کۆنفرانسی بەرلینی پارتی دیموکراتی کوردستان

کۆنفرانسی بەرلینی پارتی دیموکراتی کوردستان (کۆنفرانسی بەرلین – ١١ی ئابی ١٩٧٦) بە سەرۆکایەتی سامی عەبدولڕەحمان و ژمارەیەکی زۆر لە ئەندامان و لایەنگرانی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە بەرلینی پایتەختی ئەڵمانیای ڕۆژئاوا بەڕێوەچوو. مەبەست لە سازدانی ئەو کۆنفرانسە، پێداچوونەوە بوو بە سیاسەتی ڕابردووی حیزب و ڕێکخستنەوەی ئۆرگانەکانی حیزب و فراوانکردنی شۆڕشی چەکداری لە باشووری کوردستان. 

بارودۆخ و هۆکارەکان

 لە ئەنجامی ڕێککەوتنی جەزائیر لە ٦ی ژانویەی ١٩٧٥ لە نێوان ئێران و عێراق، شۆڕشی چەکداری لە باشووری کوردستان (شۆڕشی ئەیلول) دوای کۆبوونەوەیەکی بەرفراوان لە حاجی عومەران لە ١٨ی ئازاری ١٩٧٥ بە فەرمانی سەرۆک مستەفا بارزانی ڕاگیرا. بەهۆی ئەمەوە زۆربەی سەرکردایەتی حیزب و ژمارەیەکی زۆر لە پێشمەرگە و خەڵکی سڤیل لە باشووری کوردستان دوای ڕێککەوتن لەگەڵ حکوومەتی شاهانشاکانی ئێران وەک پەنابەر چوونە ئەو وڵاتەی ئاماژە پێکراوە. بەم شێوەیە هەموو ئۆرگان و دامودەزگاکانی حیزب بە سەرکردایەتیی حیزبیشەوە لە باشووری کوردستان بە کردەوە بڵاوەیان پێکراوە.

دوای چەند مانگێک لە ئاوارەبوون لە ئێران، سەرکردایەتی پارتی دیموکراتی کوردستان بە مەبەستی ڕێکخستنەوەی ڕیزەکان بە سەرکردایەتی مەسعوود بارزانی، لە ڕێپێوانی ١٥ی نیسانی ١٩٧٥ لەسەر چەمێک لە دەرەوەی شاری نەغەدە بە ناوی (هاوت چێشمە) بە نهێنی لەگەڵ هەریەک لە جەوهەر نامیق و کەریم شنگاری و عارف تەیفور و محمد ڕەزا کۆبووەوە. لەم دیدارەدا بڕیاری دووبارە ڕێکخستنەوەی حیزب درا، پاشان لە کۆبوونەوەی نهێنی کەرەج لە سەرەتای مانگی نۆڤەمبەری ١٩٧٥دا، بڕیار درا کە سەرکردایەتییەکی نوێ لە ئەندامانی کۆنی کۆمیتەی ناوەندی و کادرە گەنجەکانی حیزبەوە دروست بکرێت، بۆ ئەوەی جێگەی سەرکردایەتی پێشووی حیزب بگرێتەوە. هەر بەو بۆنەیەوە لە 10ی کانونی یەکەمی ساڵی 1975 بەیاننامەیەک ئامادەکرا و بڵاوکرایەوە بەناونیشانی )سەرکردایەتی کاتی(. ژمارەی ئەندامانی هەڵبژێردراو بۆ سەرکردایەتی کاتی پێکهاتبوون لە یازدە ئەندام: مەسعوود بارزانی، ئیدریس بارزانی، سامی عەبدولڕەحمان، جەوهەر نامیق، کەریم شنگاری، عارف تەیفور، محەمەد ڕەزا، ئەزاد بەرواری، نوری شاوەیس و عەلی عەبدوڵڵا و کەمال کەرکوکی.

