ژیاننامە

حاجی شێخۆمەر بێرۆکسی لە زستانی ساڵی ١٩١٦ لە گوندی بێرۆکسی سەر بە قەزای شەمزینان لە باکووری کوردستان لەدایک بووە. لە مزگەوتەکاندا خوێندوویەتی. ساڵی 1945 دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان، لەلایەن حکومەتی عێراقەوە بۆ ماوەی 4 ساڵ زیندانی دەکرێت. دوای ئازادبوونی چووە زێدی خۆی و لەوێ نیشتەجێ بوو. ساڵی 1959 دوای گەڕانەوەی مەلا مستەفا بارزانی جارێکی دیکە گەڕایەوە باشووری کوردستان. ساڵی 1975 دوای شکستی شۆڕشی ئەیلول کۆچی کرد بۆ ئێران. لە گوندی چاڵدیان سەر بە شارۆچکەی شنۆ نیشتەجێ بوون. دواتر لە لایەن حکومەتی ئێرانەوە لەو کاتەدا دوورخراوەتەوە بۆ شاری یەزد. لە مانگی تەمموزی ساڵی ١٩٧٦ بنەماڵەکەی چوونە ئەو شارە و یەکتریان بینیەوە. لە ساڵی ١٩٨٩ کۆچی دوایی کردووە.

لاپەڕەی کار

لە ساڵی ١٩٤٣ پەیوەندی بە پێشمەرگەی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کردووە و بووەتە فەرماندە. لە 20ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1943 کاتێک مەلا مستەفا بارزانی لە سلێمانییەوە گەڕایەوە بۆ بارزان، هێزە شۆڕشگێڕەکان بە فەرمانی بارزانی چەند ئۆپەراسیۆنێکیان ئەنجامدا، یەکێک لەوانە هێرشکردن بوو بۆ سەر قەڵای گوندی زێت لە ناوچەی گەردیان. لەم ئۆپەراسیۆنەدا، حاجی بێرۆقی سەرکەوتوو بوو. لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٣ سوپای عێراق لە ڕواندا هێرشی کردە سەر ناوچەی گۆرێتو بۆ شکستپێهێنانی هێزە شۆڕشگێڕەکانی بارزانی. حاجی بێرۆکسی وەک فەرماندە بەشداری بەرگری کرد. لە 10ی تشرینی دووەمی 1943 لە شەڕی گەورە، لە 28ی ئابی 1945 لە شەڕی بادیلیان-کێوناگوند، لە 5ی ئەیلول لە شەڕی مەیدان مۆریک بەشداری کردووە و لە شەڕی مەیدان مۆریکدا بە سەختی بریندار بووە.

لە ساڵی ١٩٤٥ دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان، حاجی بێرۆقی بەهۆی سەختی برینەکەیەوە نەیتوانیوە لەگەڵ مەلا مستەفا بارزانی بچێتە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، بۆیە لەلایەن حکومەتی عێراقەوە دەستگیرکرا و، دوای 4 ساڵ زیندانیکردن، هەوڵیدا ڕادەستی جەندرمەی تورکیا بکات. ساڵی ١٩٥٩ دوای گەڕانەوەی مەلا مستەفا بارزانی لە یەکێتی سۆڤیەت، حاجی بێرۆقی چووە لای، ئەمە سەرەتای هاوپەیمانییەکی نوێ دەبێت حاجی بێرۆقی.

لە ساڵی ١٩٦١ حاجی بێرۆقی و چەند ئەندامێکی عەشیرەتەکەی پەیوەندییان بە هێزی پێشمەرگەی شۆڕشی ئەیلولەوە کرد. لە ١٦ی ئەیلوولی ١٩٦١ لە شەڕی چیای پیرسی لە ئاکرێ لە دژی هێرشی سوپا بۆ سەر پێگەکانی هێزە شۆڕشگێڕەکان بەشداری کرد. هەر لەو ساڵەدا بەشداری لە داستان لۆمانە لە ناوچەی بێهدینان کردووە. لە ساڵی ١٩٦٢ بەشداری شەڕەکانی بەعدر و ئەتروشی کردووە.

