لە کتێبی "بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد"دا باسی لە... مەسعوود بارزانیسەرکردایەتی شۆڕشی کورد ماوەیەک بوو لەبەر چەند هۆکارێکی ئاشکرا بیری لە بەئامانجگرتنی دامەزراوە نەوتییەکان دەکردەوە، لەوانە: سەرچاوە نەوتییەکان لە لایەن لایەنە جیاوازەکانەوە دەقۆزرایەوە، بەڵام کورد دەستڕاگەیشتن بەو دامەزراوە نەوتیانە بێبەش دەکرا؛ و داهاتی ئەم نەوتە بۆ کڕینی چەک و بۆمب بەکاردەهێنرا، کە دواتر لەسەر کورد تاقیکرایەوە. شۆڕشی کوردیش پێویستی بە تاکتیکی نوێ هەبوو بۆ ئەوەی هێزی خۆی بۆ ڕژێمی تازە پێکهاتووی عێراق نیشان بدات، کە بەعسییەکان زاڵ بوون کە بۆ جاری دووەم لە کودەتاکەی 17-30ی تەمموزی 1968دا دەستیان بەسەر دەسەڵاتدا گرتبوو. ئامانج لێی ئەوە بوو کە کارێکی مانادار بۆ حکومەت بکرێت و پەیامێکی ڕوون بۆ بەعسەکان بنێرێت کە کورد بتوانێت دەستی بگات بە گرنگترین سەرچاوەی ئابووری حکومەت.

هێزەکانی پێشمەرگە لە چەند بۆنەیەکدا هێرشیان کردە سەر بۆرییە نەوتییەکان، بەڵام پێناچێت ئەمە حکومەت و کۆمپانیا نەوتییەکانیش زەنگ لێبدات. دوای ئەوەی سەرکردایەتی شۆڕش بێ ئومێد بوون لە گەیشتن بە لێکتێگەیشتن لە عێراق سەبارەت بە دیالۆگ و چارەسەری کێشەی کورد، بڕیاریان دا پەنا بۆ ئەو جۆرە کارانە ببەن و دەستیان کرد بە ئامادەکردن و جێبەجێکردنی پلانی هێرش. ئێوارەی ڕۆژی ١ی ئازاری ١٩٦٩ هێزێکی تایبەتی سەر بە سەرکردایەتی شۆڕش هێرشیان کردە سەر کۆمپانیای نەوتی کەرکوک و زیانێکی بەرچاوی لێکەوتەوە. دواتر دەنگی ناڕەزایی کوردیان بۆ جیهان پەخش کرد.

سامی عەبدولڕەحمان ئەرکی سەرکردایەتیکردنی ئەم ئۆپەراسیۆنەی پێسپێردرا، بە هاوکاری کۆمەڵێک سەرکردەی بەئەزموون کە بریتی بوون لە فاخر مێرسوری، فارس باوە، حەمسوور حسێن، عزەدین کارا محەمەد، عارف دەروێش، و قادر جەباری. دوای لێکۆڵینەوەیەکی ورد، نەخشەیەکی تەواو کێشرا، کە تیایدا تیشک خرایە سەر وێستگەی چڕکردنەوە. ئەم وێستگەیە نەوت لە هەموو بیرە نەوتییەکان کۆدەکاتەوە دوای ئەوەی بە وێستگەکانی جیاکردنەوەی غازدا تێدەپەڕێت کە بەردەوام کاردەکەن، دواتر دەیگوازێتەوە بۆ دامەزراوەکانی عەمبارکردن بۆ هەناردەکردن.

سامی عەبدولڕەحمان لە چاوپێکەوتنێکدا ڕایگەیاند کە ئەوان بۆ کۆکردنەوەی زانیاری کەڵکیان لە تاکەکانی کورد وەرگرتووە کە لە کۆمپانیا نەوتییەکان کاردەکەن. دوای لێکۆڵینەوەیەکی ورد بۆیان دەرکەوت هەموو نەوت و گازێک کە لە وێستگەکانی جیاکردنەوە جیاکراوەتەوە دەگوازرێتەوە بۆ دامەزراوەیەکی عەمبارکردن بە ناوی " وێستگەی چڕبوونەوە" لە باکووری کەرکوک. هەموو نەوتەکە لە 10-12 بەنزینخانە کۆکرایەوە و هێنرایە ئەم وێستگەیە، پاشان پەمپ دەکرێت بۆ کیوان، لەوێشەوە لە ڕێگەی بۆرییەوە بۆ سوریا و دەریای ناوەڕاست دەگوازرێتەوە. سامی عەبدولڕەحمان پێی وابوو ئەم کۆگا نەوتیە شوێنێکی سەرەکییە کە لێیەوە زیانێکی زۆر بە کۆمپانیای نەوت بگەیەنێت.

ئامادەکارییەکان بۆ ئۆپەراسیۆنەکە دوو مانگی خایاند، لەو ماوەیەدا پسپۆڕانی ئەم بوارە چەند جارێک سەردانی ناوچەکەیان کرد بۆ دۆزینەوەی شوێنێکی گونجاو بۆ جێبەجێکردنی سەرکەوتووانەی. ئۆپەراسیۆنەکە بە تەواوی بە نهێنی پلانی بۆ دانرابوو و هیچ زانیارییەک بۆ دەزگا هەواڵگرییەکانی حکومەت دزەپێنەکرا. دوای چەند دیدارێک، یەکێکیان لەگەڵ ئیدریس بارزانی، یەکەم فەرماندەی سەربازیی شۆڕش، کۆمەڵێک گەنجی هێزی هەڵکورد لە خولێکی مەشقی تایبەتدا دانران لەسەر ئەو چەکانەی بۆ ئەم ئۆپەراسیۆنە دیاریکراون، وەک تۆپی 120 ملم و 106 ملم. تۆپی ١٠٦ ملم بەهۆی سووتانی و سروشتی سووتێنەرەوە زۆر پشتی پێ بەسترا. پێش دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنەکە، ئەرکێکی سیخوڕی ئەنجامدرا. سامی عەبدولڕەحمان و فاخر میرکسووری گوندی کەڵاڵەیان بەجێهێشت و لە هەولێر لەگەڵ کامان فاریس باوە، فەرماندەی هێزی دەشتی هەولێر و حەمە سور، فەرماندەی کەتیبەی شوان، لە نزیک دامەزراوە نەوتییەکان. شوێنەکانی تۆپەکانیان دەستنیشان کرد. ئامادەکارییەکانی کۆکردنەوەی هەواڵگری لە کۆتایی مانگی ئەیلولی ساڵی ١٩٦٩ کۆتایی هات و ١٥ی شوبات قۆناغی کۆتایی مەشق و ڕاهێنان بوو. قادر جەباری لە چاوپێکەوتنێکدا وتی: لە زستانێکی زۆر سارددا جومانمان بەجێهێشت لەگەڵ بارینی بەفرێکی زۆر، هەروەها ڕووبەڕووی سەختییەکی زۆر بووینەوە لە گواستنەوەی تۆپ و تەقەمەنی لە خانقەوە بۆ وەرتی تا گەیشتینە زینی ئاسترۆکان، خۆشبەختانە خەڵکی وەرتی زۆر هاوکارمان بوون چونکە زیاتر لە 100 عەرەبانەی ئەسپ ڕاکێشراو کە پڕ بوون لە تۆپ و تەقەمەنی بۆ دەشتی هەولێر گواسترانەوە لە ڕێگەی ڕێگا شاخاوییەکانەوە”.

دوای تەواوبوونی ئامادەکارییە سەرەتاییەکان، لە ٢٥ی شوباتی ١٩٦٩دا دەزگای پاراستنی شۆڕش چەند ڕاپۆرتێکی سەبارەت بە نیازی پێشمەرگە بۆ دەستپێکردنی هەڵمەتێکی بەرفراوانی گەریلا لە دەشتی هەولێر بۆ فریودانی حکومەت بڵاوکردەوە. ئامانج لێی ڕاکێشانی سەرنجی حکومەت بوو بۆ دەشتی هەولێر و گواستنەوەی ژمارەیەکی زۆر سەرباز بۆ ئەوێ و بەو هۆیەشەوە بەرەکانی دیکە لاواز بوون. لە ئەنجامی ئەم هەڵمەتە پڕوپاگەندەی سەربازییە فریودەرەوە، فەوجێک کە مەترسییەکی بەرچاوی بۆ سەر هێزی پێشمەرگە دروستکردبوو و بەربەستێکی ترسناک بوو لەبەردەم سەرکەوتنی ئۆپەراسیۆنەکەدا، لە ڕیدارەوە بۆ دەشتی هەولێر گواسترایەوە، بەمەش ئاسانکاریی بۆ پێشمەرگە کرد بۆ جێبەجێکردنی ئۆپەراسیۆنەکە.

شەوی ١-٢ی ئازاری ١٩٦٩ هێزی پێشمەرگە گەیشتە شوێنی دیاریکراوی خۆی لەسەر نەخشە. بەپێی پلانەکە هەموو شتێک بە ئاسانی بەڕێوەدەچوو. کاتژمێر ٩:٠٠ی شەو تۆپخانەکان دەستیان کرد بە تۆپبارانکردنی دامەزراوەکانی کۆمپانیاکە و بۆردومانەکە بۆ ماوەی نزیکەی دوو کاتژمێر بەردەوام بوو. ئاگریان لە کۆگایەکی چڕکردنەوە بەردا و بڵێسەیەکی گەورە ناوچەکەی گرتەوە. کاتژمێر ١١:٠٠ی شەوی هەمان شەو، تەلەگرامێک لە سامی عەبدولڕەحمانەوە گەیشتە فەرماندەیی کە پشتڕاستی تەواوکردنی سەرکەوتووانەی ئۆپەراسیۆنەکەیان بوو. هێزەکانی پێشمەرگە لە حاڵەتی بەرپەرچدانەوەی هێرشی حکومەتدا لە ئامادەباشی تەواودا بوون، نزیکەی 800 چەکداری پێشمەرگە بۆ پاراستنی تۆپخانەکان و بەرپەرچدانەوەی هەر هێرشێکی سوپا جێگیر بوون. ئەم پێگانە لە بەرەکانی یەروێل، هێڵی ئیستاب، باروت خانە، پشت ڕەحیم ئاوا، دەرمان، جادەی تەقتەق و ئاڵتون کوپری بوون.

دوای نیو کاتژمێر لە سووتاندنی کۆمپانیا نەوتیەکە، سەربازەکان لە هەردوو میحوەری هێڵی ئیستەب و ڕەحیم ئاوا هێرشیان کردە سەر پێشمەرگە. هێزێکی ٣٠٠ پێشمەرگە کە بە چەکی قورسی وەک تۆپ و دۆشکە و ئار پی جی چەکدار بوون، هێرشەکەیان بەرپەرچ دایەوە. دوو هێرشیان کرد بۆ ئەوەی بگەنە شوێنی تۆپخانەکان بەڵام شکستیان هێنا. لە کاتژمێر ١٠:٠٠ی بەیانی تا ١:٣٠ی پاشنیوەڕۆ، پێشمەرگە بەردەوام بوو لە بەرەنگاربوونەوەی پێشڕەوی سوپا و زیانێکی زۆری لێکەوتەوە. دواتر پێشمەرگە کشایەوە و فڕۆکەکان بەردەوام بوون لە بۆردومانکردنی ناوچەکانی شوان و جەباری، تا ڕۆژی دواتر بەردەوام بوون. شایەنی باسە، دوای ئەنجامدانی ئەم ئۆپەراسیۆنە گەورەیەی کەرکوک، پێشمەرگە بە سەلامەتی گەڕایەوە و پەیامی سەرکەوتنی بۆ بارزانی، سەرۆکی شۆڕش نارد، کە پیرۆزبایی و سوپاسی لێکردن.

دوای ساڵێک گۆڤاری "خەڵکی نەوت"ی کۆمپانیای نەوت، باسی لە چاککردنەوەی شوێنە زیانلێکەوتووەکان کردووە، پڕۆسەیەک بەهۆی زیانە بەرفراوانەکانەوە یازدە مانگی خایاندووە. شایانی باسە ئەم هێرشە بۆ سەر کۆمپانیای نەوتی بابا گورگور سەرکەوتنێکی گەورە بوو بۆ شۆڕش و هەروەها وەک پەیامێکی کراوە بۆ حکومەتی بەعس بوو کە هێزە شۆڕشگێڕەکان توانای ئەوەیان هەبوو بچنە قووڵایی خاکی عێراق و لێدان لە بەرژەوەندییەکانی. هاوکات ئەم هێرشە سەرنجی میدیای نێودەوڵەتیی بەرچاوی بەدەستهێنا. شەڕی درێژخایەنی کورد حکومەتی عێراقی خستە قەیرانێکی دارایی سەخت و قەرزەکانی زیاد کرد، چونکە شەڕی ڕۆژانە ملیۆنان دیناری تێچوو و لە ئەنجامدا زیانی زۆری گیانی لێکەوتەوە. هەموو ئەم هۆکارانە هۆکاری زۆرەملێیان بۆ حکومەت دابین کرد بۆ ئەوەی لەگەڵ سەرکردایەتی شۆڕشدا بچێتە دانوستانەوە. تاکە وەڵامەکەی ئەوە بوو کە دامەزراوەکانی کۆمپانیاکە بە تانک و هێزی پیادە بۆ پاراستن گەمارۆ بدات.

سەرچاوەکان:

1- مەسعوود بارزانی، بارزانی و بازوتنە، و ئێزگاری خوازی کۆرد، بەرگی سەییم، باشیێخام، SHORSHEY EYLOOL 1961-1975، چاپخانی، وەزارەتی دەرەوە، شاینبێری، چاپ: هۆلەر، 2004.

2- کاروان جەوهەر محمد، 2016. ئیدریس بارزانی١٩٤٤-١٩٨٧

3- شەوکەت مەلا ئیسماعیل حەسەن، کتێبی پێغەمبەری خوا، کتێبی خوا، هۆلەر، 2007.

4- من ناوم کەریمە، لە هەر شتێک قسەت لەگەڵ دەکەم، باسی دەکەم، باسی دەکەم، دێهێک، 1999.

5- ئیبراهیم جەلال، باشوری کوردستان و خەڵکی کوردستان و بنەماڵەکانیان 1961-1975، تەنیشتیان، 2021.

٦- هاوکار کەریم حەمە شەریف، ٢٠١٨. SHORSHEY EYLOOL، چاپخانی زەنگی سیلاحدین، چاپی، هۆلەر، 2012.