ژیاننامە

حەیدەر محمد ئەمین لە ساڵی 1927 لە شاری هەولێر لەدایک بووە. لە ساڵی 1946 تاقیکردنەوەی کۆتایی ئامادەکاری لە زیندان ئەنجامداوە، لە ساڵی 1948 لە بەشی ئینگلیزی لە کۆلێژی پەروەردەی بەغدا وەرگیراوە و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زمانی ئینگلیزی لە کۆلێژی پەروەردەی بەغدا وەرگرتووە. ساڵی 1953 بەهۆی خەباتی کوردەوە مافی دامەزراندنی قوتابخانەی لێ زەوتکراوە و لە کۆمپانیایەکی ئەهلی لە بەغدا بۆ بژێوی ژیانی خۆی کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٥٧ وەک مامۆستا لە قوتابخانەی ناوەندی هیلا دامەزراوە. ساڵی 1958 دوای کۆتاییهاتنی شانشینی عێراق گواستراوەتەوە بۆ ئیدارەی پەروەردەی هەولێر و وەک مامۆستا کاری کردووە. ساڵی 1958 بووەتە مامۆستای زمانی ئینگلیزی لە ماڵی مامۆستایانی بنەڕەتی هەولێر.

لە 16ی کانونی یەکەمی ساڵی 1960 لە شاری هەولێر بەهۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کرد. ڕۆژی 22ی کانونی یەکەمی ساڵی 1960 ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، هەواڵی کۆچی دوایی بڵاوکردەوە. سکرتێری پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی مامۆستایانی کوردستان لقی هەولێر سەرەخۆشی خۆیان ئاراستەی خانەوادەکەی کرد. زمانی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی شارەزا بووە.

لاپەڕەی کار

لە ساڵی 1942 بەشداری لە خۆپیشاندانی دەروازەکانی پارێزگای هەولێر بۆ ئازادکردنی پارێزەر ئیونی یوسف ئیحمەد (1908-1988) و دکتۆر کافر میحمەد کەریم (1910-2000)، ناسراو بە دکتۆر جەعفەر فەیلی ناسراو بە حەسەن تەها عەبدولعەزیز (1915-1999) ناسراوە بە حەسەن کەتانی کە بەهۆی خەباتی کوردایەتییەوە لەلایەن پارێزگاری هەولێرەوە زیندانی کرا. ساڵی ١٩٤٦ پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کردووە. لە ساڵی ١٩٤٨ دەستبەسەر و تاقیکردنەوەی کۆتایی ئامادەکاری لە زیندان دەرچووە. لە ساڵی ١٩٤٨ نوێنەری کۆنگرەی یەکێتی گشتی قوتابی (خوێندکاران)ی عێراق (کۆنگرەی شێرەکان) بووە. لە ساڵی ١٩٤٩ بەهۆی چالاکییە سیاسییەکانیەوە دەستبەسەر کرا. ساڵی 1953 ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری یەکێتی قوتابی (خوێندکاران)ی کوردستان بووە. ساڵی 1953 ئەندامی لیژنەی ئامادەکاری یەکەمین کۆنگرەی یەکێتی قوتابی (خوێندکاران)ی کوردستان بووە. لە ساڵی ١٩٥٣ بەشداری یەکەمین کۆنگرەی یەکێتی قوتابی (خوێندکاران)ی کوردستان دەکات. وەک ئەندامی دەستەی کارگێڕی هەڵبژێردرا و دوای ماوەیەکی کەم کرا بە سکرتێری یەکێتی قوتابیانی کوردستان. لە ساڵی ١٩٥٣ ئەندامی دەستەی دامەزرێنەر و ئەندامی سەرکردایەتی یەکێتی لاوانی دێموکراتی کوردستان بووە. ساڵی 1959 بووەتە بەرپرسی لیژنەی قەزای هەولێر لەژێر دەستەی بەشی دووەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - یەکگرتوو.

لە ساڵی ١٩٥٩ ئەندامی لیژنەی ئامادەکاری کۆنگرەی چوارەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق بووە. ساڵی 1959 نوێنەری کۆنگرەی چوارەمی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق بووە لە بەغدا. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1959، بە بۆنەی چاکبوونەوە و ئازادکردنی زەیم ڕوکن عەبدولکەریم قاسم (1914-1963) لە نەخۆشخانە، کە لە هەوڵی تیرۆرکردنی پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی ڕزگاری بووبوو، نوێنەرایەتی پارتی دیموکراتی کوردستانی کرد لە بارەگای ڕۆژنامەی خێبات لە شاری هەولێر، وتارێکی بۆ ڕای گشتی سەبارەت بە خۆی پێشکەش کرد چاک بوونەوە. لە ١٥ تا ١٧ی ئابی ١٩٦٠ نوێنەری پارێزگای هەولێر بووە لە کۆنگرەی دووەمی یەکێتی مامۆستایانی کورد (کۆنگرەی دووەمی شەقڵاوە). لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرێسەوە وەک ئەندامی جێگرەوەی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی پێنجەم) هەڵبژێردرا. ساڵی 1961 وەک جێگری ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی پێنجەم) هەڵبژێردرا. ساڵی 1960 سکرتێری لقی هەولێری یەکێتی مامۆستایانی کوردستان بووە.

سەرچاوە:

1. سەڵاح ڕەشید، مام جەلال دیداری تەمەن لە گەنجییەوە بۆ کۆشکی کۆمار، بەرگی یەکەم. 1، (سلێمانی - چاپخانەی کارۆ - 2017)، ل40، 65.

2. سەعدی یوسف، یادەوەری شەڕڤان حەیدەر محمد ئەمین، کاندیدی کۆمیتەی ناوەندیی حیزب، ڕۆژنامەی خەبات، وتەبێژی حیزبی دێموکراتی کوردستان، ژمارە ٩٣٧، هێولەر، هەینی، ١٣.٠٨.١٩٩٩، ل٧.

3. شووان محەمەد ئەمین تەها خۆشناو، هێڤێر لە نێوان ساڵانی 1958 تا 1963، لێکۆڵینەوەیەک لەسەر بارودۆخی سیاسی، (هەولێر، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، 2012)، ل. 186.

4. جەمال نەبێز، یادەوەرییەکانی ئەو ڕۆژانەی کە دێن، (سلێمانی، چاپخانەی شیڤان، 2017)، ل41، 417، 418، 513.

5.مام جەلال، خەبات لە کوێوە هات و چۆن بوو بە ئۆرگانێکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران؟ و چۆن ئەنجامدرا؟ گۆڤاری زاک، ژمارە 55، ساڵی 5، سلێمانی، چاپخانەی دلێر ئۆفسێت، 10.12.2002، ل5.

6.مام سێلال، ساڵی کۆنگرەی خوێندکاران، بەشی پێنجەم، گۆڤاری زاک، ژمارە 14، ساڵی دووەم، سلێمانی، چاپخانەی دیلێر ئۆفسێت، 10.08.1998، ل6، 8.

7. مامۆستا حەیدەر محمد ئەمین کۆچی دوایی کرد، ڕۆژنامەی خەبات (خەبات)، وتەبێژی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە ٤١٣، ساڵی دووەم، بەغدا، دووشەممە، ٢٣.٠١.١٩٦١، ل ٢.

8. یادی شەڕڤان حەیدەر محمد ئەمین، کاندیدی کۆمیتەی ناوەندیی حیزب، ڕۆژنامەی خەبات، وتەبێژی حیزبی دێموکراتی کوردستان - یەکگرتوو، ژمارە ٩٣٧، هێولێر، هەینی، ١٣.٠٨.١٩٩٩، ل٧.

9. سامان کەریم مەحمود، یەکێتی قوتاب (خوێندکاران)ی کوردستان 1953-1975، (کەرکوک – کۆمەڵەی ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی کەرکوک – 2010)، ل34، 58.

10. سیروان عوسمان، مێژوویەکی گەشاوە و کاروانێکی نەشکاو، (هێلێر، چاپخانەی ڕێوشنبیر، 2014)، ل41.

