ژیاننامە

لە ساڵی 1910 لە گوندی سپیندەر لە ناحیەی شێروان مێزین سەر بە ناحیەی مەرگەسۆر سەر بە پارێزگای هەولێر لەدایک بووە. پێش ئەوەی بچێتە یەکێتی سۆڤیەت هاوسەرگیری لەگەڵ خان ئەحمەد کردووە. کوڕ و کچێکیان هەبووە بە ناوەکانی یاسین ساڵح (١٩٣١) و زێرین ساڵح (١٩٤٠). ساڵح محمد لە ساڵی ١٩٧٤ لە گوندی سپیندەر کۆچی دوایی کرد.

لاپەڕەی کار

لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ بەشداری ڕێپێوانەکەی بەرەو یەکێتی سۆڤیەت کرد. لە 16ی حوزەیرانی ساڵی 1947 بەشداری شەڕی بەرزاییەکانی سوسۆز کردووە و لەو شەڕەدا بریندار بووە. لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947 لە ڕووباری ئاراس لە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پەڕینەوە بۆ ناو یەکێتی سۆڤیەت.

دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٤٧، خۆیان و هەموو هاوڕێکانیان، بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە ئۆردوگایەکی داخراودا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون لە شاری نەخچیڤانی کۆماری ئازەربایجان، لەلایەن کۆمەڵێک سەربازەوە پاسەوانییان بۆ دەکرا و لە ڕووی خۆراک و جل و بەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵدا کرا. پاشان بە بڕیاری دەوڵەتی سۆڤیەت دابەش بوون بەسەر ناوچەکانی ئاغدەم، لاچین، ئەیولاکس و کەلباجار لە ئازەربایجان. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947دا گواستراونەتەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکوی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان و لە 23ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازی و جلوبەرگی سەربازییان پێدەدرێت و لەژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجان ڕۆژانە 8 کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە. لە هەمان کاتدا ڕۆژانە چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە هاوڕێ خوێندەوارەکانیان وەرگرتووە.

دوای سەرکردایەتی کارەساتبارەکەی جەعفەر باکیرۆڤ و هەڤاڵەکانی، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ بڕیارێک درا کە ئۆردوگای سەربازی لە کۆماری ئازەربایجانەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چرچوک لە نزیک تاشکەند پایتەختی کۆماری ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ لەگەڵ هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر ڕەوانەی گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت کران و لە کێڵگە بەکۆمەڵەکاندا کاریان دەکرد (زەوییەکان کە خەڵک لە دەوڵەت وەریانگرتبوو و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا).

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەک لە ژەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار نامەیەک گەیشتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی دۆستانی کرد و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی دۆستانی بارزانی پێکبهێنێت. لە کۆتاییدا لیژنەکە بڕیاریدا هەموویان لە شاری ڤریبیسکی کۆبکەنەوە، بۆیە شاندەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١دا چوونە شاری ڤریبیسکی لە یەکێتی سۆڤیەت.

دوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی ژەنەراڵ مستەفا بارزانی، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، لێبوردنێکی گشتی بە خۆی و هاوڕێکانی بەخشرا بەپێی مادەکانی ٣ و ٧ و بڕگەی (ئە)ی مادەی ١٠ و مادەی ١١ی یاسای هەموارکردنەوەی ژمارە ١٩ی ساڵی ١٩٥٩.

لە ساڵی 1958 کۆماری عێراق بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا و لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی لە کەشتیی جۆرجیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

سەرچاوە:

1. زیر سلێمان بەگی دێرگەلایی، یادەوەرییەکانم لە ساڵانی ١٩٤٣-١٩٧٧، (سلێمانی - چاپخانەی ڕێهەند - ٢٠٠٢).
2. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013).
3. عەبدولڕەحمان مەلا حەبیب ئەبوبەکر، عەشیرەتی بارزان لە نێوان ساڵانی 1931 - 1991، چاپی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری - 2001).
4. کاروان محمد مەجید، بارزانی لە مەهابادەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم، (سلێمانی - چاپخانەی پەیوەند - ٢٠١١).
5. بۆ یادی شەهیدی فەرماندەی گشتی هیسۆ میرکسان جاجۆکی، ٦٢ ڕۆژ لەگەڵ بارزانی، کۆچی دوایی بنەماڵەی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم (هوێلەر - چاپخانەی ڕێوشنبیری - ١٩٩٧).
6. لەیث عەبدولموحسین جەواد ئەلزوبەیدی، شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عێراق، (بەغدا – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی دار الرشید - ١٩٧٩).
7. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931 - 1958، (دهۆک - چاپخانەی خێبات - 1998).
8. نەجەف قولی پیسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە تا کەنارەکانی ئاراس، چاپ. شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان - ١٩٩٦).
9. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.