ژیاننامە

عەبدوڵڵا زیاد عەلی لە ساڵی 1929 لە گوندی زێوە سەر بە ناحیەی بارزان سەر بە ناحیەی مەرگەسۆر سەر بە پارێزگای هەولێر لەدایکبووە. لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٣٢ لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان کردووە بۆ کۆماری تورکیا، لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرتووە. دوای گەڕانەوەی لە یەکێتی سۆڤیەت، لە ساڵی ١٩٥٩ وەک فەرمانبەرێکی دەوڵەتی لە شاری کەرکوک دامەزرا، لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی گوندی بارزان بە خاک سپێردرا.

لاپەڕەی کار

عەبدوڵڵا زیاب عەلی لە 11ی ئۆکتۆبەری ساڵی 1945 دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان پەڕینەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان و لە 31ی ئازاری 1946 دەبێتە پێشمەرگە لە هێزی بارزان لە سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان لە مەهاباد. لە ٣ی ئایاری ١٩٤٦ لە شەڕی مولقارێن بەشداری کردووە، لە دوای ڕووخانی کۆماری دیموکراتی کوردستان، لە ٢٥ی ئازاری ١٩٤٧ لە شەڕی هێڤریس و هەڵەج بەشداری کردووە.

یەکێک بوو لەو پێشمەرگانەی کە لە ١٩ی نیسانی ١٩٤٧ لە ڕێگەی شواکورک و دەشتی بێرازگیر لە باکووری کوردستان گەڕاوەتەوە بۆ ناوچەی شێروان و میزوری.

دوای گەڕانەوەیان ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 15ی ئایاری 1947 لەگەڵ هاوڕێکانی لە گوندی ئەرگۆش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و باسیان لەوە کرد کە ئایا بمێننەوە یان بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لەوێ هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی چووەتە یەکێتی سۆڤیەت و بەشداری شەڕی دۆڵی قوتور و شەڕی پردی ماکۆی کردووە. دوای زۆر سەختی و سەختی، لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947 لە ڕووباری ئاراس لە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پەڕینەوە و هاتە ناو یەکێتی سۆڤیەت.

دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 1947، خۆیان و هەموو هاوڕێکانیان، بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە ئۆردوگایەکی داخراودا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون لە شاری نەخچیڤانی کۆماری ئازەربایجان، لەلایەن کۆمەڵێک سەربازەوە پاسەوانییان بۆ دەکرا و لەڕووی خۆراک و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵدا کرا. پاشان بە بڕیاری دەوڵەتی سۆڤیەت دابەش بوون بەسەر ناوچەکانی ئاغدەم، لاچین، ئەیولاکس و کەلباجار لە ئازەربایجان. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947دا گواستراونەتەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکوی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان و لە 23ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازی و جلوبەرگی سەربازییان پێدەدرێت و لەژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجان ڕۆژانە 8 کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە. لە هەمان کاتدا ڕۆژانە چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە هاوڕێ خوێندەوارەکانیان وەرگرتووە.

دوای سەرکردایەتی کارەساتبارەکەی جەعفەر باکیرۆڤ و هەڤاڵەکانی، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ بڕیارێک درا کە ئۆردوگای سەربازی لە کۆماری ئازەربایجانەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چرچوک لە نزیک تاشکەند پایتەختی کۆماری ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ لەگەڵ هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر ڕەوانەی گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت کران و لە کێڵگە بەکۆمەڵەکاندا کاریان دەکرد (زەوییەکان کە خەڵک لە دەوڵەت وەریانگرتبوو و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا).

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەک لە ژەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار نامەیەک گەیشتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی دۆستانی کرد و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی دۆستانی بارزانی پێکبهێنێت. لە کۆتاییدا لیژنەکە بڕیاریدا هەموویان لە شاری ڤریبیسکی کۆبکەنەوە، بۆیە شاندەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١دا چوونە شاری ڤریبیسکی لە یەکێتی سۆڤیەت.

دوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، بە پێی مادەکانی ٣ و ٧ و بڕگەی (ئە)ی ماددەی ١٠ و مادەی ١١ی یاسای هەموارکردنەوەی ١٩٥٩، لێبوردنی گشتی بۆ ناوبراو و هاوکارەکانی درا.

لە ساڵی 1958 کۆماری عێراق بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا و لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی لە کەشتیی جۆرجیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

لە ساڵی ١٩٦١ بەشداری کردووە شۆڕشی ئەیلول لە شەڕەکانی زاویتە، دۆڵی نەهل، دهۆک، ئامەد، زاخۆ، ئاکرێ، میریبە و شێخان بەشداری کردووە. شۆڕشی ئەیلول جێگری فەرماندەی هێزی یەکەم بووە.

لە ساڵی 1962 بەشداری شەڕەکانی باڵەکایەتی و خۆشناوەتی و دەوروبەری کۆیە و پیریس و میلا سەریجە و بارزان و پیرە ڕێزان و سێرێ بێدارین دەکات. ساڵی 1964 بە فەرمانی مەلا مستەفا بارزانی کرایە پارێزگاری ڕانیە و لەو ناوچەیەدا بریندار دەبێت و بۆ چارەسەر ڕەوانەی ئێران دەکرێت.

عەبدوڵڵا زیاد عەلی لە 11ی ئازاری 1970 بوو بە پاسەوانی سنوور، لە ساڵی 1975 دوای شکستی… شۆڕشی ئەیلول، لەلایەن حکومەتی عێراقەوە گواسترایەوە بۆ باشووری عێراق.

لە ساڵی ١٩٨٢ بەشداری کردووە شۆڕشی گوڵان بوو بە فەرماندە و فەرماندە، بەشداری شەڕەکانی کێلەشین و حاجی عومەران دەکات، لە ساڵی ١٩٨٣ وەک پەنابەرێک دەچێتە کۆماری ئیسلامی ئێران، لە ساڵی ١٩٨٨ بەشداری داستانی شواکورکێی کردووە، لەسەر فەرمانی سەرۆک بارزانی، بووەتە بەرپرسی گواستنەوەی چەک و تەقەمەنی و خۆراک. ساڵی 1991 گەڕایەوە کوردستان و لە گوندی دێربوتکێی سەر بە ناحیەی مێرگەسۆر لە سنووری پارێزگای هەولێر نیشتەجێ دەبێت. بە فەرمانی سەرۆک بارزانی، لە دەڤەری بارزان کرایە سەرۆکی لیژنەی نزاری، دواتر لە پیرمام نیشتەجێ بوو.

سەرچاوە:

1. تێکۆشەری نەمر مەلا عەبدوڵڵا زیاب زێوی، گۆڤاری دەنگی پێشمەرگە، ئۆرگانی قوتابخانەی گشتیی سازمانی پێشمەرگە، ژمارە ٩٤، هێلەر، چاپخانەی ئاراس، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦.

2. حکوومەتی هەرێمی کوردستان، وەزارەتی پلاندانان، یەکە کارگێڕییەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان و ژمارەی خێزان و دانیشتوان، هیولەر، 2009.

3. سەردار جاف، پێشمەرگەی پیرەمێرد، مەلا عەبدوڵڵا زیاد عەلی، شانازی دەکەم کە هەر لە منداڵییەوە پێشمەرگەی بارزانیم، گۆڤاری دەنگی پێشمەرگە، ئۆرگانی قوتابخانەی گشتیی ڕێکخراوی پێشمەرگە، ژمارە ٢٨، هێولێر، چاپخانەی ئاراس، ٣٠.٠٤.٢٠٠٠.

4. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013).

5. کاروان محمد مەجید، بارزانی لە مەهابادەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم، (سلێمانی - چاپخانەی پەیوەند - ٢٠١١).

6. گۆڤاری هەتاو، ژمارە 154، ساڵی 6، هەولێر، چاپخانەی کوردستان، هەینی، 15.04.1959.

7. لە یادی فەرماندەی شەهید هیسۆ میرکسان جاجۆکی، ٦٢ ڕۆژ لەگەڵ بارزانی، کۆچی دوایی بنەماڵەی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم (هێولەر - چاپخانەی ڕێوشنبیر - ١٩٩٧).

8. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931-1958، (دهۆک - چاپخانەی خێبات - 1998).

9. نەجەف قولی پیسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە تا کەناری ئاراس، سەرنووسەری شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان - ١٩٩٦).

10. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.