ژیاننامە

پرۆفیسۆر هاشم حەسەن ڕەشید حەسەن ناسراو بە پرۆفیسۆر لەدایک بووە هاشم ئەکرە یی هاشم ئەلحەج حەسەن لە ساڵی 1926 لە شاری ئاکرێ لە پارێزگای موسڵ لە دایکبووە، لە ساڵی 1948 خوێندنی لە کۆلێژی ڕاهێنانی مامۆستایان لە سلێمانی تەواو کردووە، لە ساڵی 1954 تا 1958 وەک بەڕێوەبەری قوتابخانە کاری کردووە، لە ساڵی 1959 وەک مامۆستا گواستراوەتەوە بۆ قەزای عەلی ئەلغەربی لە پارێزگای میسان (ئامارا) باشووری عێراق. لە تاکە قوتابخانەی ناوەندی لە کەلالە وانە دەگوتەوە. شۆڕشی ئەیلول لە ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٠ لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی بیربان لە قەزای ئاکرێ سەر بە پارێزگای دهۆک بە خاک سپێردرا. زمانی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی شارەزا بووە.

لاپەڕەکانی خەبات

لە ساڵی 1943 پەیوەندی بە ڕیزەکانی پارتی هیوای کوردی لە قەزای ئاکرێ سەر بە پارێزگای مووسڵ کرد، لە ساڵی 1946 پەیوەندی بە پارتی دیموکراتی کوردستانەوە کرد، لە ساڵی 1953 پەیوەندی بە یەکێتی قوتابیانی کوردستانەوە کرد. لە ساڵی 1958 بەرپرسیارێتی لێژنەی خۆجێیی ئاکرێی گرتە ئەستۆ، وەک بەڕێوەبەری یەکەمین قوتابخانەی ئاکرێ لە پارێزگای موسڵ کاری کردووە، لە ساڵی 1958 پلە بەرزکراوەتەوە، نوێنەری چوارەمین کۆنفرانسی پارتی دیموکراتی کوردستان – عێراق بووە لە ساڵی 1959، ئەندامی لیژنەی یەکەمی لقی ساڵی 1959 بووە، لە ساڵی 1959 لەلایەن پیلانگێڕانی کودەتاچییەکانەوە لە ساڵی 1959 زیندانی کراوە و ئەشکەنجە دراوە موسڵ لەسەر فەرمانی عەقید عەبدولوەهاب ئەلشەواف.

ساڵی ١٩٦٠ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی پێنجەمەوە بۆ کۆمیتەی ناوەندیی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. هه ڕوه ها له ساڵی 1960 دا له دوای کۆنگره ی پێنجه م له کۆمیته ی لقی یه که می حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران دامه زراوه و له نێو تیمی پێنجه م به سه ڕکردایه تی ئه ندازیار نوری سدیق عه لی (1922-1981) که به نوری شاویس ناسراوه . لە ساڵی 1961 لە ناو تیمی شەشەمدا بە سەرکردایەتی ساڵح عەبدوڵڵا نەجمەدین (1918-1981) ناسراو بە سەید ساڵح یوسفی، لە ساڵی 1961 پەیوەندی بە هێزی پێشمەرگەوە کردووە و لە ساڵی 1963 نوێنەری کۆنگرەی یەکەمی گەل (کۆنگرەی کۆیسانجاک) بووە، لە ساڵی 1963 لەلایەن... کۆنگرەی گەل وەک ئەندامی شاندەکە. شۆڕشی ئەیلول بۆ ئه نجامدانی دانوستان له گه ڵ حکومه تی عێراق، له 30ی ئازاری 1963 به مه به ستی دانوستان له سه ڕ مافه نه ته وه ییه کانی کورد گه یشته به غدا. دواتر لەلایەن حکومەتی عێراقەوە دەستگیرکرا و تووشی ئەشکەنجە کرا، تا ساڵی 1964 لە دەستبەسەریدا مایەوە و دوای دانوستان لەگەڵ دەسەڵاتدارانی کۆماری عێراق ئازادکرا.

لە کۆتایی مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦٣ بەشداری لە کۆبوونەوەیەکی گەورەدا کرد بۆ دامەزراندنی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە شاری ڕانیە لە پارێزگای سلێمانی، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. لە 4ی نیسانی ساڵی 1964 لە لایەن فراکسیۆنی مەکتەبی سیاسییەوە لە ڕیزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان دەرکرا، بەهۆی پاڵپشتیکردنی ئەو ڕێبەرە. مستەفا بارزانی(1903-1979)، لە سەرەتای مانگی ئایاری ساڵی 1964 وەک ئەندامی کۆمیتەی ئامادەکاری بۆ کۆنگرەی شەشەمی پارتی دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. ساڵی 1964 لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی شەشەمی حیزبەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا. لە ساڵی 1964 لە یەکەمین کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندی لە گوندی شنگال لە پارێزگای سلێمانی بە ئەندامی مەکتەبی سیاسی هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1964 بووەتە ئەندامی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش لە کوردستانی عێراق، لە ساڵی 1964 وەک ئەندامی دەستەی دەستوری فەرمانگەی جێبەجێکردن هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1965 بەرپرسیارێتی دەستەی لقی یەکەمی گرتە ئەستۆ لە حیزب. لە 10ی 1ی 1965 وەک ئەندامی شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان بە سەرۆکایەتی حەبیب ئەلفەیلی سکرتێری پارتی دیموکراتی کوردستان بە مەبەستی ئەنجامدانی دانوستان لەگەڵ حکومەتی عێراق بەشداری کرد. لە ساڵی 1966 لەلایەن نوێنەرانی کۆنگرەی حەوتەمەوە بە ئەندامی جێگرەوەی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دێموکراتی کوردستان هەڵبژێردرا، لە ساڵی 1967 لە گۆڤاری دەنگی کوردستان، زارەکی کۆمیتەی لقی یەکەمی حیزبی دێموکراتی کوردستان، وتارێکی بڵاو کردەوە، لە ساڵی 1968 بەرپرسیارێتی لێژنەی لقی یەکەمی حیزبی گرتە ئەستۆ، بەڕێوەبەری یەکەم دانیشتنی مەشقی مامۆستایانی شۆڕش بووە پەیمانگا لە قەزای کەڵاڵە لە ساڵی 1968. لە ساڵانی 1968-1969 وەک بەڕێوەبەری یەکەمین خولی ئینستیتیوتی ڕاهێنانی مامۆستایانی شۆڕش وانەی لەسەر دەروونناسی پێشکەش کردووە. بەڕێوەبەری قوتابخانەی ڕاهێنانی کادیرانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە گوندی چۆمان سەر بە پارێزگای هەولێر و مامۆستای کۆمەڵناسی بوو لە یەکەم دانیشتنیدا. لە ساڵی 1969 خۆبەخشانە لە قوتابخانەی ناوەندی کەڵاڵە وانە بە زمانی عەرەبی دەگوتەوە، لە ساڵی 1969 بەڕێوەبەری خولی دووەمی ئینستیتیوتی ڕاهێنانی مامۆستایانی شۆڕش بووە، لە هەمان ساڵدا بووەتە مامۆستای کۆمەڵناسی و مێژووی هاوچەرخ لە خولی دووەم و بەڕێوەبەری قوتابخانەی ڕاهێنانی کادیرانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە گوندی ناوبەردان لە پارێزگای هەولێر. ناوبراو لە ساڵی ١٩٧٠ لە لایەن نوێنەرانی کۆنگرەی هەشتەمی حیزبەوە بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران هەڵبژێردرا و لە ٢٢ی پووشپەڕی ساڵی ١٩٧٠ وەک بەڕێوەبەری فەرهەنگ و زانیاری کورد دەستنیشان کرا. لە ڕۆژی هەینی ١٢ی حوزەیرانی ١٩٧٠ بە فەرمانی سەرکردە بەشداری کردووە مستەفا بارزانی وەک ئەندامێکی شاندی پارتی دیموکراتی کوردستان لە مەراسیمی ماتەمینی ئایەتوڵڵای گەورە عەبدولموحسین ئەلحەکیم (١٨٨٩-١٩٧٠)، دەسەڵاتی ئایینی دیاری شیعە، لە شاری نەجەف لە ڕۆژئاوای عێراق، لە ٥ی ئابی ١٩٧٠ وەک نوێنەری پارتی دیموکراتی کوردستان لە کۆنفرانسی سێیەمی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان بەشداری کرد، کە تیایدا کۆنفرانسی سێیەمی یەکێتی مامۆستایانی کوردستان پێشکەشی کرد قسە. ناوبراو لە ٦ی خەزەڵوەری ساڵی ١٩٧٠ بە فەرمانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشگێر بە پارێزگاری دۆهوک دەستنیشان کرا، ڕۆژی پێنجشەممە ١٢ی پووشپەڕی ساڵی ١٩٧١ سەرپەرشتی یەکەمین کۆنفرانسی یەکیەتیی نووسەرانی کورد – لقی دۆهوکی کرد، و بە ناوی پارێزگارەوە وتارێکی پێشکەش کرد. ناوبراو لە مانگی جۆزەردانی ساڵی ١٩٧٢ لە لایەن نوێنەرانی کۆنفرانسی دۆحوکی کۆمەڵەی ڕۆشنبیرانی کوردەوە بۆ دەستەی کارگێڕی هەڵبژێردرا، ڕۆژی پێنجشەممە ١٥ی ئازاری ١٩٧٣ بەشداری لە ئاهەنگی نەورۆزدا کرد کە لەلایەن کۆمیتەی لقی پێنجەمی زانکۆی ئەلموستەنسرییە بەڕێوەچوو. خیانەتی لە دۆزی کورد کرد و لە ساڵی ١٩٧٣ لەگەڵ مەیجر جەنەراڵ عەزیز ڕەشید عەزیز (١٩٢٤-١٩٩٨) ناسراو بە... مەیجر جەنەراڵ عەزیز ئاکرێ یی و ئیسماعیل عەزیز مستەفا (١٩٣٨-٢٠١٧) ناسراو بە شێخ ئیسماعیل مەلا عەزیز، ئەندامانی سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان، و کەسانی دیکە پەیوەندی بە حکومەتی عێراقەوە کرد.

