ژیاننامە

لە ساڵی 1928 لە گوندی کانیدەر سەر بە ناحیەی گۆرێتوو لە ناحیەی مەرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر لە دایکبووە. لە یەکێتی سۆڤیەت خوێندوویەتی و لە ١٥ی شوباتی ١٩٥٤ لە زانکۆی تاشکەند وەرگیراوە، لە ٢٩ی ئازاری ١٩٥٩ بڕوانامەی وەرگرتووە، دوای گەڕانەوەی لە یەکێتی سۆڤیەت، لە ساڵی ١٩٥٩ وەک پشکنەری کشتوکاڵی لە ئۆفیسی سلێمانی و کەرکوک کاری کردووە، بە هەردوو زمانی کوردی و ڕووسی قسەی کردووە. لە 18ی نیسانی 2007 کۆچی دوایی کرد و لە گوندی کانیدەر بەخاک سپێردرا.

لاپەڕەی کار

لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٣٢ لەگەڵ بنەماڵەکەی کۆچیان کرد بۆ کۆماری تورکیا. دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان، لە ١١ی خەزەڵوەری ١٩٤٥دا پەڕینەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان، لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦ لە مەهاباد بووەتە پێشمەرگە لە هێزی بارزانیی سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان و بەشداری شەڕەکانی میحوەری سەققزی کۆماری دیموکراتی کوردستانی کردووە.

لە 19ی نیسانی ساڵی 1947 بڕیاریدا بە فەرماندەیی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی درێژە بە بەرخۆدانی خۆی بدات. لە ٢٢ی ئایاری ١٩٤٧ دوای کۆبوونەوەیەکی گەورە لە گوندی دیرێ و بڕیاری ڕۆشتن بۆ یەکێتی سۆڤیەت، پەیوەندی بەو هێزەوە کرد. لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947 لە سنووری نێودەوڵەتیی نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت لە ڕووباری ئاراس پەڕیەوە. لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 1947 لەگەڵ هەموو هاوڕێکانی بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە کۆمەڵگەیەک لە جەرگەی شاری سەکادەشت، نەخچیڤان، کۆماری سۆڤیەتی ئازەربایجان دەستبەسەر کرابوون، کە دەوروبەریان بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون، لەلایەن سەربازانەوە پارێزگارییان لێدەکرا، لەڕووی خواردن و جلوبەرگ و گواستنەوەشەوە وەک دیلی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. دواتر لەلایەن دەسەڵاتدارانی یەکێتی سۆڤیەتەوە کۆکرانەوە و بەسەر ناوچەکانی ئاغدەم و لاچین و ئەیولاکسی کۆماری ئازەربایجاندا دابەشکران. لە 10ی حوزەیران، لە 1ی ژانویەی 1947، گواسترایەوە بۆ کەمپی باکو لە کۆماری سۆڤیەتی ئازەربایجان و لە 23ی ژانویەی 1947 مەشقی سەربازی و جلوبەرگی سەربازی پێدەدرێت، هەروەها لە ڕۆژێکدا هەشت کاتژمێر مەشقی سەربازی بە سەرپەرشتی ئەفسەرانی کۆماری سۆڤیەتی ئازەربایجان وەردەگرێت، هەروەها چوار کاتژمێر خوێندنەوە و نووسینی کوردی لەلایەن پەنابەرانی خوێندەوارەوە دەوترێتەوە. لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ لەگەڵ هەموو هاوڕێکانی لە کۆماری سۆڤیەتی ئازەربایجانەوە گواسترانەوە بۆ کۆمەڵگەی چرچوک لە نزیک تاشکەند پایتەختی کۆماری سۆڤیەتی ئۆزبەکستان و لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی. لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩دا لەگەڵ هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر بەسەر گوندەکاندا دابەشکران و لە کێڵگەی کێڵگەی بەکۆمەڵدا کاریان دەکرد. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١ گەڕایەوە بۆ ڤریبیسکی لە یەکێتی سۆڤیەت. لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراق سواری کەشتیی جۆرجیا بوون. گەڕایەوە کوردستان، لە ساڵی ١٩٦١ لە شۆڕشی ئەیلولدا بەشداری کردووە و بەشداری چەندین شەڕی کردووە. لە ساڵی 1975 و دوای ڕووخانی شۆڕشی ئەیلول، وەک پەنابەرێک دەچێتە ئێران. لە ساڵی ١٩٨٤ بەشداری شۆڕشی گوڵان کردووە و بەشداری شەڕەکانی کردووە. ساڵی ٢٠٠٣ گەڕایەوە کوردستان.

سەرچاوە:

1. حەمید گەردی، پوختەی مێژوو، چاپی یەکەم، (هوێلەر - دەزگای چاپ و پەخشی ئاراس - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ٢٠٠٤).
2. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013).
3. عومەر فاروقی، سەرکردەی حەکیمی ژیان و خەباتی نەمری مەلا مستەفا بارزانی، چاپی دووەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ٢٠٠٢).
4. عەبدولڕەحمان مەلا حەبیب ئەبوبەکر، عەشیرەتی بارزان لە نێوان ساڵانی 1931 - 1991، چاپی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری - 2001).
5. عەبدوڵڵا خێفور، فەرهەنگی جوگرافیای هێولێر، (هێلەر - بڵاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی - چاپخانەی هاچی هاشم - ٢٠١٥).
6. کاروان محمد مەجید، بارزانی لە مەهابادەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم، (سلێمانی - چاپخانەی پەیوەند - ٢٠١١).
7. گۆڤاری هێتاو، ژمارە ١٥٤، ساڵی شەشەم، هێولەر، چاپخانەی کوردستان، هەینی، ١٥.٠٤.١٩٥٩.
8. بۆ یادی شەهیدی فەرماندەی گشتی هیسۆ میرکسان جاجۆکی، ٦٢ ڕۆژ لەگەڵ بارزانی، کۆچی دوایی بنەماڵەی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم (هوێلەر - چاپخانەی ڕێوشنبیری - ١٩٩٧).
9. لەیث عەبدولموحسین جەواد ئەلزوبەیدی، شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عێراق، (بەغدا – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی دار الرشید - ١٩٧٩).
10. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931 - 1958، (دهۆک - چاپخانەی خێبات - 1998).
11. ناجی تەها بەرواری، هەڤاڵەکەی بارزانی، عەزیز قازی، یادگارییەکانی دەگێڕێتەوە، بەشی سێیەم، گۆڤاری مەتین، خولی یەکەمی پارتی دیموکراتی کوردستان- یەکگرتوو، ژمارە ٤٩، قۆناغی سێیەم، دهۆک، چاپخانەی هاوار، شوباتی ١٩٩٦.
12. نەجەف قولی پیسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە تا کەنارەکانی ئاراس، چاپ. شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان - ١٩٩٦).
13. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.