11. صدیق جەلیزادە، چەند وشەیەکی ماندووبوون و دڵسۆزی بۆ ڕۆحی نەمر حەیدەر محمد ئەمین، ڕۆژنامەی برایەتی، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان-یەکگرتوو، ژمارە ١٩٢٢، هێولێر، شەممە ١٦.٠٤.١٩٩٤، ل٤.

12. عەبدولسەتار تاهیر شەریف، مێژووی حیزبی شۆڕشگێڕی کوردستان، چاپی دووەم، (بەغدا – بڵاوکراوەکانی ئەلثوری - 1979)، ل. 142.

13. عیرفان عەزیز عەزیز، کۆنگرە و کۆنفرانسەکانی یەکێتی قوتابی (خوێندکاران)ی کوردستان، (هەوڵەکان – پڕۆژەی نووسینەوەی مێژووی یەکێتی قوتابی کوردستان – چاپخانەی ڕۆژهەڵات – 2012)، ل18.

14. دوا بڕگەی مامۆستا حەیدەر محمد ئەمین، گۆڤاری ڕۆژی نو، ژمارە 11، ساڵی 1، سلێمانی، چاپخانەی کامێران، شوباتی 1960، ل100.

١٥- کۆنگرەی پێنجەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان، گۆڤاری ڕۆژی نو، ژمارە ٣، ساڵی ١، سلێمانی، چاپخانەی کامێران، حوزەیرانی ١٩٦٠، ل. 56.

16. کۆنگرەی هەرێمی دووەمی مامۆستایانی کورد لە شەقڵاوە، (سلێمانی، لقی یەکێتی مامۆستایان سلێمانی، چاپخانەی جین، 1960)، ل. 109.

17. لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا، سەرۆک تاڵەبانی وردەکاریی دامەزراندنی یەکێتی قوتابی (ی.ق.ک)، گۆڤاری کار قوتابی، ئۆرگانی یەکێتی قوتابی کوردستان، ژمارە 109، هەولێر، چاپخانەی ڕۆکسانە، حوزەیرانی 2012، ل9، ئاشکرا دەکات.

18. مام جەلال، خەباتگێڕێکی خاوەن سیفەتی باش، سیفەتی مرۆڤایەتی، سیفەتی دەگمەنی وێنە و ئەخلاقی بەرز، ڕۆژنامەی ئەلئیتیحاد، ڕۆژنامەی ناوەندی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان، ژمارە 384، ساڵی هەشتەم، سلێمانی، هەینی، 05.08.2000، ل3.

19. مام جەلال، بەبۆنەی 46 ساڵەی دامەزراندنی یەکێتی قوتبی کوردستان، ڕۆژنامەی ئیلتحاد، ڕۆژنامەی ناوەندی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 306، ساڵی 7، سلێمانی، هەینی، 19ی شوباتی 1999ی زایینی. ل. 5.

20. ناوی ئەندامانی کۆنگرەی ناوچەیی دووەمی مامۆستایانی کورد لە شەقڵاوە، گۆڤاری هێتاو، ژمارە 184، ساڵی حەوتەم، هێولەر، چاپخانەی کوردستان، چوارشەممە، 31.08.1960، ل19.

21. ناوی مامۆستایانی بەشداربوو لە کۆنگرەی دووەمی مامۆستایانی کوردی لە شەقڵاوە، 15-17ی ئابی 1960، ڕۆژنامەی دەنگی کورد، ژمارە 19، ساڵی یەکەم، بەغدا، چاپخانەی مەهاباد، دووشەممە، 22-08-1960، ل3.

22. نوزاد فوئاد ڕەشید، گوڵدانێک لە مێژووی یەکیەتیی لاوانی دێموکراتی کوردستان، بەرگی یەکەم. 2، (هێلێر - قوتابخانەی سکرتاریەت - یەکێتی لاوانی دیموکراتی کوردستان - چاپخانەی ولات - 2018)، ل. 14.