لە ٢٨ی ئایاری ١٩٦٢ لەگەڵ مەلا مستەفا بارزانی گەڕایەوە ناوچەی ڕواندز و باڵەکایەتی. لە 4ی نیسانی ساڵی 1962 لەگەڵ چەند فەرماندەیەکی دیکەی پێشمەرگە قەڵای ڕەیاتیان لە قەزای حاجی عومەران گەمارۆ دا. لە مانگی ئابی ساڵی 1962 دوای گەیشتنیان بە ناوچەی خۆشناوێتی لەگەڵ مەلا مستەفا بارزانی، بەشداری ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی قەڵای هیران و نازەنین دەکات، مۆڵگەی خۆی لە هیران و نازەنین داناوە. لە ٢٥ی ئەیلوولی ١٩٦٢ سەرکردایەتی هێزی پێشمەرگەی کرد بۆ ڕزگارکردنی ناوچەی شواکورکێ لە قەزای سیدەکان.

لە ٤ی شوباتی ١٩٦٣ لەگەڵ مەلا مستەفا بارزانی بۆ هێرشکردنە سەر فرۆشیارەکان چووەتە ڕانیە و قەڵادیزە. لە ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٦٣ وەک فەرماندە بەشداری شەڕی دەربەندی کۆرێ دەکات. لە ١٣ی تەمموزی ١٩٦٣ بەشداری شەڕی سپیلکی لە نزیک گوندی کەلەکین کردووە. لە ٢٤ی ئابی ١٩٦٣ بەشداری شەڕی کوران دەکات و وەک فەرماندەیەک ڕۆڵی سەرەکی لەو شەڕەدا بینیوە. لە ٣٠ی ئابی ١٩٦٣ هێرشێکی گەورەی سوپای عێراق لە کۆلاندەر لەسەر چیای پیران پووچەڵکردەوە. لە 17ی ئەیلولی ساڵی 1963 بە سەرپەرشتی لوقمان مستەفا بارزانی هێڵێکی بەرگری لە گوندی شیو دامەزرا و چەند شەڕێک لە نێوان هێزی پێشمەرگە و سوپا ڕوویدا.

لە 2ی کانونی یەکەمی ساڵی 1964 لەگەڵ مەلا مستەفا بارزانی گەشتیان بۆ دەڤەری پشدەر و ڕانیە کرد، لە ساڵی 1965 تا 1970. حاجی بێرۆقی لە هەموو هێرشەکانی سوپای عێراق بۆ سەر چیای زۆزیکی و دۆڵی عومەر ئەکسە و سێرتیز و دۆڵی بێشە ڕۆڵی فەرماندەیەکی ئازا و زیرەک بینی لە ڕێکخستنی هێزی پێشمەرگە و بەرگری.

لە 6ی نیسانی ساڵی 1966 فەرماندەیی هێزی پێشمەرگەی کرد بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی هێرشی سوپای عێراق بۆ سەر دۆڵی عومەر ئەکسە و لە ساڵی 1967 دوای دامەزراندنی هێزی بەلەک. حاجی بێرۆقی، بوو بە فەرماندەی فەوجی یەکەمی ئەو هێزە، لە ساڵی ١٩٦٨ کەوتە ژێر فەرماندەیی ئەو هێزە لە ڕووباری موسێکا تا دۆڵی ئۆمەر ئەکسا و چیای زۆزیکی و چیای بێشە و چیای سەرتیز و ڕێگای هامڵتۆن. حاجی بێرۆقی دایک.

لە ساڵی 1974 و دوای دەستپێکردنی شەڕی نێوان هێزی پێشمەرگە و سوپای عێراق، بەرپرسی میحوەرەکانی چیای زۆزیکی و دەشتی دیانا و دۆڵی عومەر ئەکسە و چیای سەرتیزی بووە. زۆربەی هێرشەکانی سوپای عێراقی پووچەڵ کردەوە. تا ساڵی 1975 پێشمەرگەکەی لەوێ بوو بۆ ئەوەی پێشڕەوی سوپای عێراق نەکات.

لە ساڵی 1980 جارێکی دیکە پەیوەندی بە پێشمەرگەی شۆڕشی گوڵانەوە کرد و هێزێکی 90 پێشمەرگەی پێکهێنا، کە لە ناوچەی خان بەرەو ناوچەی کەوپەر ئۆپەراسیۆنیان ئەنجامدا و لەوێشەوە بەرەو دۆڵی تویێ ڕۆیشتن و هێرشی زۆریان کردە سەر سوپای عێراق لە حاجی عومەران، و بەردەوام بوو لە خەباتەکەی تا نەخۆش کەوت.

سەرچاوە:

• 1. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.