ژیاننامە

لە ساڵی 1915 لە گوندی بێسترێ، لە ناحیەی گۆرێتوو سەر بە ناحیەی مارغێرا لە هەولێر لە دایکبووە، لە 21ی حوزەیرانی ساڵی 1932 لەگەڵ بنەماڵەکەی کۆچیان کردووە بۆ کۆماری تورکیا، دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان و ڕۆیشتنیان بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان بۆ بەرگریکردن لە کۆماری دیموکراتی کوردستان، هەردوو ژن و منداڵەکەی کۆچی دواییان کرد. شەرەف لەشکری لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی و بڕوانامەی کشتوکاڵی وەرگرتووە. دوای گەڕانەوەی لە یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٥٩ لە فەرمانگەی کشتوکاڵی هەولێر دامەزرا، بە هەردوو زمانی کوردی و ڕووسی قسەی دەکرد. لە ساڵی ١٩٦٧ لە کاتی ئەرکدا بە جەڵتەی دڵ کۆچی دوایی کرد و لە گوندی موسەکە بە خاک سپێردرا.

لاپەڕەی کار

شێریف لاشکیری لە ساڵی 1942 پێش دەستپێکردنی شۆڕشی دووەمی بارزان یاخیبوو، لە ساڵی 1943 پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کرد، بەشداری لە شەڕی دۆڵا ناردا کرد، لە 2ی تشرینی یەکەمی 1943 بەشداری لە گرتنەوەی بنکەی پۆلیسی شەنەدەردا کرد، لە 12ی تشرینی یەکەمدا بەشداری لە گرتنەوەی بنکەی پۆلیسی خەرێزۆک کرد، هەروەها بەشداری لە گرتنەوەیدا کرد لە بنکەی پۆلیسی شێروان لە ٢٠ی تشرینی یەکەمدا. لە 19ی ئابی هەمان ساڵدا سەرجەم موڵک و ماڵە جوڵاو و نەجوڵاوەکانی لەلایەن دادگای سەربازی عێراقەوە دەستی بەسەردا گیرا.

دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان، لە 11ی ئۆکتۆبەری ساڵی 1945 پەڕینەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لە 31ی ئازاری 1946 لەگەڵ هەردوو براکەی ئەحمەد لەشکری و بەدرو لەشکری، وەک پێشمەرگە پەیوەندی بە هێزەکانی بارزانیی سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستانەوە کرد. لە شەڕەکانی قەڵاتان، کەڵاش و پیرانشار لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەشداری کردووە. لە ٢٩ی پووشپەڕی هەمان ساڵدا لە شەڕی قەراوا لە ناوچەی سەقز بەشداری کردووە.

دوای ڕووخانی کۆماری دێموکراتی کوردستان، لە ٣ی ئازاری ١٩٤٧ لە شەڕی نەلۆس، ١٣-١٤ی ئازار لە شەڕی گوجار، ١٩ی ئازار لە شەڕی نێکسەدە و شنۆ بەشداری کردووە، هەروەها شەریف لەشکری لە شەڕی قارنێ لە ناوچەی خان لە ٢٤ی ئازاری ١٩٤٧ و شەڕی هەڤرس و هەڵێک لە مانگی ئازاردا بەشداری کردووە 25.

یەکێک بوو لەو پێشمەرگانەی کە لە ١٩ی نیسانی ١٩٤٧ لە ڕێگای باکووری کوردستانەوە لە ڕێگای شواکورک و دەشتی بێرازگیرەوە گەڕاوەتەوە بۆ ناوچەی شێروان و میزوری.

دوای گەڕانەوەیان ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە ١٥ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ هاوڕێکانی لە گوندی ئەرگۆش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و باسیان لەوە کرد کە ئایا بمێنێتەوە یان بچێتە یەکێتی سۆڤیەت. هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٢ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ... مستەفا بارزانی چووەتە یەکێتی سۆڤیەت و بەشداری شەڕی دۆڵی قەتور و شەڕی پردی ماکۆی کردووە. دوای زۆر سەختی و سەختی، لە 18ی حوزەیرانی 1947 لە ڕووباری ئاراس لە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پەڕیەوە و دەچێتە ناو یەکێتی سۆڤیەت.

دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 1947، خۆیان و هەموو هاوڕێکانیان، بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە ئۆردوگایەکی داخراودا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون لە شاری نەخچیڤانی کۆماری ئازەربایجان، لەلایەن کۆمەڵێک سەربازەوە پاسەوانییان بۆ دەکرا و لەڕووی خۆراک و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵدا کرا. پاشان بە بڕیاری دەوڵەتی سۆڤیەت دابەش بوون بەسەر ناوچەکانی ئاغدەم، لاچین، ئەیولاکس و کەلباجار لە ئازەربایجان. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947دا گواستراونەتەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکوی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان و لە 23ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازی و جلوبەرگی سەربازییان پێدەدرێت و لەژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجان ڕۆژانە 8 کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە. لە هەمان کاتدا ڕۆژانە چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە هاوڕێ خوێندەوارەکانیان وەرگرتووە.

دوای سەرکردایەتی کارەساتبارەکەی جەعفەر باکیرۆڤ و هەڤاڵەکانی، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ بڕیارێک درا کە ئۆردوگای سەربازی لە کۆماری ئازەربایجانەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چرچوک لە نزیک تاشکەند پایتەختی کۆماری ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ لەگەڵ هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر ڕەوانەی گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت کران و لە کێڵگە بەکۆمەڵەکاندا کاریان دەکرد (زەوییەکان کە خەڵک لە دەوڵەت وەریانگرتبوو و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا).

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەک لە ژەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار نامەیەک گەیشتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی دۆستانی کرد و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی دۆستانی بارزانی پێکبهێنێت. لە کۆتاییدا لیژنەکە بڕیاریدا هەموویان لە شاری ڤریبیسکی کۆبکەنەوە، بۆیە شاندەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١دا چوونە شاری ڤریبیسکی لە یەکێتی سۆڤیەت.

دوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی ژەنەراڵ مستەفا بارزانی، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، لێبوردنێکی گشتی بە خۆی و هاوڕێکانی بەخشرا بەپێی مادەکانی ٣ و ٧ و بڕگەی (ئە)ی مادەی ١٠ و مادەی ١١ی یاسای هەموارکردنەوەی ژمارە ١٩ی ساڵی ١٩٥٩.

لە ساڵی 1958 کۆماری عێراق بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا و لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی لە کەشتیی جۆرجیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

لە ساڵی ١٩٦١ بەشداری کردووە شۆڕشی ئەیلول لە شەڕەکانی لۆلان، مێیدانۆک، زێلکۆکا، میرێبا، چیای مێتین، ئیتروش، گیرکاڵ، باڵەکیان، بادیلیا و گەلی عومەر ئەکسە بەشداری کردووە و لە ساڵی ١٩٦٢ بووەتە کاپتن.

سەرچاوە:

1. حەمید گەوهەری، مەدالیای بارزانی، بەرزترین خەڵاتی ڕێزلێنان، بەرگی یەکەم، (هێولەر - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی هاچی هاشم - ٢٠١٥).
2. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013).
3. شەوکەت شێخ یەزدین، جەژنی زێڕینی پێشمەرگە، چاپی یەکەم، (پیرمام - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی خەبات - ١٩٩٦).
4. ساڵح یوسف سۆفی، کرۆنۆلۆژیای کوردستان و جیهان، چاپی یەکەم، بەرگی دووەم، (دهۆک - چاپخانەی پارێزگای دهۆک - 2013).
5. عومەر فاروقی سەرکردەی ژیری ژیان و خەباتی نەمیر مەلا مستەفا بارزانی، چاپی دووەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002).
6. عەبدولڕەحمان مەلا حەبیب ئەبوبەکر، عەشیرەتی بارزان لە نێوان ساڵانی 1931 - 1991، چاپی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری - 2001).
7. کاروان محمد مەجید، بارزانی لە مەهابادەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم، (سلێمانی - چاپخانەی پەیوەند - ٢٠١١).
8. گۆڤاری هێتاو، ژمارە ١٥٤، ساڵی شەشەم، هێولەر، چاپخانەی کوردستان، هەینی، ١٥.٠٤.١٩٥٩.
9. بۆ یادی شەهیدی فەرماندەی گشتی هیسۆ میرکسان جاجۆکی، ٦٢ ڕۆژ لەگەڵ بارزانی، کۆچی دوایی بنەماڵەی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم (هوێلەر - چاپخانەی ڕێوشنبیری - ١٩٩٧).
10. لەیث عەبدولموحسین جەواد ئەلزوبەیدی، شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عێراق، (بەغدا – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی دار الرشید - ١٩٧٩).
11. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931 - 1958، (دهۆک - چاپخانەی خێبات - 1998).
12. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931 - 1958، بەرگی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی نادیار - 2012).
13. نەجەف قولی پیسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە تا کەنارەکانی ئاراس، چاپ. شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان - ١٩٩٦).
14. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان