ژیاننامە

شێخۆ زوبەیر لە ساڵی 1925 لە گوندی ڕێزیان سەر بە ناحیەی بارزان سەر بە ناحیەی مەرغێرا لە هەولێر لەدایک بووە. دوای ئەوەی دەچێتە یەکێتی سۆڤیەت، هاوسەرگیری لەگەڵ خۆشی ئەحمەد یوسف دەکات. سێ کوڕ و دوو کچیان هەبووە بە ناوەکانی ئیسرافیل شێخ (١٩٥١)، ئەسفەندی شێخ (١٩٥٣)، زەینەب شێخ (١٩٥٥)، ئیسماعیل شێخ (١٩٥٦) و زوهدیە شێخ (١٩٥٨). دوای ڕێککەوتنی 11ی ئازار شێخۆ زوبەیر لە ساڵی 1971 تا 1975 وەک چاودێر لە کەشتیی بلێ کاری کردووە، بە هەردوو زمانی کوردی و ڕووسی قسەی دەکرد. لە 13ی ئایاری 2008 کۆچی دوایی کرد و لە گوندی ڕێزیان بەخاک سپێردرا.

لاپەڕەی کار

لە ساڵی ١٩٤٣ پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کردووە و بەشداری شەڕەکەی کردووە. لە 19ی ئابی 1945 بە بڕیاری دادگای سەربازی عێراق، سەرجەم موڵک و ماڵە جوڵاو و نەجوراوەکانی دەستی بەسەردا گیرا. لە 11ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1945 دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان بەرەو ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەڕێکەوت. لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦ لە مەهاباد بووەتە پێشمەرگە لە هێزەکانی بارزانی لە سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان و لە شەڕەکانی میحوەری سەقز لە کۆماری دیموکراتی کوردستان بەشداری کردووە.

لە 19ی نیسانی ساڵی 1947 لە ڕێگەی شواکورک و دەشتی بێرازگیرەوە لە ڕێگەی باکوری کوردستانەوە گەڕانەوە بۆ ناوچەی شێروان و میزوری.

دوای گەڕانەوەیان ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە ١٥ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ هاوڕێکانی لە گوندی ئەرگۆش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و باسیان لەوە کرد کە ئایا بمێنێتەوە یان بچێتە یەکێتی سۆڤیەت. هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٢ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ... مستەفا بارزانی چووەتە یەکێتی سۆڤیەت و بەشداری شەڕی دۆڵی قەتور و شەڕی پردی ماکۆی کردووە. دوای زۆر سەختی و سەختی، لە 18ی حوزەیرانی 1947 لە ڕووباری ئاراس لە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پەڕیەوە و دەچێتە ناو یەکێتی سۆڤیەت.

دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 1947، خۆیان و هەموو هاوڕێکانیان، بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە ئۆردوگایەکی داخراودا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون لە شاری نەخچیڤانی کۆماری ئازەربایجان، لەلایەن کۆمەڵێک سەربازەوە پاسەوانییان بۆ دەکرا و لەڕووی خۆراک و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵدا کرا. پاشان بە بڕیاری دەوڵەتی سۆڤیەت دابەش بوون بەسەر ناوچەکانی ئاغدەم، لاچین، ئەیولاکس و کەلباجار لە ئازەربایجان. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947دا گواستراونەتەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکوی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان و لە 23ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازی و جلوبەرگی سەربازییان پێدەدرێت و لەژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجان ڕۆژانە 8 کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە. لە هەمان کاتدا ڕۆژانە چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە هاوڕێ خوێندەوارەکانیان وەرگرتووە.

دوای سەرکردایەتی کارەساتبارەکەی جەعفەر باکیرۆڤ و هەڤاڵەکانی، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ بڕیارێک درا کە ئۆردوگای سەربازی لە کۆماری ئازەربایجانەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چرچوک لە نزیک تاشکەند پایتەختی کۆماری ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ لەگەڵ هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر ڕەوانەی گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت کران و لە کێڵگە بەکۆمەڵەکاندا کاریان دەکرد (زەوییەکان کە خەڵک لە دەوڵەت وەریانگرتبوو و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا).

