ژیاننامە

عەبدولڕەحیم جاسم لە ساڵی 1925 لە گوندی پێندیرۆ لە ناحیەی شێروانە مەزین سەر بە قەزای مەرگەسۆر لە پارێزگای هەولێر لەدایک بووە. لە 21ی حوزەیرانی ساڵی 1932 لەگەڵ بنەماڵەکەی کۆچیان کرد بۆ تورکیا و دواتر لەگەڵ بنەماڵە بارزانییەکان گەڕاونەتەوە باشووری کوردستان.

لاپەڕەی کار

عەبدولڕەحیم جاسم لە ساڵی ١٩٤٥ پەیوەندی بە ڕیزەکانی شۆڕشی دووەمی بارزانەوە کردووە و بەشداری شەڕەکانی کردووە. لە 19ی ئابی 1945 بە بڕیاری دادگای سەربازی عێراق دەست بەسەر سەرجەم موڵکەکانیدا گیرا.

دوای شکستی شۆڕشی دووهەمی بارزان، لە ١١ی خەزەڵوەری ١٩٤٥دا پەڕینەوە بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان و لە ٣١ی ئازاری ١٩٤٦ لە مەهاباد بوو بە پێشمەرگە لە هێزەکانی بارزانی لە سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان، و بەشداری شەڕەکانی بەرەی سەقزی کۆماری دیموکراتی کوردستانی کرد.

دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان لە مەهاباد و گەڕانەوەی بارزانی لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە بۆ باشووری کوردستان، بەشداری شەڕی نەخدە و شەڕی شنۆی ڕۆژهەڵاتی کوردستانی کرد و یەکێک بوو لەو پێشمەرگانەی کە لە ڕێگای خاکی باکوری کوردستانەوە لە ڕێگای خاکی باکووری کوردستان و دەشتی بێرازگیرەوە لە 19ی نیسانی 1947 گەڕایەوە بۆ ناوچەی شێروان و میزوری.

دوای گەڕانەوەیان ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 15ی ئایاری 1947 لەگەڵ هاوڕێکانی لە گوندی ئەرگۆش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و گفتوگۆیان کرد کە ئایا بمێننەوە یان بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لەوێ هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی چووە یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٣ی ئایاری ١٩٤٧ لە سەرەتای ڕێپێوانەکەیدا بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە ئەنجامی بۆردومانی هێزی ئاسمانی عێراق لە گوندی دیرێ بریندار دەبێت. دوای وەرگرتنی چارەسەری سەرەتایی، هەڤاڵەکانی بەجێ نەهێشت و بەردەوام بوو لە ڕێگاکەدا.

لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947 لە ڕووباری ئاراس لە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پەڕیەوە و چووەتە ناو یەکێتی سۆڤیەت.

دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت لە 19ی حوزەیرانی 1947، خۆیان و هەموو هاوڕێکانیان بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە ئۆردوگایەکی داخراودا داخران کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون لە شاری نەخچیڤانی ئازەربایجان، لەلایەن کۆمەڵێک سەربازەوە پاسەوانییان بۆ دەکرا و لەڕووی خواردن و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلەکانی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا. پاشان بە بڕیاری حکومەتی سۆڤیەت دابەشکران بەسەر هەرێمەکانی ئاغدەم و لاچین و ئەیولاق و کەلباجەر لە ئازەربایجان.

لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947دا گواستراونەتەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکۆی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان و لە 23ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازی و جلوبەرگی سەربازییان پێدەدرێت و لەژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجان ڕۆژانە هەشت کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە. لە هەمان کاتدا ڕۆژانە چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە هاوڕێ خوێندەوارەکانیان وەرگرتووە.

دوای سەرکردایەتی کارەساتبارەکەی جەعفەر باکیرۆڤ و هەڤاڵەکانی، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ بڕیارێک درا کە ئۆردوگای سەربازی لە کۆماری ئازەربایجانەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چرچوک لە نزیک تاشکەند پایتەختی کۆماری ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ لەگەڵ هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر ڕەوانەی گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت کران و لە کێڵگە بەکۆمەڵەکاندا کاریان دەکرد (زەوییەکان کە خەڵک لە دەوڵەت وەریانگرتبوو و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا).

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەک لە ژەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار نامەیەک گەیشتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی دۆستانی کرد و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی دۆستانی بارزانی پێکبهێنێت. لە کۆتاییدا لیژنەکە بڕیاریدا هەموویان لە شاری ڤریبیسکی کۆبکەنەوە، بۆیە شاندەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١دا چوونە شاری ڤریبیسکی لە یەکێتی سۆڤیەت.

دوای شۆڕشی ١٤ی تەمووزی ١٩٥٨ لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٥٩، بە پێی مادەکانی ٣ و ٧ و بڕگەی (ئە)ی ماددەی ١٠ و مادەی ١١ی یاسای هەموارکردنەوەی ١٩٥٩، لێبوردنی گشتی بۆ ناوبراو و هاوکارەکانی درا.

لە ساڵی 1958 کۆماری عێراق بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا و لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی لە کەشتیی جۆرجیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

لە ساڵی ١٩٦٠ لەلایەن حکومەتی عێراقەوە بۆ ماوەی شەش مانگ دەستبەسەر کرا. ساڵی 1961 بەشداری شۆڕشی ئەیلوول کردووە، بەشداری شەڕی نەهلی کردووە و لەو شەڕەدا بریندار بووە. بەشداری شەڕەکانی دۆڵی سپی، ئاڤگێنی، ئاینزالێ و چیای مێتینی کردووە.

جێگری فەرماندەی فەوجی هێزەکانی هەڵگورد بووە و بەشداری شەڕی دوکان کردووە. ساڵی 1969 جێگری فەرماندەی هێزی کاوە بووە و لە پاییزی هەمان ساڵدا بەشداری هێرشی سەر کەمپی سوپای عێراقی کردووە. لە ساڵی ١٩٧٠ دەبێتە فەرماندەی هێزەکانی حەمرین لە ناوچەی سورچییان.

ساڵی 1975 دوای شکستی شۆڕشی ئەیلول، وەک پەنابەرێک دەچێتە ئێران و لە کەمپی زێوە نیشتەجێ دەبێت، پاشان دەگوازرێتەوە بۆ شاری ئیسفەهان و دواتر لە شاری شەهرێزە نیشتەجێ دەبێت. لە ساڵی ١٩٨٠ وەک فەرماندە بەشداری شۆڕشی گوڵان کردووە، و لە ١ی ئەیلولی ١٩٨٣ لە چیای قەندیل شەهید بووە.

سەرچاوە:

1. پیر پیشمەرگە مام قادر گۆران، گۆڤاری دەنگی پێشمەرگە، ئۆرگانی قوتابخانەی ڕێکخستنی پێشمەرگە، ژمارە 167، پیرمام، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ڕۆشنبیری، شوباتی 2012.

2. حەمید گەردی، پوختەی مێژوو، چاپی یەکەم، (هوێلەر - دەزگای چاپ و پەخشی ئاراس - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ٢٠٠٤).

3. هێمید گێردی، ڕۆژی کورد لە مێژوودا، چاپی یەکەم، (هێلێر - بەڕێوەبردنی دەزگای چاپ و پەخشی ڕۆشنبیری - ٢٠٠٥).

4. حەیدەر فاروق السامرائی، ذیا کافر و ڕۆڵی سیاسی و ئابوری لە عێراق، (لەندەن - دار الحکمە - ٢٠١٦).

5. سیامەند مەحمود سێلکی، کاروانی سەرفەرازییە، چاپی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی پاک - ٢٠٠٦).

6. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013).

7. هێزەکانی گروپەکانی ئەنسار، کادر، ئۆرگانی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە ٢٩، هێولێر، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی خەبات، ئەیلولی ١٩٩٢.

8. کاروان محمد مەجید، بارزانی لە مەهابادەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم، (سلێمانی - چاپخانەی پەیوەند - ٢٠١١).

9. لە یادی فەرماندەی شەهید حەسۆ میرکسان جاجۆکی، ٦٢ ڕۆژ لەگەڵ بارزانی، کۆچی دوایی بنەماڵەی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم (هێولێر - چاپخانەی چاندی - ١٩٩٧).

10. نەقیب عەبدولموحسین جەواد ئەلزوبەیدی، شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عێراق، (بەغدا - دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی دار الرشید - ١٩٧٩).

11. م.ئەحمەد میحمەد چیچۆ، بۆ مێژوو لە یادەوەرییەکانی میحمەد چیچۆ پێندرۆی، چاپی یەکەم، (هێولەر - چاپخانەی شێهاب - ٢٠١٠).

12. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931-1958، (دهۆک - دەزگای چاپ و پەخشی خەبات - 1998).

13. نەجەف قولی پیسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە تا کەناری ئاراس، سەرنووسەری شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان - ١٩٩٦).

14. یوسف عبدالقادر، بۆ ڕێبەری شەهید هێسۆ میرکسان جاجۆکی، گۆڤاری دەنگێ پێشمەرگ، ژمارە ١٥٤، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١.

15. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.