مەرجەکانی پێش نەشتەرگەرییەکە

دوای سەرکەوتنی هێزی پێشمەرگە لە شەڕی گەرووی زاخۆ، عیسا سوار داوای لە بارزانی کرد هێزێک بۆ لێدانی کۆمپانیای نەوتی عەین زەڵاح پێکبهێنێت. دوای وەرگرتنی ڕەزامەندی و گفتوگۆکردن لەسەر هەموو لایەنەکانی ئۆپەراسیۆنەکە، ئامادەکارییەکان بە نهێنی تەواو دەستی پێکرد. پاشان ئەسعەد خۆشەوی فەرماندەی گشتی ناوچەی بادینان، عیسا سوار بۆ سەرکردایەتیکردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی ڕاسپارد.

سەرکردەکانی هەرێم تیشکیان خستە سەر کۆکردنەوەی زانیاری لەسەر شوێنی عەین زالە کە نزیکەی 15 بۆ 20 کیلۆمەتر لە ناوچەی شاخاوییەوە دوورە و 8 بۆ 10 کاتژمێر بە پێ لە نزیکترین پێگەی پێشمەرگەوە دوورە. ڕووباری دیجلە وەک بەربەستێکی ئاوی بۆ پێشمەرگە بۆ پەڕینەوە بووە، ئەمەش پێویستی بە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنەکە لە کاتێکی پێوانەییدا هەبوو بۆ ئەوەی لە کاتی کشانەوەی هێزەکانی حکومەتدا ڕووبەڕووی هێزەکانی حکومەت نەبێتەوە و خۆدزینەوە لە هێرشە ئاسمانییەکان. ئەمەش کارئاسانی بۆ ئۆپەراسیۆنی پێشمەرگە کرد. لە ئەیلولی ساڵی 1962 دوو پۆلیسی کورد بە ناوەکانی حەمە سور حسێن بەرزنجی و مستەفا فەرەج شاوانی کە لە کۆمپانیای نەوتی عەین زاڵا کاریان دەکرد، پەیوەندییان بە شۆڕشەوە کرد. دوای گفتوگۆکردن لەگەڵ سەرکردەکانی هەرێم و ڕاوێژ و کۆکردنەوەی زانیاری و ئاڵوگۆڕی بیروڕا سەبارەت بە بەشداریکردنیان لە ئۆپەراسیۆنەکەدا، ڕەزامەندی کۆتایی درا.

ئامادەکارییەکانی پێشمەرگە

پێش ئەوەی پێشمەرگە لە ڕووباری دیجلە بپەڕێتەوە، عیسا سوور دیدارێکی لەگەڵ سەرجەم فەرماندە و بەرپرسانی پێشمەرگە ئەنجامدا. لە کۆبوونەوەکەدا هێزەکان بەسەر سێ گروپدا دابەشکران، هەر گروپێک فەرماندەیەکیان پێدرا کە ئەم ئەرکانەی خوارەوەی تێدابوو:

گروپی یەکەم: هێزی عیسا سوار کە پێکهاتبوون لە مەلا حەمدی عەبدولمەجید ئەلسەلەفی، عەبدولڕەحیم جاسم، کۆرپۆڕاڵ دەروێش و حاج قادۆ کەرەفی، لەگەڵ سەرۆکی ڕێبەر مستەفا فەرەج. ئەرکی ئەم گروپە کۆنترۆڵکردنی دەروازەی سەرەکی کۆمپانیاکە بوو.

گروپی دووەم: هێزی هاشم میروزی کە پێکهاتبوون لە عەلی سەیف ئەلدین و موراد مومی و شاهین شێخۆ لەگەڵ ژمارەیەک پێشمەرگە و فەرماندەی سەرەکی حەمە سور حسێن بەرزنجی. ئەرکی سەرەکی ئەم گروپە هێرشکردنە سەر بنکەی پۆلیسی عەین زالە بوو.

کۆتا گروپ سەرکردایەتی... عەلی سڵاو عەلیهاوکات لەگەڵ فەرماندەی گەمارۆکە، عەبدولڕەحمان دینۆ و ژمارەیەک پێشمەرگەی دیکە، ئەرکی ئەم گرووپە کۆنترۆڵکردنی چەند دامەزراوەیەکی گرنگ بوو لەناو کۆمپانیاکەدا، بەتایبەتی ژووری (سویچبۆرد و وایەرلێس)، لەگەڵ هێزێکی یەدەگ کە لەسەر گردەکانی دەوروبەری کۆمپانیاکە جێگیرکرابوون.

زیانەکانی دوژمن و دەستکەوتی پێشمەرگە

شەوی 11-12ی ئۆکتۆبەری ساڵی 1962، هێزی پێشمەرگە بەپێی پلانی پێشوو ئۆپەراسیۆنی دەستپێکرد. دوای پێکدادانێکی توند لەگەڵ پاسەوان و پۆلیسەکانی کۆمپانیاکە، توانیان ئامانجەکانیان بپێکن و ژمارەیەک پۆلیس کوژران و ژمارەیەکی دیکەش برینداربوون. هەروەها هێزەکانی پێشمەرگە توانیان 70 پۆلیس و ئەفسەر بگرن کە لەنێویاندا بەڕێوەبەری کۆمپانیا (دیک دانکۆرت) لەگەڵ دوو ئەندازیاری بەریتانی.

هاوکات پێشمەرگە کۆگایەکی نەوت و ئاڵوگۆڕێکی تەلەفۆن و هەشت ئۆتۆمبێلی کۆمپانیاکەیان سووتاندووە. دەستکەوتەکانی پێشمەرگە بریتی بوون لە 33 تفەنگ و دۆشکەیەک و شەش دەمانچە و دوو دۆشکەی برێم و دوو کامێرا و بڕێکی زۆر کەرەستەی پزیشکی. دۆڕانی پێشمەرگە لەم شەڕەدا شەهیدبوونی یەکێک لە چەکدارەکانیان بوو بە ناوی شاهین شێخۆ، کە دواتر تەرمەکەی لەلایەن هێزە عێراقییەکانەوە هەڵکەندراوە و دوای ئەوەی بە ئۆتۆمبێلێکی سەربازی لە عەین زاڵا ڕاکێشرا، تووشی زەلیلی نامرۆڤانە کرا.

کاریگەری ئەم پرۆسەیە

بەهۆی گرنگی و کاریگەریی سەرکەوتنی پێشمەرگە لەو ئۆپەراسیۆنەدا، مەلا... مستەفا بارزانی دوای ئەوەی هێزەکانی پێشمەرگە سەرجەم ئەفسەرانی پۆلیس و کارمەندانی کۆمپانیاکەیان ئازادکرد، تەلەگرامێکی پیرۆزبایی ئاراستەی عیسا سوار کرا. ئەو زیندانییە بیانیانە لەسەر فەرمانی سەرۆک بارزانی ڕەوانەی بارەگاکەی کراون و لەگەڵ گەیشتنیان بارزانی بە شەخسی پێشوازی لێکردن. بە ڕێزێکی زۆرەوە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا و هەموو پێداویستیەکانیان دابین دەکرا. دەبێ بگوترێ لە سەردەمی ئازاد کردنی ئەو گیراوانە و هەموو بێگانەکان، شۆڕشی کورد داوای هیچ قازانجێکی ماددی لە هیچ لایەنێک نەکرد؛ بەڵکو بێ بەرامبەر ئازاد کران.

ئەمەش بەو مانایەیە کە شۆڕشی کورد، بە ڕێنمایی ڕێبەری شۆڕش، مەلا مستەفا بارزانیهەمیشە بنەماکانی مافی مرۆڤ و بەها مرۆییەکان و یاساکانی جەنگی بەرز ڕاگرت و هەرگیز پەنای بۆ ئەشکەنجەدان یان توندوتیژی بەرامبەر بە دیلەکانی جەنگ نەدەبرد. سەرەڕای دڕندەیی سوپای دوژمن و نەبوونی پشتیوانی نێودەوڵەتی بۆ شۆڕشەکەی، شاخەکان دۆستی ئەو بوون و پشتی پێدەبەستن.

ئۆپەراسیۆنی عەین زالە لە یادی فەرماندەکانی سوپای عێراقدا ماوەتەوە.

تەنانەت ئەم ئۆپەراسیۆنە بەرفراوانە بە ڕوونی لە نووسین و بیرەوەریی فەرماندەکانی سوپای عێراق کە دوژمنی شۆڕشی کورد بوون بەڵگەی لەسەر بوو. بۆ نموونە لیوا سەعید حەمۆ ئەلتەلەفاری، فەرماندەی ئەوکاتەی فەوجی ٢ی لیوای ١١ی سوپای عێراق، نووسیویەتی: "ئەم ئۆپەراسیۆنە بوێرانەیە پێویستی بە هێزێکی جەستەیی زۆر بوو، بەو پێیەی هێزی پێشمەرگە توانی دووجار لە ڕووباری دیجلە بپەڕێتەوە، ئۆپەراسیۆنەکەش لە دوو شەو و یەک ڕۆژدا ئەنجامدرا". بەهەمان شێوە عەمید عەبدولکەریم فەرحان فەرماندەی فیرقەی 1ی سوپای عێراق نووسیویەتی "شۆڕشگێڕانی کورد هەڵمەتێکی سەرکەوتوو و بوێرانەیان لەدژی بیرە نەوتەکانی عەین زەڵاح لە باکووری ڕۆژئاوای موسڵ دەستپێکرد".

ئامانجی ئۆپەراسیۆنەکە

ئامانجی ئەم ئۆپەراسیۆنە ئەوە بوو کە بە حکوومەتی عێراق نیشان بدرێت کە هێزی پێشمەرگە نەک تەنیا دەتوانێت ناوچە شاخاوییەکان ببڕێت، بەڵکو دەتوانێت زیاتر خۆی بخاتە مەترسییەوە و ئۆپەراسیۆنی هاوشێوە لە دەشتە بەرفراوان و تەختەکاندا ئەنجام بدات. لە لایەکی دیکەوە هێرش بۆ سەر کێڵگەی نەوتی عەین زاڵا لە بازنە داراییە نێودەوڵەتییەکاندا بە توندی دەنگی دایەوە و لە ئەنجامدا لە کۆڕ و کۆڕ و کۆڕبەندە نێودەوڵەتییەکاندا حەز بە شۆڕشی کورد چڕتر بووەوە. جگە لەوەش زیانی بە ناوبانگی حکومەت گەیاند کە نەیتوانیوە دامودەزگاکانی بپارێزێت و وڵاتانی بیانی بە بەرژەوەندییە نەوتییەکان لە عێراقدا ترساند. لایەنێکی تری ئەرێنی ئەو ئۆپەراسیۆنە، جگە لە بەرزکردنەوەی ناوبانگی شۆڕشی کورد و زیانگەیاندن بە وێنەی حکومەت، هاندانی ڕۆژنامەنووسانی بیانی بوو بۆ سەردانی کوردستان و ئەنجامدانی لێکۆڵینەوە لەسەر شۆڕشی کورد و هۆکارەکانی خەباتی گەلی کورد و گەیاندنی دەنگی شۆڕشی کورد بە جیهان.

سەرچاوەکان:

1- عەبدولفەتاح عەلی البوتانی، هەرێمی بادینان 1925-1970، بەرگی یەکەم. 2، (چاپخانەی زانکۆی سەڵاحەدین - هەولێر - 2017).

2- ڕۆژین چەلەبی مونیر، 14ی 1ی 1958 - 6 ساڵی کارگێڕی 1975، ساڵی 14 ساڵی 1975، ساڵی 1975، (2018).

3- مەسعوود بارزانی و بارزانی و کوردی زاغەریخوازی و بارزانی و بازوتنەی، 2004.

4- شەوکەت مێلا ئیسماعیل حوسێن ڕەحمەتی خوای لێ بێت، خوای گەورە بیپارێزێت، (لێکدانەوەی ڕۆژنامە - هیولەر - ٢٠٠٦).

5- سەعید حەمۆ، بیرەوەرییەکانی فەرماندەیەکی لیوای پیادە، بەغدا، ساڵی 1977.