دامەزراندنی ناوی ئەندامانی سەرکردایەتی کاتی حیزب پێویستی بە کۆنگرە بوو، چونکە بەپێی بەرنامە و سیاسەتی پەسەندکراوی پارتی دیموکراتی کوردستانی کۆنگرەی هەشتەم لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو لە ناوپردان دەبوو ئەندامانی کۆمیتەی ناوەندیی حیزب لە کۆنگرێس هەڵبژێردران و ئەگەر بارودۆخەکە بۆ کۆنگرە گونجاو نەبووایە، حیزب دەیتوانی لە هەر شوێنێک کە لە ژێر ئەو کۆنگرەیەدا بێت، کۆنفرانسێک ساز بکات بە سەرپەرشتی ئەندامێکی کۆمیتەی ناوەندی پێشوو. بەهۆی بارودۆخی حیزب و ناوچەکە نەیهێشت کۆنگرە لەلایەن سەرکردایەتی حیزبەوە ببەسترێت، بڕیاردرا کۆنفرانسێکی فراوان لە ئەوروپا ببەسترێت.

بە هەوڵی لقی (لیق) شەشی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە هاوینی ساڵی 1976، سنووری ئەوروپا بەڕووی پەنابەرانی کورددا کرایەوە، دوای ئەوەی هەردوو وڵاتی نەمسا و هۆڵەندا ئامادەیی خۆیان نیشاندا بۆ وەرگرتنی ژمارەیەک کورد وەک پەنابەر، لەلایەن نووسینگەی پەیوەندییەکانی پارتی لە تاران، ژمارەیەک پەنابەر کە ژمارەیەک لە سەرکردایەتی نوێی پارتی لەخۆگرتبوو، ڕەوانەی ئەوروپا کران. دوای گەیشتنیان، ئاوارەکان ڕێکخران و ژمارەیەکی زۆریان لە لایەن لقی (لیق) شەشی ئەورووپا بەسەر ڕێکخراوی حیزبدا دابەشکران. بەم شێوەیە دۆخی حیزب لە ئەوروپا باشتر بووە و لە ٢٦ی ئایاری ١٩٧٦ سامی عەبدولڕەحمان لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە لەندەن دەستپێکردنەوەی شۆڕشی چەکداری لە باشووری کوردستان (شۆڕشی گوڵان) ڕاگەیاند. لەم ماوەیەدا سەرکردایەتی حیزب بڕیاریدا کۆنفرانسی حیزب لە ئەوروپا ئەنجام بدات.

ئامادەکارییەکانی کۆنفڕانس

 لەلایەن لقی ئەوروپی (لیق) شەشی پارتی دیموکراتی کوردستان، ئامادەکاری بۆ کۆنفرانسەکە کراوە، چونکە بارەگای لقەکە لە بەرلینی ڕۆژئاوا بووە، ئەو شارە وەک شوێنی ئیدارەدانی کۆنفرانسەکە دەستنیشانکرا. دوای ئەوەی ئامادەکارییەکان کرا، داوا لە لیژنەی هەرێمی ئەوروپا کرا کە نوێنەرەکانیان بنێرن بۆ بەرلین، هەر لیژنەیەکی قەزاکە لانیکەم دوو نوێنەری بۆ دیاریکرا. لیژنەی قەزاکە لەنێو خۆیاندا ئەندامێکیان هەڵبژارد، لەگەڵ سەرۆکی لیژنەی قەزاکە، کە ڕاستەوخۆ چووە کۆنفرانسەکە و بە ڕاپۆرتێکەوە گەیشتە بەرلین. هۆڵی زانکۆی بەرلین بەکرێ گیرا بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوەکانی کۆنفرانس، لیژنەی ئامادەکاری کۆنفرانسیش پێکهێنرا کە بریتی بوون لە سامی عەبدولڕەحمان، نوری شاوەیس، حەمەڕەزا و عارف تەیفور.

