ژیاننامە

لە ساڵی 1927 لە گوندی بۆلێی سەر بە پارێزگای سلێمانی لەدایک بووە، دوای ئەوەی ڕووی لە یەکێتی سۆڤیەت کردووە، هاوسەرگیری لەگەڵ ماریا کردووە، کوڕ و کچێکیان بووە. شێخ عومەر بە هەردوو زمانی کوردی و ڕووسی قسەی دەکرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ کۆچی دوایی کرد و لە گوندی بۆلێ بەخاک سپێردرا.

لاپەڕەی کار

لە 11ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1945 دوای شکستی شۆڕشی دووەمی بارزان بەرەو ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەڕێکەوت. لە 31ی ئازاری 1946 لە مەهاباد بووە بە پێشمەرگە لەناو هێزەکانی بارزانی لە سوپای کۆماری دیموکراتی کوردستان و بەشداری شەڕەکانی میحوەری سەقزی کۆماری دیموکراتی کوردستانی کردووە.

یەکێک بوو لەو پێشمەرگانەی کە لە ١٩ی نیسانی ١٩٤٧ لە ڕێگای باکوری کوردستانەوە لە ڕێگەی شواکورک و دەشتی بێرازگیرەوە گەڕاوەتەوە بۆ ناوچەی شێروان و میزوری.

دوای گەڕانەوەیان ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی لە 15ی ئایاری 1947 لەگەڵ هاوڕێکانی لە گوندی ئەرگۆش کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و باسیان لەوە کرد کە ئایا بمێننەوە یان بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لەوێ هەموو هەڤاڵەکانی بڕیاریان دا بەردەوام بن و بچنە یەکێتی سۆڤیەت. لە ٢٢ی ئایاری ١٩٤٧ لەگەڵ ژەنەڕاڵ مستەفا بارزانی چووەتە یەکێتی سۆڤیەت و بەشداری شەڕی دۆڵی قوتور و شەڕی پردی ماکۆی کردووە. دوای زۆر سەختی و سەختی، لە 18ی حوزەیرانی ساڵی 1947 لە ڕووباری ئاراس لە سنووری نێوان ئێران و یەکێتی سۆڤیەت پەڕینەوە و هاتە ناو یەکێتی سۆڤیەت.

دوای گەیشتنیان بۆ یەکێتی سۆڤیەت، لە 19ی حوزەیرانی ساڵی 1947، خۆیان و هەموو هاوڕێکانیان، بۆ ماوەی چل ڕۆژ لە ئۆردوگایەکی داخراودا کە بە تەلی دڕکاوی دەورە دراون لە شاری نەخچیڤانی کۆماری ئازەربایجان، لەلایەن کۆمەڵێک سەربازەوە پاسەوانییان بۆ دەکرا و لەڕووی خۆراک و جلوبەرگ و گواستنەوەوە وەک دیلی جەنگ مامەڵەیان لەگەڵدا کرا. پاشان بە بڕیاری دەوڵەتی سۆڤیەت دابەش بوون بەسەر ناوچەکانی ئاغدەم، لاچین، ئەیولاکس و کەلباجار لە ئازەربایجان. لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1947دا گواستراونەتەوە بۆ بنکەیەکی سەربازی لەسەر دەریای خەزەر لە باکوی پایتەختی کۆماری ئازەربایجان و لە 23ی هەمان مانگدا جلوبەرگی سەربازی و جلوبەرگی سەربازییان پێدەدرێت و ڕۆژانە 8 کاتژمێر مەشقی سەربازییان ئەنجامداوە لەژێر چاودێری ئەفسەرانی کۆماری ئازەربایجاندا. لە هەمان کاتدا ڕۆژانە چوار کاتژمێر وانەی زمانی کوردییان لە بەشێک لە هاوڕێ خوێندەوارەکانیان وەرگرتووە.

دوای سەرکردایەتی کارەساتبارەکەی جەعفەر باکیرۆڤ و هەڤاڵەکانی، لە ٢٩ی ئابی ١٩٤٨ بڕیارێک درا کە ئۆردوگای سەربازی لە کۆماری ئازەربایجانەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆمەڵگەی چرچوک لە نزیک تاشکەند پایتەختی کۆماری ئۆزبەکستان، لەوێش بەردەوام بوون لە مەشقی سەربازی.

لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٤٩ لەگەڵ هاوڕێکانی بە شەمەندەفەر ڕەوانەی گوندەکانی یەکێتی سۆڤیەت کران و لە کێڵگە بەکۆمەڵەکاندا کاریان دەکرد (زەوییەکان کە خەڵک لە دەوڵەت وەریانگرتبوو و دواتر پشکیان بە حکومەت دەدا).

دوای هەوڵێکی زۆر و ناردنی چەند نامەیەک لە ژەنەڕاڵ بارزانی بۆ ستالین، دواجار نامەیەک گەیشتە دەست ستالین کە تێیدا بارزانی باسی لە ئازارەکانی دۆستانی کرد و دەستبەجێ بڕیاریدا لیژنەیەک بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی دۆستانی بارزانی پێکبهێنێت. لە کۆتاییدا لیژنەکە بڕیاریدا هەموویان لە شاری ڤریبیسکی کۆبکەنەوە، بۆیە شاندەکە لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٥١دا چوونە شاری ڤریبیسکی لە یەکێتی سۆڤیەت.

دوای شۆڕشی 14ی تەمووزی 1958 لە عێراق و گەڕانەوەی جەنەڕاڵ مستەفا بارزانی، لە 25ی شوباتی 1959، لێبوردنی گشتی بە پێی مادەکانی 3 و 7 و بڕگەی (ئە)ی مادەی 10 و مادەی 11ی یاسای هەموارکردنەوەی ژمارە 19ی ساڵی 1959، لێبوردنی گشتی بۆ ناوبراو و هاوەڵانی درا.

لە ساڵی 1958 کۆماری عێراق بە سەرکردایەتی عەبدولکەریم قاسم دامەزرا و لە 16ی نیسانی ساڵی 1959 لەگەڵ هاوڕێکانی لە کەشتیی جۆرجیا لە ڕێگەی بەندەری بەسرە لە باشووری کۆماری عێراق گەڕایەوە کوردستان.

لە ساڵی ١٩٦١ لە شۆڕشی ئەیلولدا بەشداری کردووە و ئەندامی هێزی کاوێ بووە. ساڵی 1975 دوای شکستی شۆڕشی ئەیلول لە گوندەکەی خۆی نیشتەجێ دەبێت، ساڵی 1979 وەک پەنابەر چووەتە کۆماری ئیسلامی ئێران و لە ساڵی 1981 گەڕاوەتەوە کوردستان و لە ڕانیە نیشتەجێ دەبێت.

سەرچاوە:

1. ئەرشیفی کۆمیتەی ئینسایکلۆپیدیای پارتی دیموکراتی کوردستان.
2. شەعبان عەلی شەعبان، چەند زانیارییەکی سیاسی و مێژوویی، چاپی سێیەم، (هێلێر - چاپخانەی ڕۆژهەڵات - 2013).
3. عومەر فاروقی، سەرکردەی ژیری ژیان و خەباتی نەمری مەلا مستەفا بارزانی، چاپی دووەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - ٢٠٠٢).
4. عەبدولڕەحمان مەلا حەبیب ئەبوبەکر، عەشیرەتی بارزان لە نێوان ساڵانی 1931 - 1991، چاپی یەکەم، (هێلێر - چاپخانەی وەزارەتی ڕۆشنبیری - 2001).
5. کاروان محمد مەجید، بارزانی لە مەهابادەوە بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم، (سلێمانی - چاپخانەی پەیوەند - ٢٠١١).
6. بۆ یادی شەهیدی فەرماندەی گشتی هیسۆ میرکسان جاجۆکی، ٦٢ ڕۆژ لەگەڵ بارزانی، کۆچی دوایی بنەماڵەی بارزانی بۆ یەکێتی سۆڤیەت، چاپی یەکەم (هوێلەر - چاپخانەی ڕێوشنبیری - ١٩٩٧).
7. لەیث عەبدولموحسین جەواد ئەلزوبەیدی، شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ لە عێراق، (بەغدا – دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی دار الرشید - ١٩٧٩).
8. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد 1931 - 1958، (دهۆک - چاپخانەی خێبات - 1998).
9. نەجەف قولی پیسیان، لە مەهابادی خوێناوییەوە تا کەنارەکانی ئاراس، چاپ. شەوکەت شێخ یەزدین، چاپی یەکەم، (پیرمام - یۆبیلی زێڕینی پارتی دیموکراتی کوردستان - ١٩٩٦).