لە ٧ی نیسانی ١٩٧٤ بە فەرمانی سەرۆکایەتی لە کابینەی ئەحمەد حەسەن ئەلبەکر (١٩١٤-١٩٨٢) پۆستی وەزیری شارەوانی وەرگرت. بە فەرمانی سەرۆکی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش، ئەحمەد حەسەن ئەلبەکر، بە ئەندامی یەکەم ئەنجومەنی یاسادانانی هەرێمی کوردستان دەستنیشانکرا. ڕۆژی سێشەممە 24ی ئەیلولی 1974 لەلایەن ئەحمەد حەسەن ئەلبەکرەوە وەک سەرۆکی ئەنجومەنی جێبەجێکردنی هەرێمی کوردستان بۆ قۆناغی دامەزراندنی هەڵبژێردرا. لە 5ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1974 لەلایەن پارتی سۆسیالیستی بەعسی عەرەبی بە سەرۆکی خولی یەکەمی ئەنجومەنی جێبەجێکردنی هەرێمی کوردستان دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٤ تا ١٩٧٦ لە کابینەی ئەحمەد حەسەن ئەلبەکر وەک وەزیری شارەوانی کاری کردووە، دوای شکستی ساڵی ١٩٦٧ سەرنووسەری ڕۆژنامەی ئەلتەعخی عەرەبی بووە. شۆڕشی ئەیلول لە ساڵی ١٩٧٥ بۆ ماوەیەکی کورت سەرۆکی کۆمەڵەی ڕۆشنبیری کورد بووە لە بەغدا. لە ساڵی 1975 لە ساڵی 1976 تا 1977 پارێزگاری بابل بووە، لەگەڵ ساڵح حەیدەر عاسیم (1922-2001) ناسراو بە ساڵح حەیدەری و چوار کەسی دیکە مۆڵەتی چاپکردنی ڕۆژنامەی العراقیان بە زمانی عەرەبی بەدەستهێناوە، بەو مەرجەی ڕۆژنامەی التعاخی هەڵبوەشێتەوە. لە ٢٢ی ئازاری ١٩٧٧ بووە خاوەنی مۆڵەتی تەواوکەری ڕۆژنامەی ئەلعێراق.

لە ٢٥ی ئەیلولی ١٩٧٧، بە فەرمانی ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش، ئەندامی ئەنجومەنی یاسادانانی دووەمی هەرێمی کوردستان دەستنیشانکراوە. لە ساڵی 1977 تا 1981 سەرۆکی ئەنجومەنی جێبەجێکردنی ئیدارەی خۆسەری هەرێمی کوردستان لەلایەن حکومەتی عێراقەوە بووە. لە ساڵی 1977 بە فەرمانی سەرۆک کۆماری لە کابینەی ئەحمەد حەسەن ئەلبەکر (1914-1982) وەک وەزیری دەوڵەت دەستنیشان کرا. لە 15ی کانونی یەکەمی ساڵی 1977 بە فەرمانی سەرۆک کۆماری عێراق وەک وەزیری بازرگانی عێراق بە وەکالەت دەستنیشانکرا. لەلایەن ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشگێڕانەوە لە پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنی یاسادانانی ئیدارەی خۆسەری هەرێمی کوردستان دوورخرایەوە و لە 15ی کانونی یەکەمی ساڵی 1977 کرایە وەزیری دەوڵەت، هەروەها لە 5ی شوباتی 1978 بە فەرمانی سەرۆکایەتی بە وەکالەت وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی دەستنیشانکرا، لە 13ی کانونی یەکەمی 1978 بە سەرۆکی کۆمەڵەی ڕۆشنبیری کورد لە بەغدا هەڵبژێردرا. 1979. لە ساڵی 1979 بووەتە ئەندامی کۆنفرانسی جەماوەری عەرەبی لە دیمەشق، هەروەها ئەندامی لیژنەی باڵای بەرەی پێشکەوتنخوازی نیشتمانی عێراق بووە. لە ساڵی 1981 لە کابینەی سەدام حوسێن (1937-2006) وەک وەزیری دەوڵەت کاری کردووە، کە بە سەدام تکریتی ناسراوە. لە ساڵی 1981 لەلایەن سەرۆکی وڵاتی مالی، فەرمانی ئەفسەرانی پێبەخشرا، لە ساڵی 1983 پۆستی وەزیری دەوڵەت بۆ کاروباری دەرەوە لە کابینەی سەدام حوسێن وەرگرت، لە ساڵی 1984 دیسانەوە، لە ساڵی 1987 سەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەری ڕۆژنامەی کوردی "عێراق" بووە.

لە بەرهەمەکانی: ١.

1- تیۆرێک لە چەمکی دیموکراسی لە هزری پارتی سۆسیالیستی عەرەبی بەعسی - 1980.

2- یەکڕیزی نەتەوەییمان لە بەرامبەر دوژمن - 1981.

سەرچاوەکان: ١.

1. E.D.E., Jamara File FA-4, Dehqi Chaupi Khouton Lahgh5 براوەی مۆتانی عەلی خان نەسرەو بەه فازڵ میرانی لالایهین سەهباری زێباری، پێرمام، 5 چۆپاتی 2015، ژ. 6.

2. عەلی سنجاری، پرسی کورد و پارتی بەعسی سۆسیالیستی عەرەبی لە عێراق، بەشی سێیەم، (دهۆک - چاپخانەی خانی - ٢٠١٢ی زایینی)، ل. 419.

3. کریس کۆچرا، جانبێش میلی کورد، وەرگێڕانی ئیبراهیم یونسی، چاپ دۆم، (تاران - دەزگای چاپ و پەخشی نەغە - ١٣٧٧ی کۆچی)، ل. 376.

4. مستەفا نەحریمان، فەهراحانی، حەدیب، و نوسرانی کورد، هـ - 1986G، ژمارە 150.

5. لەدایکبووی ساڵی ١٩٦٣ - ١٩٧٠. پارۆدی سیاسی، (هولەر - چاپخانە، زەنکیچی ساهێح حەدین - ٢٠١٦)، LL ١١٤، ١٥٨.

6. عەبدوح حەمان شەهفەخەندی، چیشتی مەجور، (پاریس - ١٩٩٧)، ژمارە ١. 442.

7. شەوکەت خەزندەر، سەفەر و وێستگەکانی حزبی شیوعی عێراق... تێڕوانینێک لە ناوەوە، (بەیروت - دار الکنوز ئەلئەدەبییە - ٢٠٠٥)، ل ٢٨١-٢٨٢.

8. شتێک دەربارەی چاپەمەنی دهۆک، گۆڤاری زاگرۆس، وەزارەتی ڕۆشنبیری - هەرێمی کوردستان، ژمارە ٥، هەولێر، نیسانی ١٩٩٨، ل. 14.

9. تافیقی، مەحلە صدیق، هیچ عەیبێک لە ماڵەکەم و باخەکەم و دەرگای ماڵەکەمدا نییە. دووهیم، (هۆلەر - چاپخانە شەهاب - 1996)، LL 56، 68، 70، 72، 81.

10. گۆرانییەکی دەگمەن بە ناوی (گرێنجی دێزگای زانیارى کوردستان) شتێکی پێکەنیناوی تێدایە. گۆهان، جامارا 132، هاولەر، 2 ئەبی 1997، ل45-46.

11. جەمیل حسێن ئەلجبوری، سیاسەتمەدارانی باڵای عێراق لە سەردەمی کۆمارییەکان 1958-2003، بەشی یەکەم، (قاهیرە - ئۆفیس)

12. پارتی دیموکراتی کوردستان چیە؟

13. www.pdk-leqa1.com

14. محەمەد مەهلا قادر، بنەماڵەی حیزب و کەلتووری بارزانی نەهمەر، ناوی بنەماڵەکەی، (هۆلەر-دەزجەی چاپ و ئین ئاراس، ٢٠٠٧، ل ٥٥، ٦١، ٦٢، ٦٨).

15. فەرمانی کۆماری ژمارە ٦٣، ڕۆژنامەی عێراقی، وەزارەتی داد، ژمارە ٢٦٣٨، بەغدا، دووشەممە ٢٠ی شوباتی ١٩٧٨، ل. 9.

16. مەسعوود بارزانی، بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد، بەرگی سێ، چاپی دووەم، (هەولێر - چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە - 2002ی زایینی)، ل144، 253، 291.

17. مەسعوود بارزانی، بارزانی و هاوسەرەکەی، ئەزگاری خاوازی کۆرد، بەرگی سەیحیم – بەهشی دەواهیم، ​​(هاولەر – چاپخانە و هەزارەتی) بۆهرۆدا - ٢٠٠٤گ)، ژمارە ١. 104.

18. وەسفی حەسەن، دێحسابیکە شیرشە عیلولی بۆ ماوەی بەهادینان 1961-1963، (دێهک - چەپخانە خانی - 2012)، ژ. 168.