ژیاننامە

عەلی عەبدوڵڵا ڕەزا ناسراو بە (عەلی عەسکەری و شاڵاو)، لە ساڵی 1937 لە شاری سلێمانی لە دایکبووە، یەکێکە لە شێخەکانی فەرماندەی نەقشبەندی حەق، کە سەر بە فەرمانی مەولانا خالید نەقشبەندی شارەزووری و ڕەگ و ڕیشەی دەگەڕێتەوە بۆ شێخ عیسا بەرزنجی و کوڕەزای شێخ عەبدولکەریمە شادل (1893 - 1943) و مامی ڕەزا شادل (1905 - 1961)، کە لایەنگر و سەرسامی شۆڕشی یەکەمی بارزان بووە.

خوێندنی ئامادەکاری تەواو کردووە. لەساڵی 1959 لەگەڵ سەبیحە شێخ جەلال سەرگەلووی ژیانی هاوسەرگیری پێکهێناوە، لە ساڵی 1975 دوای شکستی شۆڕشی ئەیلول، بۆ ماوەیەکی کورت بەرەو شانشینی ئێران هەڵاتووە. ڕۆژی 31ی ئابی 1975 بە فەرمانی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی عێراق، وەک کارگێڕی شارەوانی ناحیەی ڕێفاعی لە باشووری عێراق دەستنیشانکرا. زمانی کوردی و فارسی و عەرەبی دەزانی.

لاپەڕەی کار

عەلی عەسکەری لە ساڵی 1958 بووەتە ئەندامی سەرکردایەتی یەکێتی قوتابیانی کوردستان و یەکێتی لاوانی دیموکراتی کوردستان، لە ساڵی 1958 بووەتە بەرپرسی ڕێکخراوەکانی کەرکوکی یەکێتی قوتابیانی کوردستان. ساڵی 1959 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی لێژنەی سەرپەرشتیاری و ئاستی باڵای پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق (کۆنگرەی چوارەم) هەڵبژێردرا. ڕۆژی شەممە ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٦٠ بوو بە یەکێک لە ئەندامانی دەستەی دامەزرێنەری قۆناغی کراوەی پارتی دیموکراتی کوردستان - عێراق. لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەوە وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنگرەی پێنجەم) هەڵبژێردرا. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٠ دەبێتە ئەندامی کۆمیتەی ڕێکخستنی شۆڕشگێڕ و بەرپرسی کەرکوک.

ساڵی 1961 بووەتە بەرپرسی کۆمیتەی لقی یەکەمی پارتی دیموکراتی کوردستان و دوای دەستپێکردنی شۆڕشی ئەیلوول لە هەمان ساڵدا پەیوەندی بە شۆڕشەوە کرد. لە قۆناغە سەرەتاییەکانی شۆڕشی ئەیلولدا لە بادینان لە ژێر ناوی نەهنی شاڵاو و وەک دووەم فەرماندەیی هێزی یاخیبووی شۆڕشی ئەیلول لە ناوچەی بادینان کاری کردووە. دواتر لەلایەن قوتابخانەی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە گواستراوەتەوە بۆ پارێزگای کەرکوک. ساڵی 1961 بەشداری لە کۆبوونەوەی فراوانی ئەنجوومەنی ئاسایشدا کردووە و دەنگی بە بەرگری و شۆڕش داوە. ساڵی 1962 لەلایەن سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلولەوە کرا بە فەرماندەی هێزی کار. ساڵی 1964 بەشداری لە کۆنفرانسی ماوێت کردووە و بەو هۆیەوە لە کۆنگرەی شەشەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان دوور خراوەتەوە. پاشان لە ٦ی تەمموزی ١٩٦٥ دوای دەرکردنی فەرمانی لێبوردنی گشتی لەلایەن مستەفا بارزانی (١٩٠٣ - ١٩٧٩) سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان و ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕشی کوردستانی عێراق بۆ لایەنگرانی باڵی مەکتەبی سیاسی، لە هەمەدان لە شانشینی ئێران گەڕایەوە بۆ گوندی حاجی ئۆمەران لە پارێزگای هەولێر و لەگەڵ سەرۆک مستەفا بارزانی کۆبووەوە. لەساڵی 1965 بەشداری شەڕی چیای کۆرەک دەکات لەسەر سنووری قەزای ڕێوەندیز لە پارێزگای هەولێر دژی هێزەکانی سوپای عێراق.

لە ٢٨ی ئابی ١٩٦٦ بەشداری یەکەمین کۆبوونەوەی گروپی ئیبراهیم ئەحمەد – جەلال تاڵەبانی لە تیمار (گەرمیان) کرد. لە 28ی کانونی یەکەمی ساڵی 1966 لەگەڵ جەلال تاڵەبانی (1933 - 2017) و عومەر مستەفا میحمەد ئەمین (1923 - 1992) ناسراو بە عومەر دێبابە و حیلمی عەلی شەریف (1930 - 1998) دۆڵی ڕەقە لە پارێزگاری سلێمانی بەجێدەهێڵێت و بەرەو سنووری حکومەتی عێراق بەڕێدەکەوێت و خۆی گۆڕی گەڕانەوە بۆ شۆڕشی ئەیلول. لە 15ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1970 لەگەڵ ئیبراهیم ئەحمەد فەتاح (1914 - 2000) و عومەر مستەفا محەمەدین (1923 - 1992) ناسراو بە عومەر دێبابە، لەگەڵ سەرۆک مستەفا بارزانی لە بارەگای بارزانی لە گوندی دڵمان کۆبوونەوە و پێکەوە ڕێککەوتن لەسەر داوای لێبوردن. تا شکستی شۆڕشی ئەیلول لە شارۆچکەی گەڵاڵە لە دەڤەری بالەکێ سەر بە پارێزگای هەولێر نیشتەجێ بوو.

لە 10ی بەفرانباری ساڵی 1971 بۆ جاری دووەم پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرد. ساڵی 1973 لەلایەن سەرکردایەتیی پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرا بە فەرماندەی هێزی دەشتی هیولەر. لە ساڵانی (1974 - 1975)، ئەندامی قوتابخانەی سەربازی شۆڕشی ئەیلول بووە. لە ناوەڕاستی مانگی پووشپەڕی ساڵی 1975 بە ئامانجی درێژەدان بە کار و خۆڕاگری بەشداری لە کۆبوونەوەی گشتیی ورمێدا کرد. لە 24ی نیسانی ساڵی 1975 لەسەر ڕێنماییەکانی سەرۆک مستەفا بارزانی گەڕایەوە باشووری کوردستان بە ئامانجی ئامادەکردنی دۆخەکە بۆ شۆڕش و هاوکاری ماددی و کۆدی پەیوەندی پێدرا. لە 28ی نیسانی ساڵی 1975 گەڕایەوە شاری سلێمانی و لە 30ی نیسانی ساڵی 1975 لەلایەن بەڕێوەبەری ئاسایشی سلێمانییەوە دەرکرا بۆ بەغدا. لە ٢٣ی ئابی ١٩٧٦ لەگەڵ نوێنەری سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ئەشکەوتی ھەنجیرلو دەستی بە دانوستان و دانوستان کرد. لە 10ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1976 بەشداری لە کۆبوونەوەی بەرفراوانی بزووتنەوەی سۆسیالیستی کوردستان لە سورە گیلی کرد. لە 31ی ئابی 1977 بەشداری لە یەکەم کۆبوونەوەی سەرکردایەتی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان لە دۆلا کۆستە، لە سێگۆشەی سنووری نێودەوڵەتی (عێراق – تورکیا - ئێران)ی سەر بە پارێزگای هەولێر، بە ئامانجی دابەشکردنی پۆستە ئیدارییەکان کرد و وەک فەرماندەی هێزی پێشمەرگە هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٧٦ لە دامەزرێنەرانی بزووتنەوەی سۆسیالیستی کوردستان بووە. لە ساڵی ١٩٧٦ پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کردووە. لە ساڵی ١٩٧٦ لە دەڤەری پشدەر لە سنووری پارێزگای سلێمانی چالاکیی چەکداری لە دژی سوپای عێراق هەبووە. هاوینی ساڵی 1976 لەگەڵ دکتۆر کەمال کەرکوکی لە گوندی خورخورێ کە دەکەوێتە پارێزگای سلێمانی کۆبووەوە، بە ئامانجی هەماهەنگی لەگەڵ هێزەکانی سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان. لە پاییزی ساڵی ١٩٧٦ لەگەڵ کەمال کەرکوکی لە مزگەوتی گوندی گەڵاڵە کە دەکەوێتە سەر سنووری پارێزگای سلێمانی، بە ئامانجی هەماهەنگی هێزەکان کۆبووەوە. ساڵی 1977 بووەتە ئەندامی قوتابخانەی سیاسی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان. ساڵی 1977 وەک فەرماندەی هێزی پێشمەرگەی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان دەستبەکاربوو.

سەرچاوە:

١- ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای حیزبی دێموکرات.

2 - فاتیح ڕسول، لە کاروانێکی درێژ و دووردا، (ستۆکهۆڵم – 1997)، ل160 - 161.

3- عەلی سینکاری، پرسی کورد و پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عێراق، بەشی سێیەم، (دهۆک – چاپخانەی زانای – 2012)، ل204، 359، 388 - 390، 394 - 395.

4- دەقی وتارەکەی مام سێلال لە مەراسیمی یادی دەیەمین ساڵیادی شەهید ڕێبەر عومەر دێبابە، ڕۆژنامەی کوردستانی نو، ئۆرگانی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 2671، ساڵی 11، سلێمانی، چوارشەممە، 30ی کانوونی دووەمی 2002، ل. 3.

5- محمد ئیسماعیل محمد، بەدواداچوونێک بۆ بابەتەکەی کاک فەرهاد عەونی کە لە گۆڤاری گوڵان العربی، گۆڤاری گوڵان العربی، ژمارە 29، هێولێر، چاپخانەی ئەلسەقافی، 29ی تشرینی یەکەمی 1998، ل. 112. 112.

6 - ئارام کەریم، مام سێلال دەناسم، بەشی یەکەم، (بێ چیه – 2000)، ل13، 20 - 21.

7 - ئێقیلا ڕەواندزی، بیرانین و عەفرین، (هێلێر – ناوەندی شاوشکە بۆ چالاکییە فیکرییەکان – چاپخانەی پەروەردە – 2005)، ل. 134.

8- شیوان حوسێن شینیک بالەکی، گەوهێر نامیق سەلم 1946 – 2011: ژیان، بەرهەم و ڕۆڵی سیاسی، زانکۆی سۆران، فاکەڵتی ئاداب، 2016، (تێزی ماستەری بڵاونەکراوە)، ل80-81.

9- کریس کوتچێرا، بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد، وەرگێڕانی ئیبراهیم یونیسی، چاپی دووەم، (تاران – دەزگای چاپ و پەخشی نیگا – 1377H)، ل280، 312، 322.

10 - شیوان میهێمد ئەمین تەها خۆشناو، هێولێر لە نێوان ساڵانی 1963 بۆ 1970: لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی لە بارودۆخی سیاسی، (هەولێر – چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین – 2016)، ل45، 170.

11 - دەیڤید مەکدۆوال، مێژووی کوردە مۆدێرنەکان، (بەیروت – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئەلفارەبی – 2004)، ل518 - 519.

12 - عەبدولڕەحمان شەرەفکەندی، هەڵەی داناکان، (پاریس – 1997)، ل452 - 453.

13 - شەوکەت خزنەدار، سەفەر و قۆناغەکانی حزبی شیوعی عێراق... تێڕوانینێک لە ناوەوە، (بەیروت – دار الکنوز العدیبیە – 2005)، ل. 137.

14 - عەبدولفەتاح ئەلبۆتانی، لێکۆڵینەوە و بابەتەکان لە مێژووی هاوچەرخی کورد و عێراقدا، (هێلێر – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی سپیرێز بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی هاچی هاشم – 2007)، ل382، 387.

15 - میهێمد هێسن سێرگینێلی، هۆزی ئاکۆ لە نێوان مێژووی کۆن و مۆدێرن، بەرگی یەکەم، چاپی دووەم، (هێلێر – چاپخانەی ڕۆژهەڵات – 2019)، ل447، 449.

16 - مام سێلال، ئیبراهیم ئەحمەد: سەرکردەیەکی ژیر و زانای سەردەمێکی نوێی کوردایەتی، گۆڤاری زاک، ژمارە 58، ساڵی 5، سلێمانی، چاپخانەی دلێر ئۆفسێت، 10ی نیسانی 2002، ل. 8.

17 - مستەفا عەبدولڕەحمان یونس ئەردانی، سێرسینک: هاوینەهەواری و کەمپێکی شایستە 1922 – 2016، (بەغدا – چاپخانەی ئەلجەواهیری بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە – 2017)، ل. 146.

18 - تۆفیق مەلا صدیق، یادەوەرییەکانی ڕۆژانی حیزب و پێشمەرگە و دەرکردنم، چاپی دووەم، (هولێر – چاپخانەی شەهاب – 1996)، ل72 - 73، 95 - 96.

19 - ڕەسوڵ ڕەشید سەعید، یادەوەرییەکانی پێشمەرگەیەک، (نادیار – 2017)، ل37، 46، 90 - 91.

20 - ساڵح ڕەشید (سەرنوسەر)، مام سێلال: دیدگایەک بۆ سەردەمەکان، لە گەنجییەوە بۆ کۆشکی کۆمار، بەرگی یەکەم، (سلێمانی – چاپخانەی کارۆ – 2017)، ل183، 309، 366.

21 - ساڵح ڕەشید (سەرنوسەر)، مام سێلال: دیدگایەک بۆ تەمەن، لە گەنجییەوە بۆ کۆشکی کۆمار، بەرگی دووەم، (سلێمانی – چاپخانەی کارۆ – 2017)، ل. 78.

22 - ئیبراهیم ئەحمەد، تێزێک لە بەرهەمی کاکە عومەر دێبابە، ڕۆژنامەی کوردستانی نوێ، ئۆرگانی یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، ژمارە 303، ساڵی 2، هێولێر، هەینی 29ی کانوونی دووەمی 1993، ل. 5.

23 - تالیب مۆریاسی، گەڕان بەدوای حەقیقەتدا، بەرگی یەکەم، (هێلێر – 2004)، ل. 132.

24 - جەمال بابان، زانایانی کوردی عێراق، (سلێمانی – ئیدارەی گشتی چاپ و بڵاوکردنەوە – چاپخانەی شیڤان – 2006)، ل. 526.

25 - حەبیب میحمەد کەریم، مێژووی حیزبی دیموکراتی کوردستان – عێراق (لە قۆناغە سەرەکییەکان) 1946 – 1993، (دهۆک – چاپخانەی خەبات – 1998)، ل61، 67 - 68.

26 - هێسن ئەرفێع، کورد و لێکۆڵینەوەیەکی مێژوویی و سیاسی، (بێ شوێن – نە ساڵ)، ل. 140.

27 - ڕۆژین سێلێبی مونیر، زاخۆ: 14ی تەمموزی 1958 – 6ی ئازاری 1975، (بڵاونەکراوە – ناوەندی زاخۆ بۆ کوردناسی – 2018)، ل121، 223، 226.

28 - هێسۆ حرمی، چەند دیمەنێک لە ژیانی ئەمیر تەحسین سەعید عەلی بەگ، (هێلێر – چاپخانەی ڕۆژهەڵات – 2017)، ل. 155.

29 - ئیحمەد شەریف لێک، شرۆڤەی ڕووداوە مێژووییەکان، بەرگی دووەم، (هێلێر – چاپخانەی ڕۆژهەڵات – 2019)، ل. 67.

30 - هێمە فەرهاد هەڵەبجە، لە شەنراوەوە بۆ ستۆکهۆڵم، چاپی سێیەم، (سلێمانی – چاپخانەی کارۆ – 2015)، ل168، 203، 278 - 279.

31 - خالف خافور، دێفری زێرین، بەرگی یەک، (کەرکوک – کۆمەڵەی فیکری و کۆمەڵایەتی کەرکوک – چاپخانەی کارۆ – 2011)، ل. 44.

32 - دانا ئادەمز شمیت، سەفەر بۆ پیاوە ئازاکانی کوردستان، وەرگێڕان و شرۆڤەی سێرسی فەتحوڵڵا، (هێلێر – چاپخانەی ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە – چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە – 1999)، ل. 357.

33 - ئەردەشر پێشەنگ، کورد لە ناوەڕاستی شەڕی ئێران و عێراق، (تاران – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی مێرز و بوم – 1394ی کۆچی)، ل. 153.

34 - دەیڤید مەک دۆوال، مێژووی هاوچەرخی کورد، وەرگێڕانی ئیبراهیم یونس، چاپی چوارەم، (تاران – چاپخانەی پەنیز – چاپخانەی دالاهۆ – 1393ی کۆچی)، ل536 - 538.

35 - سێرهێد یونس میهێمد، لە شارەزوورەوە بۆ ناسریە، (هێلەر – چاپخانەی هیوا – 2018z)، ل. 127.

36 - سەلام عەبدولکەریم، ژیانی سیاسی لە باشووری کوردستان 1975 – 1991، (سلێمانی – چاپەمەنی و بڵاوکراوەکانی چارچرا – 2011)، ل. 43.

37 - سەید عەلی موجانی، سۆڵماز سیدقی، ئیلاها نەعمەتی...، فەرهەنگی ڕۆشنبیران و بنەماڵەکانی هاوچەرخ لە عێراق، (تاران – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی عەزام – 1392ی کۆچی)، ل. 905.

38 - عەبدولسەتار تاهیر شەریف، کۆمەڵە کوردییەکان، ڕێکخراو و حزبەکان 1908 – 1958، (بەغدا – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئەلشون ئەلسەقافییە – 1989)، ل182، 202، 205.

39 - عەبدولسەتار تاهیر شەریف، مێژووی حیزبی شۆڕشگێڕی کوردستان، چاپی دووەم، (بەغدا – بڵاوکراوەکانی ئەلشۆڕەشی – 1979)، ل170، 172، 182.

40 - عەلی سینکاری، پرسی کورد و پارتی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی لە عێراق، بەشی سێیەم، (دهۆک – چاپخانەی زانای – 2012)، ل206 - 207، 330.

41 - میهێمد سێهل تاقوش، مێژووی کورد 637 – 2015، (بەیروت – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئەلنەفایس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە – 2015)، ل261 - 262.

42 - عومەر عەبدولعەزیز، ئینسایکلۆپیدیای کورد و کوردستان، بەرگی یەکەم، (سلێمانی – 2018z)، ل504 - 507.

43 - سالار حەفید، عەلی عەسکەری و حوکیم بۆ مێژوو، (بێ شوێن – نە ساڵ)، ل29، 39، 44 - 45.

44 - فازیل کەریم ئیحمەد، دەستکردن بە ڕێگا بە خەونە گەورەکان، بەرگی یەکەم، (سلێمانی – چاپخانەی تاران – 2019)، ل134 - 136، 144، 294، 321، 335، 402.

45 - فەرید ئەسەسەرد، ئینسایکلۆپیدیای یەکێتی نیشتمانپەروەری کوردستان، چاپی دووەم، (سلێمانی – ئەکادیمیای هۆشیاری و گەشەپێدانی کادر – 2015)، ل516 - 517.

46 - فوئاد سیدق، بازنەی سیاسی، (هێلەر – وەزارەتی ڕۆشنبیری – بەڕێوەبەرایەتی گشتی چاپ و بڵاوکردنەوە – چاپخانەی ڕۆشنبیر – 2006)، ل150، 156 - 157.

47 - بڕیاری ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش ژمارە 926، ئاژانسی هەواڵی عێراقی، وەزارەتی دادی بەغدا، ژمارە 2488، ساڵی 18، بەغدا، دووشەممە، 8ی ئەیلولی 1975، ل. 8.

48 - کازم حەبیب، هەندێک تێڕوانین بۆ عێراقی سەدەی بیستەم: عێراق لە سەردەمی کۆمارییەکاندا، بەشی دووەم، کتێبی نۆیەم، (هێلێر – دار ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە – 2013)، ل352، 358.

49 - کۆنگرەی پێنجەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان، گۆڤاری ڕۆژی نو، ژمارە 3، ساڵی 1، سلێمانی، حوزەیرانی 1960، ل. 56.

50 - نهێنی لە پشت هەڵاتنی تاقمی دەرکراو بۆ ناوچە حکومییەکان چییە؟، ڕۆژنامەی خێبات، ئۆرگانی حیزبی دێموکراتی کوردستان، ژمارە 486، چاپخانەی خێبات، ئاداری 1966، ل. 2.

51 - محمد ئیسماعیل محمد، بەدواداچوونێک بۆ بابەتەکەی کاک فەرهاد عەونی کە لە گۆڤاری (گولان العربی)، ژمارە 28، هیولێر، چاپخانەی ئەلسەقافی، 25ی تشرینی یەکەمی 1998، ل. 112. 112.

52 - محەمەد عەلی ئیسماعیل، یادەوەرییەکانم: تەمەنی حەفتا ساڵ و زیاتر لە نیو سەدە کارکردن، (بڵاونەکراوە – 2019)، ل127 - 128، 132 - 134.

53 - میحمەد فاتیح، گەشەسەندنی ژیانی حزبی لە باشووری کوردستان، (هێلێر – چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین، هێلەر – 2014)، ل. 399.

54 - مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێ، (هوێلەر – چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە – 2002)، ل144، 166، 198، 255 - 256.

55 - مستەفا نەریمان، یادەوەرییەکانی ژیانم، (بەغدا – دەزگای ڕۆشنبیری و چاپ و بڵاوکردنەوەی کورد – (دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی دار الحریە) – 1994)، ل. 226.

56 - مەلا مستەفا بارزانی و هاوەڵانی هەواڵیان پێشکەش بە وەزیری ناوخۆ سەبارەت بە دامەزراندنی حیزب، ڕۆژنامەی خێبات (خەبات)، ژمارە 141، چاپخانەی ئەلراعی الام، بەغدا، یەکشەممە، 9ی کانوونی دووەمی 1960، ل1، 8.

57 - مەحمود مێلا عزەت، کاروانی بێکۆتایی، (سلێمانی – چاپخانە و چاپخانەی سێردێم – 2000)، ل. 88.

58 - مەلا شێم حەمدی حاجی ئۆمەرانی، شۆڕشی نوێی ساڵی 1976 چۆن دەستی پێکرد؟!، چاپی دووەم، (هوێلەر – چاپخانەی هاچی هاشم – 2013)، ل40 - 42.

59 - مەلا فاروق شیوانی، هەموو کوردەکان، بەرگی یەکەم، (هێلێر – چاپخانەی ڕێوشنبیر – 1997)، ل. 117.

60 - نەوشیروان مستەفا ئیمین، لە دانوبەوە بۆ لێواری ڕووباری نەوزەنگ، (بێ شوێن – 1997)، ل. 173.

61 - هاوڕێ باخەوان، هاوڕێنامە بۆ مێژووی کوردستان و کورد، (سلێمانی – چاپخانە و چاپخانەی سەردەم – چاپخانەی ڕون – 1999)، ل. 191.

62 - هاوکار کریم هێم شەریف، شۆڕشی ئەیلول، (هێلەر – چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین – 2012)، ل45 - 48.