ژیاننامە

پارێزەر جیرجیس فەتحوڵڵا شەماس ناسراو بە جیرجیس فەتحوڵڵای پارێزەر، لە ساڵی ١٩٢٠ لە شاری موسڵ لەدایک بووە، لە نەتەوەی کلدانی و باوەڕی کاسۆلیکی بووە. خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و ناوەندی لە موسڵ تەواو کردووە. لە ساڵی 1939 لە بەشی یاسا لە کۆلێژی یاسای بەغدا وەرگیراوە، لە ساڵی 1943 بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرتووە، بۆ ماوەیەک کاری یاسایی کردووە. لە ساڵی ١٩٧١ بەرەو لوبنان بەڕێکەوت و لەوێ نیشتەجێ بوو. لە ساڵی ١٩٧٥، دوای ئەو پاشەکشەیە... شۆڕشی ئەیلول دوای سەرکەوتنی شۆڕشی ئێران و بارودۆخی ئاڵۆزی ئێران لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٧٩ پەنای بۆ ئێران برد. داوای مافی پەنابەری لە بەریتانیا کرد، هەروەها چووە شانشینی سوید کە وەک پەنابەرێک لەوێ نیشتەجێ بوو.

لە ٢٣ی تەمموزی ٢٠٠٦ لە شاری هەولێر کۆچی دوایی کردووە و لە گۆڕستانی عەین کاوە لە نزیک هەولێر بەخاک سپێردراوە. شارەزای ئەم زمانانە بوو: سریانی، عەرەبی، ئینگلیزی، فەرەنسی، کوردی، سویدی و فارسی.

لاپەڕەکانی خەبات

لە ساڵی 1946 پەیوەندی بە پارتی سەربەخۆیی عێراقەوە کردووە، یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی پارتی گەل لە ساڵی 1946 و خاوەنی ڕۆژنامەی ئەلرەوافید بووە بە زمانی عەرەبی. لە ساڵی 1947 بەرپرسیارێتی لقی موسڵی پارتی گەلی گرتە ئەستۆ، لە ساڵی 1948 پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرد، لە 4ی حوزەیرانی ساڵی 1956 دەبێتە خاوەنی ڕۆژنامەی (الرعید) بە زمانی عەرەبی، کە لە موسڵ دەردەچوو و لە 14ی تەمموزی 1958 لەلایەن دەسەڵاتی سەربازییەوە داخرا. لە ٧ی ئایاری ١٩٥٩ دەبێتە خاوەن و سەرنووسەری ڕۆژنامەی ئەلحەقیقە (یان ڕاستی) کە لە موسڵ بە هەردوو زمانی عەرەبی و کوردی دەردەچوو. لە ٣ی نیسانی ١٩٦٠، دوای بڵاوبوونەوەی ژمارەی ٢٤ی، لەلایەن حکومەتی کۆماری عێراقەوە داخراوە. لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٥٩ لە هەڵبژاردنی یەکێتی مامۆستایانی عێراق لە موسڵ پشتیوانی لیستی مامۆستایانی حزبی شیوعی عێراقی کرد. ڕۆڵی هەبوو لە ڕێکخستنی خۆپیشاندانەکانی ئاشتی ساڵی ١٩٥٩ لە موسڵ کە لەلایەن حزبی شیوعی عێراقەوە ڕێکخرابوو. هەروەها ڕۆڵی هەبوو لە سەرکوتکردنی هەوڵی کودەتاکەی عەقید عەبدولوەهاب ئەلشەواف (١٩١٦-١٩٥٩) لە موسڵ. موسڵ.

ساڵی 1959 ئەندامی دەستەی نووسەرانی ڕۆژنامەی خەبات بوو، کە دەمی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق بوو. لە ساڵی 1960 لە موسڵ کاری یاسایی کردووە. لە ساڵی ١٩٦١ کە شەڕەکە سەریهەڵدا... شۆڕشی ئەیلول هاوکارى لەگەڵ ئەندازیار شەوکەت ناسراو بە شەوکەت ئاکرێ یی لە بڵاوکردنەوەى نهێنی ڕۆژنامەى خەبات کە زارى پارتى دیموکراتى کوردستانە لە بەغدا. لە ساڵی 1961 لەلایەن دەسەڵاتدارانی حکومەتی عێراقەوە دەستگیرکرا و لە زیندانی ڕەمادی لە ڕۆژئاوای عێراق زیندانیکرا. هەر لەو ساڵەدا لە زیندان دەرچووە و لێبوردنیشی بۆ دەرچووە و دەستی بە بڵاوکردنەوەی خەبات کردەوە. لە 9ی حوزەیرانی ساڵی 1963، لەکاتی خزمەتکردنی وەک ڕاوێژکاری شاندی دانوستان لەگەڵ ڕژێمی بەغدا لە کۆنگرەی یەکەمی گەل (کۆنگرەی کۆیسەنجاک)، لەلایەن میلیشیاکانی پاسەوانی نیشتمانیی پارتی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی دەستگیر دەکرێت و تووشی ئەشکەنجە دەکرێت.

لە ساڵی ١٩٦٨ ئەندامی دەستەی نووسەرانی گۆڤاری ئەلکادر و ڕۆژنامەی ئەلتاخی بووە، هەروەها سەرنووسەری دووەمی ڕۆژنامەی ئەلتاخی بووە بە زمانی عەرەبی. لە ساڵی ١٩٦٨ پەیوەندی بە ڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەوە کردووە. شۆڕشی ئەیلوللە ساڵانی 1968-1969 پرۆفیسۆری پرەنسیپە زانستی و سیاسی و مێژووییە هاوچەرخەکانی عێراق بووە لە یەکەم دانیشتنی پەیمانگای ڕاهێنانی مامۆستایانی شۆڕشگێڕ. هه ڕوه ها له ساڵانی 1968-1969 مامۆستای کاروبار و بارودۆخی عێراق بووه له یه که م خولی فێرگه ی ڕاهێنانی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان له گوندی چۆمان، له ناوچه ڕزگارکراوه کانی پارێزگای هه ولێر. ساڵی 1969 مامۆستای زانستە سیاسییەکان بووە لە خولی دووەمی قوتابخانەی ڕاهێنانی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی نەوبەردان، لە چوارچێوەی ناوچە ئازادکراوەکانی پارێزگای هەولێر. لە ١٢ی حوزەیرانی ١٩٧٠ بە فەرمانی سەرکردە بوو بە... مستەفا بارزانی(1903-1979) ئەندامی شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە بۆ سەردانی شاری نەجەف لە ڕۆژئاوای عێراق بۆ بەشداریکردن لە مەراسیمی ماتەمینی کە بۆ کۆچی دوایی ئایەتوڵڵای گەورە عەبدولمحسین ئەلحەکیم (1889-1970)، ئایەتوڵڵای گەورە عەبدولمەحسین ئەلحەکیم (1889-1970)، عێراقی بەڕێوەچوو دواتر ئەنجوومەنی فەرماندەیی شۆڕش فەرمانی هەڵوەشاندنەوەی فەرمانی دادگای سەربازی موسڵی دەرکرد کە لەدژی دەرچووبوو. ساڵی ١٩٧٠ لە لایەن نوێنەرانی کۆنفرانسی هەشتەمەوە وەک ئەندامی جێگرەوەی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە مانگی تەمموزی ساڵی ١٩٧٠ تا مانگی نۆڤەمبەری ١٩٧٠ مامۆستای جوگرافیای عێراق بووە لە خولی سێیەمی قوتابخانەی ڕاهێنانی کادری پارتی دیموکراتی کوردستان لە بەغدا. ساڵی 1970 لەلایەن دەسەڵاتدارانی حزبی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی عەرەبی دەستگیر و ئەشکەنجە درا و بە بیانووی ئەوەی بەبۆنەی کۆچی دوایی جەمال عەبدول ناسر (1918-1970) لە ڕۆژنامەی الطاخی وتارێکی نووسیبوو، بۆ ماوەی حەفتا ڕۆژ لە قەسری نیهایە زیندانی کرا. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٧٣ سەفەری بۆ لوبنان کرد، بۆ ماوەیەک لەلایەن دەزگای هەواڵگری لوبنانەوە زیندانی کرا. لە ساڵانی 1973-1974 بە فەرمانی سەرۆک کۆمار ڕاسپێردرا. مەسعوود بارزانی وەک ئەندامی ئەو لیژنەیەی کە پرۆژەی فیدراڵیزمی هەرێمی کوردستانی داڕشتووە، لە ساڵی ١٩٧٤ یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی مانگی سووری کوردستان. هەروەها لە ساڵی 1974 مامۆستای مەنهەج و پەیڕەوی ناوخۆی پارتی دیموکراتی کوردستان لە خولی شەشەمی قوتابخانەی مەشقی کادری پارتی لە گوندی زینوێ شێخی سەر بە پارێزگای هەولێر بووە. لە ساڵی 1974 تا 1975 سەرنووسەری گۆڤاری "الکادر" و ڕۆژنامەی "خەبات" بووە، کە دەمی ڕەسمی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بووە. لە 25ی نیسانی 1999 گەڕایەوە کوردستان و لەلایەن سەرۆکی جڤاتی نیشتیمانی کوردستان، پارێزەرەوە پێشوازی لێکرا جەوهەر نامیق سالم(1946-2011) لە شاری هەولێر، ڕۆژی یەکشەممە 15ی تشرینی یەکەمی 2000 لەلایەن سەرۆکی جڤاتی نیشتیمانی کوردستان، د.ڕۆژ نوری سدیق ناسراو بە... ڕۆژ نوری شاویسلە ڕۆژانی 3-5ی نیسانی 2001 بەشداری لە یەکەمین کۆنفرانسی ئەکادیمی لەسەر کەرکوک لە هۆڵی ڕۆشنبیری لە هەولێر کرد، لەوێ وتارێکی پێشکەش کرد.

لە بەرهەمەکانی: ١.

1. گڵۆپەکان لەسەر پرسیاری ئاشوورییەکان - 1933.

2. سەرچاوە مێژووییەکانی بزووتنەوەی کرێکاری نێودەوڵەتی - 1946.

3. ڕوخاندنی حکومەت بەم شێوەیە ئەنجام نادرێت - 1990.

4. سەرگەرمی کوێت، ڕووخسار و پاشخان - ساڵی 1991، دوێتەکەی لە فیلمی Bhargada.

5. تاوانەکانی جەنگ و ئەنجامدەرانی لە عێراق و کوێت - 1992.

6. لێکۆڵینەوە ئاشوورییەکان، مێژوویەک کە مێژوو پشتگوێی خستووە - 1997.

7. سەردانێک بۆ ڕابردووی ئەم دواییە - 1998.

8. سەرەتای بڵاوبوونەوەی ئایینی مەسیحی لە میزۆپۆتامیا. ڕووناکییەکەی ببینە.

9. کوردستان یان مردن - (چاپی یەکم - 1986)، (چاپی دۆم - 2012)، و هۆرگانگان.

10. سەبارەت بە تاوانەکانی جەنگ و تاوانەکانی دژ بە ئاشتی و جینۆسایدی ڕەگەزی - (چاپی دوهم - 2004).

11. شانەدانی مرۆڤایەتی - (چاپی هێخێم - 1971)، (چاپی هێخێم - 2001)، (چاپی یەهۆڤا - 2010)، (چاپی پینخێم - 2012)، و هۆرگان.

 12. باشووری کوردستان - (چاپی دوهام - 1999)، (چاپی سیهێم - 2001)، (چاپی چوارهام - 2012)، و هۆرگانگان.

13. کۆماری مەهاباد - (چاپی یەحکیم - 1972)، (چاپی دووهیم - 2012)، و هۆرگان.

 14. عێراق لە سەردەمی قاسم - 2012، و هەرغان دوێتێکی هەبوو لە هەرگەدە.

 15- سەرهەڵدان و داڕمانی ڕایخی سێیەم - 2012، و هۆرگان لە بەغدا دووانەیان هەبوو.

 16. دیدگاکان بۆ ناسیۆنالیزمی عەرەبی - 2012، لە نووسینی بینگ بەهرگادە.

 17. ئەلسێر - 2005، هۆرگانگان کورسییەکی لە بەرگدا هەیە.

 18. پیاوان و ڕووداوەکان لە پێوەرەکەدا - 2012.

19. بیرەوەرییەکانی بنڤینۆتۆ سێلینی - 2012، هۆرگان.

 20. دوو لێکۆڵینەوە لە پەراوێزی شۆڕشی شێخ عوبەید الله النحری - (بابەتی 2000)، (بابەتی دووحوم - 2010)، (بابەتی سیحم - 2012)، و هۆرگان.

 21. ڕابوونی کورد - 2012، دوێتەکەی ئەوەیە کە وەک کورد ڕقی لێیەتی و کۆپییەکیشی هەیە. دراوا.

22. سەبارەت بە تاوانەکانی جەنگ و تاوانەکانی دژ بە ئاشتی و جینۆسایدی ڕەگەزی - 2014.

23. مێژووی مۆسیقای عەرەبی، و ڕێکخستن.

 24- کارمێن پرۆسێر - 1954، هۆرگان.

25. سوێندخواردنی قەوارەی یاسایی لە بڕیارەکانی دادگای قەزای عێراق.

 26. گەشتێک بۆ پیاوە ئازاکان لە کوردستان، (چاپی دووهیم - 1999)، (چاپی سیهێم - 2012)، و هۆرگان.

 27. چۆنێتی کۆتایی ئاسمان - 1953، هۆرگان. 

28. دواهەمین مەحکوم بە مردن، ساڵی 1933، هۆرگان.

 29. یادەوەرییەکانی ماڵی مردووەکان، ساڵی 1953، هۆرگان.

 30. چیرۆکی دەستەی سوێندخواردن - 1958، هۆرگان.

31. موسڵ، دایکی کانیەکان - 1956.

32. سوێندخواردنی قەوارەی یاسایی لە بڕیارەکانی دادگای عێراق - 1957.

33. میراتی ئیسلام - (چاپی یەحکەم - 1954)، (چاپی دووهێم - 2012)، و هارگان، دوێتەکەی.

32. کورد و تورک و عەرەب - (چاپی یەهکام - 197)، (چاپی دوهام - 2012)، و هۆرگان.

33. مانای ناوی دەنگەکان لە کتێبی گۆرانییەکانی ئەلئیسفەهانی - 1958.

34. دەستەی سوێندخواردن - 1953.

سەرچاوەکان:

1. ئەرشیفی دەسەڵاتی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان

2. ئۆریێل دان، عێراق لە سەردەمی قاسمدا، وەرگێڕان و تێبینی جیرجیس فەتحوڵڵا، بەشی یەکەم، (هەولێر - ماڵی ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢ی زایینی)، ل١، ٥١٢.

3. ئۆریێل دان، عێراق لە سەردەمی قاسمدا، وەرگێڕان و تێبینی جیرجیس فەتحوڵڵا، بەشی دووەم، (هەولێر - ماڵی ئاراس بۆ چاپ و چاپ و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢ی زایینی)، ل١، ٤٦٣.

4. ڕوونکردنەوە لە لایەن پارتی دیموکراتی کوردستان لە عێراق، ڕۆژنامەی ئەلتەعخی، ژمارە ١٣٤٤، بەغدا، چاپخانەی ئەلتەیەم، سێشەممە ٢٩ی ئایاری ١٩٧٣، ل. 4.

5. بە پاڵپشتی سەرۆک بارزانی، کۆنفرانسێکی ئەکادیمی لەسەر کەرکوک بەڕێوەچوو. (گۆڤاری عەرەبی گۆڵان، دامەزراوەی گۆڵان بۆ ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن، ژمارە 59، ساڵی 5، هەولێر، 30ی نیسانی 2001، ل25).

6. باوەر نوردین، بیبلۆگرافیای کورد و کوردستان و کتێبەکەی، بیبلۆگرافیای کوردستان و کتێبەکان، (تاران - چاپخانە - تاران - 2016g)، LL 302-303.

7. پلۆتارک، ژیاننامە، وەرگێڕانی جیرجیس فەتحوڵڵا، بەشی یەکەم، (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ٢٠٠٥)، ل١، ٦٥٦.

8. پلو-تاریخ، ئەلسیر، وەرگێڕانی جیرجیس فەتحوڵڵا، بەشی دووەم، (هەولێر - بڵاوکراوەکانی ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە ٢٠٠٥ی زایینی)، ل ٦٦٣، ١٢٤٧.

9. پلۆتارک، ژیاننامەکان، وەرگێڕانی جیرجیس فەتحوڵڵا، بەشی سێیەم، (هەولێر - چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ٢٠٠٥)، ل ١٢٥٥، ١٩٢٨

10. جەبار جەباری، مێژووی ڕۆژنامەگەری کوردی لە عێراق (بەغدا- بەڕێوبەرایەتی گشتی ڕۆشنبیری کوردی - چاپخانەی ئەلئوممە - ١٩٧٥)، ل. 54.

11. جورجیس فەتحوڵڵا، پارێزەری یاسا، عێراق لە سەردەمی قاسمدا: بۆچوون و بیرکردنەوەکانی ١٩٥٨-١٩٨٨، بەشی دووەم، (سوید - چاپخانە و چاپخانەی نەبەز - ١٩٨٩)، ل٦٦٦-٦٦٨.

12. جورجیس فەتحوڵڵا، پیاو و ڕووداوەکان لە هاوسەنگیدا، (بەیروت - دار ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢ی زایینی)، ل١، ٩-١٩، ٨٠، ١٠١، ٤٣١.

13. جیرجیس فەتحوڵڵا، دوو لێکۆڵینەوە لە پەراوێزەکانی شۆڕشی شێخ عوبەیدوڵڵای نەهری، چاپی دووەم، (هەولێر - ماڵی ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە - ٢٠١٠ی زایینی)، ل١، ١٩٩.

14. جۆرج فەتحوڵڵا، سەرگەرمی کوێت: پێشەوە و پشت، بەشی یەکەم، (ستۆکهۆڵم - ١٩٩١)، ل١، ٣٧٤.

15. جورجیس فەتحوڵڵا، تێڕوانینەکان لەسەر ناسیۆنالیزمی عەرەب تا ساڵی ١٩٧٠، بەشی یەکەم، (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢ی زایینی)، ل١، ٥٨٥.

16. جورجیس فەتحوڵڵا، سەرگەرمی کوێت: پێشەوە و پشت، بەشی دووەم، (ستۆکهۆڵم - ١٩٩١)، ل ٣٧٥، ٧٠٢.

17. جورجیس فەتحوڵڵا، تێڕوانینەکان لەسەر ناسیۆنالیزمی عەرەب تا ساڵی ١٩٧٠، بەشی دووەم، (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢ی زایینی)، ل٥٩٧، ١١٩٦.

18. جۆرج فەتحوڵڵا، دیدگاکان بۆ ناسیۆنالیزمی عەرەب تا ساڵی ١٩٧٠، بەشی چوارەم، (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢)، ل ١٨٩٣، ٢٣٠٠.

19. جیرجیس فەتحوڵڵا، تێڕوانینەکان لەسەر ناسیۆنالیزمی عەرەب تا ساڵی ١٩٧٠، بەشی پێنجەم، (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢ی زایینی)، ل ٢٣٩٠٩، ٢٧٨٤.

20. جورجیس فەتحوڵڵا، ڕابوونی کورد (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - 2012)، ل1، 701.

21. جارجیس دامەزرێنەری سیاسەتە، ١٩٠٠ - ١٩٢٥، هەرگیس میراتگرێکی وشکە، بەم شێوەیە، (داهیک - دازغای تویدینا و ئۆکاردانە موکریانی - چاپخانە خانی - ٢٠٠٩)، LL ١، ٩، ٣٤٤.

22. جەرجیس و باوکی، ڕیابونۆ، کوردێکی سیاسی ئێرانی لە ساڵی ١٩٠٠ تا ١٩٢٥ و هەرگیس ئێستا وشک و لە دۆخێکی سەرلێشێواویدا بوو. دێهزغای تویجینا و بەغدا موکریانی - چاپخانە خانی - 2009g)، LL 1، 345، 752. 

23. جەمال نەهباز، ناوی خۆی، ناوی خۆی، و ناوی دراوسێکەی، ئەمە ناوی خۆیەتی، (سلێمانی - شاڤان چاوان - ٢٠١٧گ)، ژ. 371.

24. حەسەن لەتیف ئەلزوبەیدی، ئینسایکلۆپیدیای لایەنە سیاسییەکانی عێراق (بەیروت: دامەزراوەی ئەلعارەف بۆ بڵاوکراوەکان، ٢٠٠٧)، ل. 481.

25. دانا ئادەمز شمیت، سەفەر بۆ پیاوە ئازاکانی کوردستان، وەرگێڕان و تێبینی جۆرج فەتحوڵڵا، (هەولێر - ماڵی ئاراس بۆ چاپ و چاپ و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢ی زایینی)، ل١، ٣٥٢.

26. دانا ئادەمز شمیت، سەفەرێک بۆ پیاوە ئازاکان لە کوردستان، وەرگێڕان و سەرنجی جیرجیس فەتحوڵڵا، چاپی دووەم، (هەولێر - دار ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 1999)، ل1، 464. 

27. و.ئای.ویگرام و ئێدگار تی.ئای. ویگرام، شانەدانی مرۆڤایەتی، وەرگێڕانی گیرجیس فەتحوڵڵا (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - 2012)، ل1، 446.

28. و.ئای.ویگرام و ئێدگار تی.ئای. ویگرام، شانەدانی مرۆڤایەتی: ژیان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، وەرگێڕانی جیرجیس فەتحوڵڵا، پارێزەری یاسا، (بەغدا – کۆمپانیای دار ئەلئوروبەی نێودەوڵەتی بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە - چاپخانەی ئەلزەمان - ١٩٧١ی زایینی)، ل١، ٣٧١.

29. و.ئای.ویگرام و ئێدگار تی.ئای. ویگرام، لانکەی مرۆڤایەتی: ژیان لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، وەرگێڕانی جیرجیس فەتحوڵڵا، چاپی چوارەم (هەولێر - دەزگای چاپ و پەخشی ئاراس - 2010)، ل1، 349.

30. دێریک خوالا کانی کادیرانی پارتی، ئەو بۆچوونێکی تایبەتی هەیە، (هۆلەر - ساڵی خوێندن و خوێندن و ئەکادیمیاکەی) پارتی - چاپخانە - 2019 گ)، ll 19، 22، 26، 32، 34، 54.

31. ڕزگار نوری شاوهیس، دوای پەکخستنی خەباتمان لە بەغدا بە نهێنی دەرکرد، ڕۆژنامەی خەبات، زارەکی پارتی یەکگرتووی دیموکراتی کوردستان، ژمارە 922، هەولێر، هەینی، 30ی نیسانی 1999، ل8-9. 

32. ڕێنی مۆریس، کوردستان یان مردن، وەرگێڕان و سەرنجی جیرگیس فەتحوڵڵا ئەلمحەمی، (لەندەن - کوردۆلۆژی - ١٩٨٦ ز)، ل١، ١٤٣. 

33. سەرۆکی جڤاتی نیشتیمانی کوردستانی عێراق پێشوازی لە بەڕێز جیرجیس فەتحوڵڵا دەکات، ڕۆژنامەی خەبات، زارەکی پارتی دیموکراتی کوردستان، ژمارە ٩٩٨، هەولێر، هەینی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠، ل. 2.

34. لە کوردستاندا چەندین شوێنی جیاواز هەیە، وەک ئەم شوێنە. 26 نیسان 26, 2018 1999g, ل. 1. 

35. سەعید ناکام، بەیروت هێریە کانی سەعید ناکام، (هەولێر - کتێبی سەردەمەکان - ٢٠٠٣)، ژمارە ١. 235. 

36. سی.گ. ئێدمۆندز، کورد، تورک و عەرەب، وەرگێڕانی گیرجیس فەتحوڵڵا، (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - 2012)، ل1، 623.

37. کاک بارزانی شاندێک دەنێرێت بۆ بەشداریکردن لە مەراسیمی ماتەمینی کە بە یادی خوالێخۆشبوو ئایەتوڵڵای گەورەی سەید موحسین ئەلحەکیم بەڕێوەچوو، ڕۆژنامەی تەعخی، ژمارە ٤٦١، بەغدا، چاپخانەی دار ئەلجاهیز، شەممە، ١٣ی حوزەیرانی ١٩٧٠، ل. 5.

38. سەیدەلی مەوجانی، سۆڵماز سێدقی، خودای نەمەتی و...، فەرهەنگ ڕیجال و خەندانهای عێراقی هاوچەرخ، (تاران - بڵاوکەرەوەی ئەزەم - ١٣٩٢ی کۆچی)، ل. 303. 

39. سێر تۆماس ئارنۆڵد، میراتی ئیسلام، وەرگێڕان و تێبینی جیرجیس فەتحوڵڵا، بەشی یەکەم، (هەولێر - دار ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢ی زایینی)، ل١، ٣٦٠.

40. سێر تۆماس ئارنۆڵد، میراتی ئیسلام، وەرگێڕان و تێبینی جیرجیس فەتحوڵڵا، بەرگی دووەم، (هەولێر - دار ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - 2012)، ل1، 319.

41. شەعبان سەعید محمد، ئەحاز و هەفەرکی و بێلێت خامە، (دەحک - چەپخانە خیلجە شەریعەی - ٢٠٠٠)، ژ. 42. 

42. شوان حسێن شنک باخی، جهار نامیک سالم 1946 - 2011 جیان و بەهرەحمە و سەرکردەی سیاسی، زانکی میوەی ئەتەکێت، بەهاشی میزوو، 2016g، (Maṣṭrṭnāmī baḥwānā karawā)، ژ. 207. 

43. سەباح مەهدی ڕەمید، چاپەمەنی سەردەمی شاهانە (بەیروت: دامەزراوەی میسر مورتەدا بۆ کتێبی عێراقی، ٢٠١٠)، ل. 58.

44. تەیب ئەلکشکی، وێستگە هەڵبژێردراوەکانی شۆڕشی ئەیلولی ١٩٦١، (دهۆک - چاپخانەی پارێزگای دهۆک - ٢٠١٧)، ل. 35.

45. عادل غەفووری خەلیل، پارتە ئۆپۆزسیۆنە گشتیەکان لە عێراق ١٩٤٦-١٩٥٤، (بەغدا – کتێبخانەی ئەلعەلامیە – چاپخانەی ئۆفسێتی ئەل ئینتیسار - ١٩٨٤ی زایینی)، ل. 88.

46. عەبدولجەبار عەبدولمستەفا، ئەزموونی کردەوەی بەرەیی لە عێراق لە نێوان ساڵانی ١٩٢١ بۆ ١٩٥٨ (بەغدا – چاپخانەی دار ئەلحوریە - ١٩٧٨)، ل. 129.

47. عەبدولحەمید دەروێش، چراکان لەسەر بزووتنەوەی کورد لە سوریا، چاپی سێیەم، (سلێمانی - دامەزراوەی مارکریت و دامەزراوەی جەمال عیرفان - چاپخانەی کەمال - ٢٠١٣ی زایینی)، ل. 157.

48. عەبدولڕەزاق ئەلحەسەنی، مێژووی وەزارەتەکانی عێراق، بەرگی حەوتەم، چاپی حەوتەم (بەغدا - ماڵی کاروباری ڕۆشنبیری گشتی - ١٩٨٨)، ل. 41.

49. عەبدولفەتاح عەلی ئەلبوتانی، لێکۆڵینەوە و لێکۆڵینەوە لە مێژووی کورد و عێراقی هاوچەرخ، (هەولێر - دار سپرێز بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە - چاپخانەی حاجی هاشم - 2007)، ل. 436.

50. عەبدولفەتاح عەلی ئەلبوتانی، لاپەڕەکان لە یادەوەری مۆسیقا، "کۆمەڵێک بابەت و چاوپێکەوتن و بابەت سەبارەت بە مێژووی ئەم دواییەی کتێبی پیرۆز"، (هەولێر - ئەکادیمیای کوردی - چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین، ٢٠١٧)، ل. 335.

51. عەبدولمەجید شەوقی ئەلبەکری، داستانی موسەلی لە ڕیسواکانی شیوعیدا، (موسڵ - چاپخانەی الجموریە - ١٩٦٣ی زایینی)، ل ٢٦، ٧٥-٧٦.

52. فەهرهاد حاجی، ئینسایکلۆپیدیا و فهرانجا زێندایا کوردستانی، گیرگیس فەتحوڵڵا، گەڤەری هازل، بینای ٩، هەڤینا ٢٠٠٨، ل ١٩-٢٧. 

53. فەیسەڵ ئەلدەباغ، ڕاپرسییەکی بیبلۆگرافی بۆ ڕۆژنامە و گۆڤارە کوردیەکان، بەشی یەکەم، گۆڤاری عەرەبی جۆلان، ژمارە ١١، دەزگای ڕاگەیاندنی جۆلان، هەولێر، چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری، ٢٥ی نیسانی ١٩٩٧، ل. 57.

54. بڕیارنامەی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشگێڕی ژمارە ٧١٤، ڕۆژنامەی عێراقی، وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن لە عێراق، ژمارە ١٨٩٦ ئە، ساڵی دوانزە، بەغدا، یەکشەممە، ٥ی تەمموزی ١٩٧٠، ل. 4.

55. بڕیارنامەی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشگێڕی ژمارە ٩٥٨، ڕۆژنامەی عێراقی، وەزارەتی ڕاگەیاندن لە عێراق، ژمارەی ژمارە ١٩١٥A، ساڵی سێزدە، بەغدا، پێنجشەممە، ٣ی ئەیلوولی ١٩٧٠، ل. 2.

56. گۆرانییەکی دەگمەن، هاوەندزی، گرینگی دێزگەی، زانیاریی کوردستان، شتێکی سەرنجڕاکێشی هەیە لەسەری. گۆهان، جامارا 132، هاولەر، 2nd Ebi 1997، ژمارە 10. 46.

57. مام جەهلال ناوی یەهۆڤا چییە و حیزبەکەم ناوی چییە؟ وە ئەی ئەمە؟ گیڤاری خاک، ٥٥ ساڵ، ساوی، پینگام، سلێمانی، نووسینگەی کۆمپانیا، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢، ژمارە ١. 5. 

58. مەحمود فەهیمی دەروێش و مستەفا جەواد و ئەحمەد سووسە، ڕێبەری کۆماری عێراق بۆ ساڵی ١٩٦٠، (بەغدا- وەزارەتی ئیرشاد- ماڵی چاپەمەنی ئەلتەمەدون- ١٩٦١ی زایینی)، ل. 448.

59. محەمەد عەلی ئیسماعیل، بەیروت و هەریە کانوم حەفتە سەحیف تەحمین و زیاتیر لاه نیو سەدە خەبات، (لەگەڵ shun - 2019g)، ل 56.

60. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێ، (هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002 زاینی)، ل253، 393.

61. مستەفا نەهریمان، فەهرەنگی ئیهدیب و نەوشارانی کورد، (بەهاغدا - ئەمیندارێتی گەشتی خەشنابیری و لاوان - چاپخانە) هـ - 1986G، ژمارە 32. 

62. هەی فاروق شوانی، ها-حەمو-کۆرد، بەهرەخی-هیکام، (هاولەر - چاپخانە - ١٩٩٧)، ژمارە ١. 66. 

63. مەهدی مەحمەد قادر، بە ناوی خۆی، سیاسەتمەداری کوردی عێراق، 1945-1958، (سلێمانی-ساهینتاری-لەکینە) ستراتیژی کوردستان - 2005ج)، ژ. 188. 

64. میهڤان محمد حسێن، هەڵوێستی بەریتانیا لەسەر پرسی کورد لە عێراق 1975-1980، (شوێن نییە - سەنتەری زاخۆ بۆ لێکۆڵینەوەی کوردی - 2018)، ل324-325، 343.

65. نەوزاد عەلی ئەحمەد، چاپەمەنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە دەرەوەی وڵات، (سلێمانی - دەزگای ژین بۆ زیندووکردنەوەی میراتی دۆکیۆمێنتاری و ڕۆژنامەوانی کوردی - ٢٠١٠)، ل. 33.

66. هێنری فیڵد، باشووری کوردستان: لێکۆڵینەوەیەکی ئەنترۆپۆلۆژی، وەرگێڕانی جیرجیس فەتحوڵڵا، (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - 2012ی زایینی)، ل1، 422.

67. هێنری فیڵد، باشووری کوردستان، وەرگێڕانی جیرجیس فەتحوڵڵا بۆ زمانی عەرەبی، (هەولێر - دار ئاراس - چاپخانەی پەروەردە - 2001 ز)، ل1، 4، 298. 

68. لێرەدا وردەکارییەکان دەخەینەڕوو: عیزاد عەبدولواحید، کتێبەکەی، “وشەی خودا”، (مادەی هۆڵ. ٢٠١٩، ژمارە ٥٧. 

69. ویلیام ئیگلتۆن جونیۆر، کۆماری مەهاباد – کۆماری کوردی ساڵی ١٩٤٦، وەرگێڕان و تێبینی جۆرج فەتحوڵڵا، (هەولێر – چاپخانە و چاپخانەی ئاراس و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال – ٢٠١٢)، ل١، ١٧-١٨، ٨٣-٨٤، ٨٨-٨٩، ٩١-٩٨، ١٠٠-١٠١، ٢٣٢.

70. ویلیام شیرەر، سەرهەڵدان و کەوتنی ڕەیخی سێیەم، وەرگێڕانی جۆرج فەتحوڵڵا، بەشی یەکەم، (هەولێر - چاپخانە و چاپخانەی ئاراس و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢)، ل١، ٨٣٠.

71. ویلیام شیرەر، سەرهەڵدان و کەوتنی ڕەیخی سێیەم، وەرگێڕانی جۆرج فەتحوڵڵا، بەشی دووەم، (هەولێر - ماڵی ئاراس بۆ چاپ و بڵاوکردنەوە و بڵاوکراوەکانی ئەلجەمال - ٢٠١٢ی زایینی)، ل ٨٣٧، ١٦١٤.