ڕێکخراوەکانی پەدەکە لەناو یەکە سەربازییەکانی زاخۆ ڕۆڵێکی چارەنووسسازیان بینی لە گواستنەوەی زانیاری لەسەر جموجۆڵەکانی سوپا بۆ مەلا ساڵح حاجی بەلقوسی سەرۆکی کۆمیتەی ناوچەی زاخۆی ئەو حزبە و دواتر هەواڵگرییەکەی بۆ عیسا سوار فەرماندەی پێشمەرگەی ناوچەکە گواستەوە. لە مانگی ئازاری ساڵی 1962ەوە پێشمەرگە دەستی بەسەر چەند بنکەیەکی حکومی کۆنتڕۆڵ کردبوو و لە گوندی تورکژە و قەلمە لە ناحیەی گێلی زاخۆ و سلیڤانا خۆی جێگیر کردبوو. بەرەبەیانی 1ی نیسانی ساڵی 1962، عیسا سوار نامەیەکی بەپەلەی لە کۆمیتەی ناوچەی زاخۆوە پێگەیشت کە ئاگاداری کردبووەوە کە فەوجێکی سەربازی لە شێخان بە فەرماندەیی عەقید مەجید سەبا ئەلئەبوسی لە ڕێگادان بۆ جێگرتنەوەی فەوجەکەی باتیفا. پێشتر فەوجەکەی باتیفا بەرەو بنکەی سەربازی فەیدە بەڕێکەوتبوو و تا کاتژمێر ٨:٠٠ی بەیانی کاروانەکەیان گەیشتە گەلی زاخۆ. ئەم زانیارییە گرنگە پێشتر لەلایەن خورشید سەلیم شێر، ئەندامی پەدەکە لەناو فەوجی ٢ی لیوای ٣دا پێشکەش کرابوو، کە مەلا عەلی ڕەشاد حەجانی ئاگادارکردەوە، دڵنیابوون لەوەی زانیاری هەواڵگری گەیشتە فەرماندە عیسا سوار. لەگەڵ پێگەیشتنی ئەو هەواڵە، عیسا سوار کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ چەند فەرماندەیەکی پێشمەرگە لە گوندی حەسەن ئاڤا بانگهێشت کرد بۆ داڕشتنی پلانێکی ستراتیژی بۆ هێرشکردنە سەر فەوجی ٢ی لیوای ٣. لە میانی دیدارەکەدا هێزی پێشمەرگە بەسەر شەش گروپدا دابەشبوو، هەر گروپێک ڕۆڵی دیاریکراویان لە شەڕەکەدا هەبوو. گروپی یەکەم بە سەرۆکایەتی عیسا سوار لەگەڵ پاسەوانەکانی و پێشمەرگە پلە باڵاکان خۆیان لە خوار زاخۆ لە نزیک گوندی حەسەن ئاڤا جێگیر کرد. گروپی دووەم کە لە ڕۆژئاوای گەلی زاخۆ جێگیر بوون، پێکهاتبوون لە هاشم مێرۆزی، یاسین ڕەشێ مێرۆزی، ئەحمەد مەحمود شارانشی، عەلی ڕەشۆ، فەرحان عەلی، و عارف دەروێش. گرووپی سێهەم کە لە ڕۆژهەڵاتی گەلی زاخۆ لە نزیک بنکەی سەحریجە بووکە جێگیر بوون، بریتی بوون لە فەرماندە عەلی هەڵۆ، سەلمان خورشید، سەعید هەڵۆ، سەعید خلیل و چەند کەسێکی تر. گرووپی چوارەم کە ئەرکی سەرقاڵکردنی بازگەی سەربازی کەلفرینیان پێسپێردرابوو، پێکهاتبوون لە شێخ مستەفای حاجی مەحمود، محەمەد خالید، نوعمان محەمەد، شەعبان سەعید، جەنگیر سێڤو. گروپی پێنجەم کە بەری ڕۆژهەڵاتی زاخۆیان داگیرکردووە، پێکهاتبوون لە سلێمان لاچی مزوری بالا، عارف سلێمان دۆسکی، عەلی عەلی سەیفەدین، شێخ سدیق عەبدوڵڵا، ئەمین عوزمانی و چەندانی تر. گروپی کۆتایی بە سەرۆکایەتی یاسین موهی دیزوی و پێشمەرگەکانی عەبدولڕەحمان محەمەد عەبدول، ڕاسپێردرا بۆ هێرشکردنە سەر بازگەی سەربازی کوخێن- تورکژە. پلانی شەڕەکە جەختی لەسەر پابەندبوونی توند بە ڕێنماییەکان کردەوە، عەلی هەڵۆ فەرمانی پێکرا کە یەکەم تەقە بکات بۆ ئەوەی ئاماژە بە دەستپێکردنی هێرشەکە بکات. سەرەڕای ئەوەش، پێشمەرگەکان ئاگادارکرانەوە کە خۆیان لە فڕۆکەکانی دوژمن بپارێزن و ڕێگری بکەن لە هەڵهاتنی دوو ئۆتۆمبێلی یەکەمی کاروانەکە کە فەرماندەی فەوج و ئامێرەکانی پەیوەندیکردنیان هەڵگرتبوو. ئەم ڕێوشوێنە زۆر گرنگ بوو بۆ ڕێگریکردن لە پەیوەندیکردنی هێزە عێراقییەکان بۆ دهۆک بۆ بەهێزکردنی هێزەکان، ئەمەش دەکرا ئۆپەراسیۆنەکە بخاتە مەترسییەوە.

دوای خۆڕێکخستن و ئامادەکاری ورد، پلانی ڕووبەڕووبوونەوە لە شێوەی بۆسەیەکی ورد و ڕێکخراو داڕێژرا. پێشمەرگە، بە شێوەیەکی زۆر ستراتیژی و وریا، بە گەڵای دار خۆیان دەدزێتەوە و بە شاراوەیی بە درێژایی شوێنەکانی بۆسەدان خۆیان جێگیر کرد. یەکێک لە هەنگاوە تاکتیکییە سەرەتاییەکان کە پێشمەرگە جێبەجێی کرد، بڕینی هێڵەکانی تەلەفۆنی نێوان زاخۆ و موسڵ بوو، بەمەش ناوچەکە گۆشەگیر بوو و پەیوەندییەکان لەگەڵ هێزی بەهێزکەری ئەگەری پچڕا. بەرەبەیانی ١ی نیسانی ١٩٦٢، کاتێک کاروانی فەوجەکە کە پێکهاتبوو لە ٣٥ ئۆتۆمبێل کە پێنج تانک و پێنج جیپی ئەفسەر و دوو پیکاب کە پاسەوانی فەرماندەی فەوج و کەرەستەی پەیوەندییەکانیان هەڵگرتبوو، گەیشتنە کۆتایی گەرووەکە، پێشمەرگە دەستیان بە هێرشەکەی کرد. کاروانەکە لە هەردوو لاوە کەوتە بەر تەقەی سەخت و لە ئەنجامدا زیانی گیانی بەرچاو لەنێو ئەفسەر و سەربازەکاندا لێکەوتەوە. لە نێو قوربانییەکان، فەرماندەی فەوجەکە، عەقید محەمەد یەحیا، بریندار بووە، هاوکات یاریدەدەرەکەی، لیوا نەسیم تورکمانی، کوژراوە. هێزەکانی پێشمەرگە توانیان شەش ئەفسەر و 173 سەرباز بگرن و بە بارمتە بیانگرن، هاوکات 53 ئەفسەر و سەربازی دیکەش لەکاتی پێکدادانەکاندا برینداربوون. جگە لەوەش پێشمەرگە دەستی بەسەر هەموو چەک و تەقەمەنی و ئۆتۆمبێلی سەربازی و کەرەستەی فەوجەکەدا گرت و گورزێکی بەرچاوی لە هێزەکانی دوژمن گەیاند. بەڵام پێشمەرگە لە شەڕەکەدا زیانی گیانیشی بەرکەوتووە، لەوانە کوژرانی یاسین مێرۆزی و سەبری عەبدی و قادر ئیسماعیل حەسەن. چەند کەسێکی دیکە، وەک محەمەد یوسف گڕاڤی، ئیسماعیل هاجەر، فەیزی عوسمان، سلێمان ئاسۆ، برینداربوون، شانبەشانی چەندین چەکداری ئازای دیکە کە لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەکەدا برینداربوون.

شەڕەکە کاردانەوەی بەرچاوی لە سەرانسەری بازنەی سەربازی و سیاسی و نیشتمانیدا بەدوای خۆیدا هێنا، تا ئەو ڕادەیەی تەنانەت جەنەڕاڵ ئەرکانی سوپای عێراق، ئەحمەد ساڵح عەبدی، دوودڵ بوو لە ئاگادارکردنەوەی عەبدولکەریم قاسم لەو شکستە. بەپێی زانیارییەکان، دە خولەک چاوەڕێی کردووە پێش ئەوەی هەواڵەکەی بۆ بشکێنێت. لە بەغدا دەنگۆی ئەوە بڵاوبووەوە کە ستافی گشتی داوای لە ئەفسەرێک کردووە بە وریاییەوە ڕاپۆرتەکە لەسەر مێزی سەرۆک دابنێت، ئەمەش ڕەنگدانەوەی ئەو شەرمەزارییە بێئەندازەیە کە بەهۆی ئەم شکستە شەرمەزارکەرەوە دروست بووە، کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە سەرانسەری عێراقدا دەنگی دایەوە. لەناو دانیشتوانی عێراقدا گاڵتەکردن بە پڕوپاگەندەی عەبدولکەریم قاسم بەربڵاو بوو، بەتایبەتی ڕاگەیاندنەکانی پێشووی کە بانگەشەی ئەوەی دەکرد "چەتە و بەربەستەکانی" بنبڕ کردووە. ئەم ڕووداوە تیشکی خستە سەر ئەو ڕاستییەی کە حکومەتەکەی نەیتوانیوە بزووتنەوەی کورد بێلایەن بکات. هاوکات، سوپای عێراق دەستی کرد بە تێگەیشتن لەوەی کە ململانێ لە کوردستاندا چووەتە قۆناغێکی نوێ و ترسناکتر و هەڵوەشاندنەوەی بزووتنەوەی کورد بەو شێوەیەی کە پێشبینی دەکرا ڕاستەوخۆ نابێت.

هێزە سیاسییەکانی عێراقیش کاریگەرییەکانی شەڕی بەردەوامی کوردستانیان ناسی و دانیان بەوەدا نا کە بەردەوامبوونی زیانی زیاتر بە عێراق دەگەیەنێت و کێشەکانی میللەت بەردەوام دەکات. به ڵام ئه م درککردنه به عس و ناسیۆنالیسته عه ڕه بیه کان درێژ نه بووه وه ، که هه ڵوێستیان له سه ڕ دۆزی کورد وه ک خۆی مابووه وه . بەردەوامیی یاخیبوونی کوردیان بۆ ئەوە گەڕاندەوە کە بە نەرمی عەبدولکەریم قاسم و شکستهێنان لە بەکارهێنانی هێزی پێویست لە دژی کورد هەستیان پێدەکرد. ئەم فراکسیۆنانە دەیانگوت دەتوانرێ بە چڕبوونەوەی تۆپباران و جێگیرکردنی هێزی سەرسەخت و پەرەسەندنی توندوتیژی، بزووتنەوەی کورد سەرکوت بکرێت و بنبڕ بکرێت. لە بەرامبەر ئەو پاشەکشەیەدا، حکومەت دوو هێندە دابەزی بە بڵاوەپێکردنی هێزی زیادە بۆ کوردستان، ئەمەش ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی پەرەپێدا. هاوکات هەڵمەتێکی دڕندانەی دەرکردن و گرتن دەستپێکرد کە خەڵکی مەدەنی و گوایە لایەنگرانی شۆڕشی کوردیان کردە ئامانج، بەتایبەتی لە شارۆچکەی زاخۆ. ئەم دەستگیرکردنانە بە ئارەزووی خۆیان ئەنجامدراون، زۆرجار بەبێ هیچ بەڵگەیەک بۆ پشتڕاستکردنەوەی تۆمەتەکان، ئەمەش سەرکوتی حکومەت زیاتر قووڵتر دەکاتەوە.

سەرچاوە:

١- عبدالفتاح علي البوتاني، منطقة بادينان ١٩٢٥ – ١٩٧٠، ج ٢، مطبعة جامعة صلاح الدين، اربيل، ٢٠١٧.

٢- محەمەد ساڵح پێندڕۆیی (جگەر سۆز)، ژیان و خەباتی شەهیدی فەرماندە عەبدوڕەحیم جەسیم بارزانى،بێ شوێنى چاپ، ٢٠٢٠.

٣- ڕوژین چلبى منیر، زا١٤ى تیرمەها ١٩٥٨- ٦ى ئادار ١٩٧٥، سەنتەرێ زاخۆ بۆ ڤەلینکوێن کوردى، زاخۆ، ٢٠١٨.

٤- شکیب عقراوی، سنوات المحنة في کردستان. اهم الحوادث السياسية والعسکرية في کردستان و العراق من ١٩٥٨ – ١٩٨٠، مطبعة الثقافة، اربيل، تشرینی دووه م.