سەرۆک کۆمار هەڵبژێردرا، بەڵام بەهۆی سەرقاڵبوونی بە کاری حزبییەوە دەستی لە کۆنگرە کێشایەوە. ساڵی 1972 لە مەراسیمی کردنەوەی کۆنگرەی دووەمی یەکێتی لاوانی دێموکراتی کوردستان لە شەقڵاوێ بەشداری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٣ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە.
بەرهەمەکانی: ١.
1- فێربوونی زمانی کوردی بە زمانی لاتینی - 1967.
2- ڕۆحی مرۆڤ - 1968.
3- تۆڵەسەندنەوە - ساڵی 1968، چاپی دووەم لە ساڵی 1978 دەرچووە.
سەرچاوە:
ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