لە 11ی ئابی 1976، بە سەرپەرشتی سامی عەبدولڕەحمان و لیژنەیەکی ئامادەکاری، کۆنفرانسەکە دەستی بە ئەنجامدانی کۆبوونەوەکانی کرد، ژمارەی ئەندامانی لیژنەی ناوچەی (ناوچە)ی ئەوروپا چل ئەندامی لقی شەشەم بوون، بە گشتی لەگەڵ ئەندامانی سەرکردایەتی کاتی، ئەو کادرانەی کە تازە گەیشتبوونە ئەوروپا و میوانەکان، کە یەکێکیان عیسمەت شەریف وانلی بوو، ژمارەی کۆنفڕانسەکە ئامادەبووان گەیشتنە چل و هەشت بۆ پەنجا کەس، لەوانە تاریق ئاکرێی (بەرپرسی لقی شەش)، عەزیز شێخ ڕەزا، سیامەند بەننا، ڕەمزی شەعبان، دکتۆر پیرۆت، حەمید ئاکرەیی، پۆڵا مەغدید قەساب کۆیی، محەمەد ساڵح جومعە، فەوزی ئەسعەد، محەمەد میسۆ، جەمال عەلەمدار، دکتۆر عومەر ئۆرەمەری، فەرهاد سۆفی (فەرهەد جوبرائیل)، تۆفیق فەیلی، مەجید فەیلی، عیزەدین بەرواری، عەبدولقادر بەرواری، عەبدولسەلام بەرواری، فایق نێروەیی، محەمەد ئەمین داڵاوی، ئازاد مەحمود خەفاف، وریا سەعتی، عەبدولڕەحمان پێداوی، غازی زێباری، محەمەد حەسەن عەونات، د.

کۆنفرانسی... 

کۆنفرانسەکە لە نێوان ١١ بۆ ١٦ی پووشپەڕ بەردەوام بوو و لە کۆبوونەوەکەدا ڕەشنووسی نامیلکەی هەشتا لاپەڕەیی بە ناونیشانی (رێگای بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کورد) لەلایەن سامی عەبدولڕەحمانەوە خوێندرایەوە. ئەمەش لەلایەن لیژنەی سەرپەرشتیاری کۆنفرانسەوە ئامادەکرابوو، بەتایبەت سامی عەبدولڕەحمان و نوری شاوەیس کە نامەیەکی ڕەخنەیی بوو. باسی شۆڕشی ئەیلول و سەرکردایەتی شۆڕش بوو و لەژێر باوەڕێکی پتەوی چەپگەرای مارکسیزمی لینینیزمدا نووسرابوو؛ نامەکە لەلایەن ئەندامانی کۆنفرانسەوە گفتوگۆی لەسەر کرا و دواتر دەنگی لەسەر درا. بەشی دووەمی ئەرکی کۆنفرانسەکە دامەزراندنی ناوی ئەو یازدە ئەندامی سەرکردایەتی کاتی بوو کە پێشتر وەک ئەندامی سەرکردایەتی هەڵبژێردرابوون، چوار ئەندامی دیکە زیادکرا. ئەو ئەندامە نوێیانەی کە دوای ئاشکرابوونی ناوەکانیان وەک ئەندامی نوێی سەرکردایەتی کاتی هەڵبژێردرابوون بڕیار بوو بگەڕێنەوە باشووری کوردستان و بەم شێوەیەش دوای دەنگدان هەریەکە لە وریا سەعتی و دڵشاد میران و ئازاد خەفاف و عەبدولڕەحمان پێداوی وەک ئەندامی نوێی سەرکردایەتی هەڵبژێردران و بۆ لیستی ئەندامانی سەرکردایەتی کاتی زیادکران، بەمەش ژمارەی ئەندامانی سەرکردایەتی کاتی زیادکرا بوون بە پانزە ئەندام و بە شێوەیەکی یاسایی دامەزران.

جگە لە کار و ئەرکەکانی کۆنفرانسی بەرلین، لەم کۆنفرانسەدا هەندێک بڕیاری سیاسی درا، کە تیایدا هەڵبژاردنی سەرۆک مستەفا بارزانی وەک سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان و ئامادەکاری بۆ کۆنگرەی نۆیەمی پارتی، گرنگترین بڕیار بوون.

دوای کۆتاییهاتنی کارەکان و ئەرکەکانی سەرکردایەتی کاتی و هەