ژیاننامە

عەبدوڵڵا سلێمان عەبدولڕەحمان لە ساڵی 1920 لە گوندی بارزان سەر بە ناحیەی بارزان سەر بە ناحیەی مەرگەسۆر سەر بە پارێزگای هەولێر لەدایک بووە و لە 21ی حوزەیرانی ساڵی 1932 لەگەڵ خێزانەکەی کۆچیان کردووە بۆ کۆماری تورکیا، دوای چوونیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لەوێ ژنێکی بە ناوی یوشکا هاوسەرگیری کردووە و دوو کوڕ و کچێکی بە ناوەکانی ناجیه و ناجی و ئامینە بووە. عەبدوڵڵا سلێمان لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی و بڕوانامەی کشتوکاڵی وەرگرتووە. دوای گەڕانەوەی بۆ کوردستان لە ساڵی 1959 لە فەرمانگەی کشتوکاڵی بلێی کاری کردووە، زمانی کوردی و عەرەبی و ڕووسی شارەزا بووە. لە ساڵی 1979 لە شاری دیوانیە لە باشووری عێراق کۆچی دوایی کرد و لەوێ بە خاک سپێردرا.

لاپەڕەی کار

عەبدوڵڵا سلێمان عەبدولڕەحمان لە ساڵی ١٩٤٣ پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کردووە و بەشداری شەڕەکانی کردووە. لە 19ی ئابی ساڵی 1945 بە بڕیاری دادگای سەربازی عێراق دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵە جوڵاو و نەجوراوەکانیدا گیرا.

لە 11ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1945 دوای ڕووخانی شۆڕشی دووەمی بارزان لەگەڵ مستەفا بارزانی و هاوڕێکانی پەڕینەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان. دوای دامەزرانی کۆماری دیموکراتی کوردستان لە مەهاباد، لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦دا، لەناو هێزەکانی بارزاندا بەرگری لە کۆمار کرد.

دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان لە مەهاباد و گەڕانەوەی بارزانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە بۆ باشووری کوردستان، بەشداری شەڕی نەخێدە و شەڕی شنۆ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان دەکات. لە ڕیزی ئەو پێشمەرگانە بوو کە لە ڕێکەوتی 19ی نیسانی 1947 لە ڕێگای خواکورکی و دەشتی بێرازگر لە باکووری کوردستان گەڕاونەتەوە ناوچەی شێروان و مزووری.

دوای گەڕانەوەیان ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 15ی ئایاری 1947 لەگەڵ هاوڕێکانی لە گوندی ئەرگۆش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و باسیان لەوە کرد کە ئایا بمێننەوە یان بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لەوێ هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی چووەتە یەکێتی سۆڤیەت و بەشداری شەڕی دۆڵی قوتور و شەڕی پردی ماکۆی کردووە. دوای زۆر سەختی و سەختی، لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947 لە ڕووباری ئاراس لە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پەڕینەوە و هاتە ناو یەکێتی سۆڤیەت.

دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 1947، خۆیان و هەموو هاوڕێکانیان، بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە ئۆردوگایەکی داخراودا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون لە شاری نەخچیڤانی کۆماری ئازەربایجان، لەلایەن کۆمەڵێک سەربازەوە پاسەوانییان بۆ دەکرا و لەڕووی خۆراک و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵدا کرا. پاشان بە بڕیاری دەوڵەتی سۆڤیەت دابەش بوون بەسەر ناوچەکانی ئاغدەم، لاچین، ئەیولاکس و کەلباجار لە ئازەربایجان. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947دا گواستراونەتەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکوی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان و لە 23ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازی و جلوبەرگی سەربازییان پێدەدرێت و لەژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجان ڕۆژانە 8 کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە. لە هەمان کاتدا ڕۆژانە چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە هاوڕێ خوێندەوارەکانیان وەرگرتووە.

دوای سەرکردایەتی کارەساتبارەکەی جەعفەر باکیرۆڤ و هەڤاڵەکانی، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ بڕیارێک درا کە ئۆردوگای سەربازی لە کۆماری ئازەربایجانەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چرچوک لە نزیک تاشکەند پایتەختی کۆماری ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ لەگەڵ هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر ڕەوانەی گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت کران و لە کێڵگە بەکۆمەڵەکاندا کاریان دەکرد (زەوییەکان کە خەڵک لە دەوڵەت وەریانگرتبوو و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا).

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەک لە ژەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار نامەیەک گەیشتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی دۆستانی کرد و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی دۆستانی بارزانی پێکبهێنێت. لە کۆتاییدا لیژنەکە بڕیاریدا هەموویان لە شاری ڤریبیسکی کۆبکەنەوە، بۆیە شاندەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١دا چوونە شاری ڤریبیسکی لە یەکێتی سۆڤیەت.

دوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، بە پێی مادەکانی ٣ و ٧ و بڕگەی (ئە)ی ماددەی ١٠ و مادەی ١١ی یاسای هەموارکردنەوەی ١٩٥٩، لێبوردنی گشتی بۆ ناوبراو و هاوکارەکانی درا.

لە ساڵی 1958 کۆماری عێراق بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا و لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی لە کەشتیی جۆرجیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

لە ساڵی ١٩٦١ پێشمەرگە... شۆڕشی ئەیلول و بەشداری لە شەڕەکاندا کردووە. لە ساڵی ١٩٧٥ دوای داڕمانی… شۆڕشی ئەیلول، لەلایەن حکومەتی عێراقەوە دەرکرا بۆ باشووری عێراق.

سەرچاوە:

1. حیدر فاروق ئەلسامەرای، زيء جەعفەر وێدەوروهو ئەلسیاسی و الیقتیسادی في ئەلعێراق، (لێندین – داریلحیکمە - ٢٠١٦م).

2. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013).

3. عەبدولڕەحمان مەلا حەبیب ئەبوبەکر، عەشیرەتی بارزان لە نێوان ساڵانی 1931 - 1991، چاپی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری - 2001).

4. کاروان محمد مەجید، بارزانی لە مەهابادەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم، (سلێمانی - چاپخانەی پەیوەند - ٢٠١١).

5. گۆڤاری هێتاو، ژمارە ١٥٤، ساڵی شەشەم، هێولەر، چاپخانەی کوردستان، هەینی، ١٥.٠٤.١٩٥٩.

6. لە یادی فەرماندەی شەهید هیسۆ میرکسان جاجۆکی، ٦٢ ڕۆژ لەگەڵ بارزانی، کۆچی دوایی بنەماڵەی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم (هێولەر - چاپخانەی ڕێوشنبیر - ١٩٩٧).

7. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931-1958، (دهۆک - چاپخانەی خێبات - 1998).

8. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.