ژیاننامە

ساڵح ڕوشدی تاهیر ناسراو بە (دادوەر ساڵح ڕوشدی) لە ساڵی 1926 لە شاری دهۆک لەدایک بووە. لە بنەماڵەی موفتی ئامادێاوە هاتووە. خوێندنی سەرەتایی لە شارۆچکەی ئامادەیە و قۆناغی ناوەندی و ئامادەیی لە شاری سلێمانی تەواوکردووە. لە ساڵی 1951 کۆلێژی یاسا لە بەغدا دەرچووە، لە ساڵی 1957 وەک دادوەر لە دادگای ئامادەیە لە پارێزگای موسڵ دەستی بە کاری دادوەر کردووە. ساڵی 1957 بووە بە دادوەر لە شەقڵاوێ لەسەر سنووری پارێزگای هەولێر. لە 24ی تشرینی دووەمی ساڵی 1958 بە فەرمانی کۆماری وەک جێگری دادوەر لە دادگا مەدەنییەکانی عێراق دامەزرا و لەلایەن ئەنجومەنی سەروەری عێراقەوە واژۆی لەسەر کرا.

لە ساڵانی (1963 - 1964) لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی عێراقەوە دەستگیرکراوە و تووشی ئەشکەنجەی زۆر بووە. دوای ڕزگاربوونی لە ساڵی 1964 کۆماری عێراق بەجێدەهێڵێت و لە کۆماری لوبنان نیشتەجێ دەبێت و لەوێ وانەبێژ بووە. لە ساڵانی (1965 - 1990) لە شانشینی سعودیە ژیاوە و لە شاری ڕیازی پایتەخت لە بواری بانکیدا کاری کردووە. لە ساڵانی (1990 - 1999)، لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ژیاوە. لە ساڵی ١٩٩٩ لە ویلایەتی کانزاس لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کۆچی دوایی کرد و لەوێ بەخاک سپێردرا. زانای زمانی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی بووە.

لاپەڕەی کار

ساڵح ڕوشدی تاهیر ناسراو بە (دادوەر ساڵح ڕوشدی) لە ساڵی ١٩٤٤ لە سەرەتای چالاکییەکانیدا پەیوەندی بە کۆمەڵەی ژیانی کورد (ج.ک)ەوە کردووە لە شاری سلێمانی و بووە یەکێک لە ئەندامە چالاکەکانی. لە ساڵی ١٩٤٥ بۆتە ئەندامی شاندی ئامادەیی سلێمانی بۆ بەغدا بۆ پێشکەشکردنی گۆرانی و هەڵپەڕکێی کوردی لە ماڵی مامۆستایانی بەغدا و یانەی سەرکەوتنی کورد و کۆشکی شاهانەی عێراق. ساڵی 1945 بووەتە ئەندامی کۆمەڵەی ژیانی کورد (ج.ک). ساڵی 1946 پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردەوە کرد لە موسڵ. لە 19ی حوزەیرانی 1947، ئەندامی شاندی وەرگرتنی پاشماوەی چوار ئەفسەر بوو: شەهید ئیزێت ئیبدولعەزیز ئیبدوللەتیف (1912 - 1947)، ناسراو بە (ئیزێت کەتانی)، مستەفا مستەفا مستەفا (1912 - 1947)، ناسراو بە (مستەفا خوشناڤ)، خەیرول ئیبدولکەریم ئیبدوڵا (١٩١٢ - ١٩٤٧)، ناسراو بە (زەیرول ئیبدولکەریم ئیبدولە) و میحمەد مەحمود میحمەد (١٩٢٢ - ١٩٤٧)، ناسراو بە (محەمەد قودسی)، و یاوەری کاروانی پرسەی ئیزەت ئیبدولعەزیز بووە تا کۆتایی شوێنی پشوودانی شەهید عیزەت ئیبدولعەزیز لە گوندی قولەسینج نزیک شارۆچکەی ئامێدیە.

لە ساڵی ١٩٤٨ نوێنەری کۆنگرەی شێرەکانی یەکێتی گشتی خوێندکارانی عێراق بووە. لە ٢١ی ژانویەی ١٩٤٨ بەشداری چالاکیی و خۆپیشاندانەکانی دژی ڕێککەوتنی پۆرتسمۆس لە بەغدا کردووە. لە ساڵی ١٩٤٨ بەرپرسی کۆمیتەی لقی موسڵی پارتی دیموکراتی کورد بووە. لە ساڵی ١٩٥٠ لەلایەن نوێنەرانی کۆنفرانسەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کورد (یەکەم کۆنفرانسی بەغدا) هەڵبژێردرا. ساڵی 1951 کۆنگرەی دووهەمی حیزبی دێموکراتی کورد بایکۆتی کرد. هاوینی ساڵی 1953 بەهۆی چالاکی کوردییەوە لە زیندانی کەمپی سەربازی ڕەشید لە نزیک بەغدا لەلایەن دەسەڵاتدارانی عێراقەوە دەستگیرکرا. ساڵی ١٩٥٧ سەرکردایەتی کۆمیتەی لقی یەکەمی حیزبی دێموکراتی یەکگرتووی کوردستان کردووە. لە ساڵی ١٩٥٧ لە ناوچەی خۆشناوێت دەستی کرد بە بەهێزکردنی تەشکیلاتی حیزبی دێموکراتی یەکگرتووی کوردستان.

لە دوای کودەتاکەی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨، لە داواکارییەکانی بەرەی دیموکراسی نیشتمانی عێراق بوو بۆ هێزە سیاسییەکانی سەر زەوی. لە مانگی ئابی ساڵی 1958 لەگەڵ شاندی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان بوو، لە پێشوازی شێخ ئەحمەد شێخ محمد شێخ عەبدولسەلام (1892 - 1969) ناسراو بە (شێخ ئەحمەد بارزانی)، کە تازە لە زیندانی بەسرە لە باشووری عێراق ئازاد بووبوو و بە شەمەندەفەر گەیشتبووە شاری موسڵ. بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ورەی کورد لە شاری موسڵ، بە زمانی عەرەبی و کوردی دروشمی بۆ سەرۆک مستەفا بارزانی (1903 - 1979) وتەوە، ئەمەش کارێکی گرنگ و بوێرانە بوو بۆ ئەو شارە لەو سەردەمەدا، چونکە خەڵکی ئەم شارە بە دەستی فەناتیزمی عەرەب زاڵ بوون.

لە 10ی بانەمەڕی ساڵی 1959 بە سەرۆکی یانەی فەرمانبەرانی شکڵاوە هەڵبژێردرا، لە 21ی ئازاری ساڵی 1959 سەرپەرشتی ئاهەنگی نەورۆزی لە شارۆچکەی شەکلاوێ کرد و بە ناوی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستانەوە وتارێکی بۆ ڕای گشتی پێشکەش کرد. لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 1959 لە شارۆچکەی شەقلاوێ، بە ناوی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان، ڕێکخەری ڕێوڕەسمی یادی ئەو چوار ئەفسەرە شەهیدە بوو: عیزەت عەبدولعەزیز عەبدوللەتیف (1912 - 1947)، ناسراو بە عیزەت کەتانی، مستەفا مستەفا مستەفا (1912 - 1947)، مستەفا خوسنەڤ، خەیرولا عەبدولکەریم عەبدوڵڵا (١٩١٢ - ١٩٤٧) ناسراو بە خەیروڵڵا گورجیزادە، و محمد مەحمود محمد (١٩٢٢ - ١٩٤٧) ناسراو بە (محەمەد قودسی). لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٥٩ لە کۆنفرانسی دووەمی بەغدا، بەهۆی چەپگەراییەکەیەوە ئەندامێتی سەرکردایەتییەکەی ڕاگیرا. ساڵی 1959 بەهۆی چەپگەراییەکەیەوە بە ئامادەبوونی دەنگی جێگرانی کۆنگرەی چوارەم لە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق دەرکرا. دەرکرا. ساڵی ١٩٦٠ لە شارۆچکەی بەلەد سەر بە پارێزگای دیالە وەک دادوەر کاری کردووە. دوای کودەتاکەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣، لە ساڵانی (١٩٦٣-١٩٦٤) لەلایەن پارتی بەعسی عەرەبی و میلیشیای پاسەوانی نیشتمانی (الحرس القومی) دەستگیر دەکرێت و بە توندی ئەشکەنجە دەدرێت.

بەرهەمەکانی: ١.

1- چیرۆک و ئەفسانە لە ئەدەبی کوردی - 1967.

2 - شۆڕشی کورد.

3- لێکدانەوەی یاسای چاکسازی کشتوکاڵی.

4 - پەیوەندییە کشتوکاڵییەکان لە یاسای چاکسازی کشتوکاڵیدا - 1960.

سەرچاوە:

١- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای حیزبی دێموکرات.

2- مێهدی محمد قادر، پێشهاتە سیاسییەکان لە کوردستانی عێراق 1945 – 1958، (سلێمانی – ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتیژی کوردستان – 2005)، ل66، 128.

3- مستەفا نەریمان، فەرهەنگی ئەدەب و نووسەرانی کوردی، (بەغدا – ئەمینداریەتی گشتی بۆ ڕۆشنبیران و لاوان – چاپخانەی ئەسعەد – 1986)، ل. 69.

4 - جەمال بابان، سلێمانی، شارە فراوانەکەم، بەرگی یەکەم و دووەم، چاپی دووەم، (هوێلەر – بەشی چاپ و دابەشکردنی ئاراس – چاپخانەی ئاراس – 2012)، ل418 – 319.

5- مام سێلال، ئیبراهیم ئەحمەد، سەرکردەیەکی ژیر و زیرەکی سەردەمێکی نوێی کوردایەتی، گۆڤاری زاک، ژمارە 58، ساڵی پێنجەم، سلێمانی، چاپخانەی دلێر ئۆفسێت، 10ی نیسانی 2002، ل6 – 7.

6- مام سێلال، ساڵی کۆنگرەی خوێندکاران، بەشی پێنجەم، گۆڤاری زاک، ژمارە 14، ساڵی دووەم، سلێمانی، چاپخانەی دلێر ئۆفسێت، 10ی ئابی 1998، ل. 8.

7- مام سێلال، خێبات لە کوێوە هاتووە و چۆن بووە بە ئۆرگانی ئاهەنگ؟ و چۆن بەڕێوەچوو؟، گۆڤاری Xak، ژمارە 55، ساڵی پێنجەم، سلێمانی، چاپخانەی دیلێر ئۆفسێت، 10ی 1ی 2002، ل. 5.

8- هەڵبژاردنی یانەی شەقلاوێ، گۆڤاری هێتاو، ژمارە 148، ساڵی 5، هێولێر، چاپخانەی کوردستان، شەممە، 31ی 1ی 1959، ل. 24.

9- عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ، بەشێک لە یادەوەرییەکانم، بەرگی یەکەم، (سلێمانی – بەشی چاپ و دابەشکردنی سێردێم – چاپخانەی حەمدی – 2006)، ل. 178.

10 - ئاهەنگی نەورۆز لە شەقڵاوە، گۆڤاری هێتاو، ژمارە 153، ساڵی 5، هێولێر، چاپخانەی کوردستان، چوارشەممە، 15ی نیسانی 1959، ل. 17.

11 - فەرهاد ئونی، 36 نامە و هەندێک کەسایەتی دەربارەکەم، (هوێلەر – چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین – 2019)، ل. 313.

12 - ساڵح ڕوشدی، بەرەی دیموکراتی نیشتمانی یەکگرتوو، گۆڤاری شەفەق، ژمارە 9، بەرگی یەک، کەرکوک، چاپخانەی کەرکوک، ئۆکتۆبەری 1958، ل. 5.

13- جەمال بابان، گەشتی قوتابیانی سلێمانی بۆ بەغدا، گۆڤاری سلێمانی، شارەوانی سلێمانی، ژمارە 51، چاپی دووەم، سلێمانی، چاپخانەی دلێر، ئۆکتۆبەری 2004، ل11 – 12.

14 - حەبیب محمد کەریم، مێژووی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق (لە قۆناغە سەرەکییەکاندا) 1946 – 1993، (دهۆک – چاپخانەی خەبات – 1998)، ل42، 60 – 61.

15 - عەبدولفەتاح عەلی ئەلبۆتانی، هەرێمی بێهدینان 1925 – 1970 لێکۆڵینەوەیەک لە ڕاستی و پێشهاتە سیاسییەکان، بەشی دووەم، (هێلێر – ئەکادیمیای کوردی – 2017)، ل. 457.

16 - عەبدولفەتاح عەلی ئەلبۆتانی، هەرێمی بێهدینان 1925 – 1970 لێکۆڵینەوەیەک لە ڕاستی و پێشهاتە سیاسییەکان، بەشی یەکەم، (هێلێر – ئەکادیمیای کوردی – 2017)، ل. 312.

17 - لەتیف بەرزنجی، نۆزدەی حوزەیران، گۆڤاری هێتاو، ژمارە 157، ساڵی 6، هێولێر، چاپخانەی کوردستان، سێشەممە، 30ی حوزەیرانی 1959، ل19 – 20.

18 - مام جەلال، خەباتگێڕێکی خاوەن سیفەتی باش و سیفەتی مرۆڤدۆستانە و سیفاتە دەگمەنەکان و ئەخلاقی بەرز، ڕۆژنامەی ئەلئیتیحاد، ڕۆژنامەی ناوەندی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 384، ساڵی هەشتەم، سلێمانی، هەینی، 5ی ئابی 2000، ل. 3.

19 - مام سێلال، ئیبراهیم ئەحمەد، سەرکردەیەکی ژیر و زانای سەردەمێکی نوێی کوردایەتی، گۆڤاری زاک، ژمارە 58، ساڵی پێنجەم، سلێمانی، چاپخانەی دلێر ئۆفسێت، 10ی نیسانی 2002، ل. 6.

20- فەرمانی کۆماری ژمارە 502، ڕۆژنامەی الواقییە عێراقی، وەزارەتی پەروەردە لە عێراق، ژمارە 102، ساڵی یەکەم، بەغدا، چوارشەممە، 31ی 1ی 1958، ل. 3.

21 - موسەددق تووی، گۆڤاری ڕۆناهی، (هێلێر – ناوەندی زیندوو بۆ مۆدێرنکردنی میراتی دیکۆمێنتاری و ڕۆژنامەوانی کوردی، چاپخانەی ڕۆژهەڵات – 2014)، ل130 – 131.