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەک لە ژەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار نامەیەک گەیشتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی دۆستانی کرد و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی دۆستانی بارزانی پێکبهێنێت. لە کۆتاییدا لیژنەکە بڕیاریدا هەموویان لە شاری ڤریبیسکی کۆبکەنەوە، بۆیە شاندەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١دا چوونە شاری ڤریبیسکی لە یەکێتی سۆڤیەت.

دوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی ژەنەراڵ مستەفا بارزانی، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، لێبوردنێکی گشتی بە خۆی و هاوڕێکانی بەخشرا بەپێی مادەکانی ٣ و ٧ و بڕگەی (ئە)ی مادەی ١٠ و مادەی ١١ی یاسای هەموارکردنەوەی ژمارە ١٩ی ساڵی ١٩٥٩.

لە ساڵی 1958 کۆماری عێراق بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا و لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی لە کەشتیی جۆرجیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

لە ساڵی ١٩٦٤ بەشداری کردووە شۆڕشی ئەیلول و بەشداری لە شەڕەکاندا کردووە، لە ساڵی ١٩٧٥، دوای شکستی... شۆڕشی ئەیلول، گواستراوەتەوە بۆ باشووری عێراق و لە پارێزگای دیوانیە نیشتەجێ بووە، لە ساڵی 1980 گواستراوەتەوە بۆ کۆمەڵگەی قوشتەپە، لە ساڵی 1982 وەک پەنابەر چووەتە کۆماری ئیسلامی ئێران و لە کەمپی زێوە نیشتەجێ بووە، لە ساڵی 1985 لە کاتی بۆردومانی کەمپی زێوە ڕووی لە گوندی مەنسۆرە ئاباد کردووە. ساڵی 1992 گەڕایەوە کوردستان و دەچێتە گوندی بێکسمێ، لە ساڵی 1993 گەڕایەوە گوندەکەی خۆی.

سەرچاوە:

1. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
2. ڕێبازی میزۆری، ژنانی ڕووسی، کۆچ، ئەنفال و جینۆساید، چاپی یەکەم، (هێلێر – چاپخانەی منارە – ٢٠١٠).
3. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013).
4. شەوکەت شێخ یەزدین، جەژنی زێڕینی پێشمەرگە، (پیرمام - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی خەبات - ١٩٩٦).
5. ساڵح یوسف سۆفی، کرۆنۆلۆژیای کوردستان و جیهان، چاپی یەکەم، بەرگی سێیەم، (دهۆک - چاپخانەی پارێزگای دهۆک - 2013).
6. ساڵح یوسف سۆفی، کرۆنۆلۆژیای کوردستان و جیهان، چاپی یەکەم، بەرگی دووەم، (دهۆک - چاپخانەی پارێزگای دهۆک - 2013).
7. عومەر فاروقی سەرکردەی ژیری ژیان و خەباتی نەمیر مەلا مستەفا بارزانی، چاپی دووەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002).
8. عەبدولڕەحمان مەلا حەبیب ئەبوبەکر، عەشیرەتی بارزان لە نێوان ساڵانی 1931 - 1991، چاپی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری - 2001).
9. عەبدوڵڵا خێفور، فەرهەنگی جوگرافیای هێولێر، (هێولەر - بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی - چاپخانەی هاچی هاشم - ٢٠١٥).
10. کاروان محمد مەجید، بارزانی لە مەهابادەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم، (سلێمانی - چاپخانەی پەیوەند - ٢٠١١).
11. گۆڤاری هێتاو، ژمارە ١٥٤، ساڵی شەشەم، هێولەر، چاپخانەی کوردستان، هەینی، ١٥.٠٤.١٩٥٩.
12. بۆ یادی شەهیدی فەرماندەی گشتی هیسۆ میرکسان جاجۆکی، ٦٢ ڕۆژ لەگەڵ بارزانی، کۆچی دوایی بنەماڵەی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم (هوێلەر - چاپخانەی ڕێوشنبیری - ١٩٩٧).
13. لەیث عەبدولموحسین جەواد ئەلزوبەیدی، شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عێراق، (بەغدا – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی دار الرشید - ١٩٧٩).
14. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931 - 1958، (دهۆک - چاپخانەی خێبات - 1998).
15. نەجەف قولی پیسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە تا کەنارەکانی ئاراس، چاپ. شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان - ١٩٩٦).