ئەجمێر شاخێکی بەناوبانگی کوردستانە و دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری سلێمانی. بەهۆی بەرزییەکەیەوە زاڵە بەسەر دەوروبەرەکەیدا، بۆیە لە ڕوانگەی سەربازییەوە بە شوێنێکی گرنگی ستراتیژی دادەنرێت. چیا بەرزەکان شوێنی بەرخۆدان و بەرگری بوون بۆ هێزی پێشمەرگە. سوپای عێراق بڕیاریدا ئەو شاخە بەرزانە بگرێت بۆ ئەوەی زاڵ بێت بەسەر هەموو ناوچەکەدا. هەرچەندە سوپای عێراق لە چوارچێوەی شاری سلێمانیدا دەسەڵاتی هەبوو، بەڵام کاتێک هێزی پێشمەرگە زاڵ بوو بەسەر بەرزاییەکانی چیای ئەجمێردا، ئاسان نەبوو بۆ هێزەکانی سوپای عێراق جوڵە و ئەنجامدانی ئەرکە سەربازییەکانیان، بۆیە دەستیان کرد بە ئامادەکاری بۆ هێرشێکی سەربازی بۆ گرتنی ئەو چیایە.

کاتژمێر 5:30 خولەکی 19ی حوزەیرانی 1974، سوپای عێراق هێرشی کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە لەسەر چیای ئەجمەر. بۆ ئەم هێرش و داگیرکارییەی چیای ئەجمەر هەریەک لە هێزەکانی ٤ی فیرقەی ٢ی کەرکوک و هێزی تایبەت و فەوجی ٨ی تانک و هێزی ئاسمانی و تۆپخانەی فیرقەی ٢ و چەتەکانی سەر بە خۆی بەشداریان کرد. ئەو هێزانەی پێشمەرگە کە لە ئامادەباشیدا بوون، فەوجی 4ی هێزەکانی پێنجی هێزی ئۆپەراسیۆن بە فەرماندەیی نوری حەمە عەلی بوون.

ئەمجارە حوکوومەت هەموو توانا سەربازییەکانی خۆی بە هێزی مرۆیی و چەک و تەقەمەنی و تانک و تۆپخانەی دوور مەودا و زرێپۆش و هێزی ئاسمانی بەکارهێنا بۆ هێرشکردنە سەر ناوچە شۆڕشگێڕەکان. لە پێناو شکستپێهێنانی شۆڕشی کورد، سەرەتا سوپای عێراق وەک فێڵێکی سەربازی لە هێرشەکەی سەر چیای ئەزمار دەستی کرد بە تۆپبارانی شاخەکە بە تۆپ و فڕۆکەی جەنگی، بەڵام هێزی پێشمەرگە پێشبینی ئەمەی کردبوو، بۆیە پێگەکانیان بە باشی جێگیر کردبوو بۆ ئەوەی لە کاتی تۆپبارانەکەدا هیچ زیانێکیان لێ نەکەوێتەوە. هەرچەندە لەئەنجامی تۆپبارانەکەدا بەشێکیان برینداربوون، بەڵام پێشمەرگە بۆ پاراستنی هێڵی بەرگری لە ئامادەباشیدا بوو.

لەکاتێکدا هێزی ئاسمانی سوپای عێراق سەنگەرەکانی پێشمەرگەی لە شاخ بۆردومان دەکرد، بەرگری ئاسمانی پێشمەرگە هەلیکۆپتەرێکیان بە دۆشکە (دوشکە) خستە خوارەوە، ئەمەش کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر مۆڕاڵیان هەبوو. دوای وەستانی تۆپبارانەکان، سوپای عێراق هێرشێکی فراوانی لەو شوێنانە دەستپێکرد کە ڕێگایەک هەبوو بۆ ئەوەی کەتیبەی تانکەکان پێشڕەوی بکەن لە دژی هێزی پیادە و چەتەکانی (caş)، هەرچەندە بەهۆی بوونی مینی دژە تانکەوە جوڵەیان خێرا نەبوو. بەڵام هێزی پیادە و چەتەکان لە ناوچەکانی تر دەستیان کرد بە پێشڕەوی. تا نزیکبوونەوە لە سەنگەرەکانی پێشمەرگە، شەڕێکی سەخت لە نێوانیاندا هەڵگیرسا. هێزی پێشمەرگە بە درێژایی ڕۆژ توانی بە توندترین شێوە بەرخۆدان بکات. هێرشەکە لەلایەن هێزەکانی پێشمەرگەوە شکێندرا، تەرمی زۆرێک لە سەرباز و چەتەکان لە بەرەکانی شەڕدا بەجێهێڵران و لە کاتی کشانەوەشدا تەرمی کوژراوەکان بە تانک دەرهێنران.

سوپای عێراق لەو ڕۆژەدا نەیتوانی ئامانجەکەی بگات. ڕۆژی دواتر، ١٩ی حوزەیرانی ١٩٧٤، هێرشێکی گەورەی دیکەیان دەستپێکرد، وەک ڕۆژی پێشوو، بە تۆپخانە و هێرشی ئاسمانی توندتر. پاشان، بە هێزی قورس و پاڵپشتی کەتیبەی تانک و زرێپۆش هێرشیان کردە سەر سەنگەرەکانی پێشمەرگە. دوای شەڕێکی گەرم و خوێناوی، سوپای عێراق زیانێکی گەورەی ئەخلاقی و ماددی بەرکەوت و چەندین تانک و زرێپۆش لەناوچوون. بۆیە نەیانتوانی بە شێوەیەک پێشڕەوی بکەن کە فەرماندەکانی سوپا ڕازی بکات. بەڵام سەرسەختی سوپای عێراق لە گرتنی چیای ئەزمار بووە هۆی سزادانی هەندێک ئەفسەری سوپا، ترسی لە دڵی هەندێکی تردا چاند بە مەبەستی شکستپێهێنانی پێشمەرگە. دوای گوشاری زۆر و هێرشی بەردەوام و سەرباز و چەکی قورس و تانک و تۆپخانە و زرێپۆش و هێزی ئاسمانی بێشومار، سەرەڕای ئەو گورزە قورسانەی کە لەلایەن سوپا و چەتەکانەوە کەوت، هێزی پێشمەرگە لە خەسارەکانی ئەخلاقی بە شەهید و برینداریشەوە بێبەری نەبوو. سوپا توانی چیای ئەزمار بگرێت.

سەرچاوە:

1. سێنگەر ئیبراهیم خۆشناو، ڕووداوە سەربازییەکانی… شۆڕشی ئەیلول ١٩٧٠-١٩٧٥، چاپی یەکەم، چاپخانەی دانیشفەر، هیولەر، ٢٠٢٢.
2. مولازم شیدر عەبدوڵڵا دێباکس، یادەوەرییەکانم و تۆپخانەکانی شۆڕشی گەورەی ئەیلول، دەزگای چاپ و پەخشی ڕێوشەنبیر، چاپی سێیەم، هێڤێر – ٢٠٢٠.
3. کاروان جەوهەر میحمەد، ئیدریس بارزانی 1944-1987 ژیان و ڕۆڵی سیاسی و سەربازی لە بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، چاپخانەی هەڤی، هێڤێر، 2019.
4. ئیبراهیم سێلال، باشووری کوردستان و... شۆڕشی ئەیلول، بیناسازی و لەناوبردن، چاپی چوارەم، 2021.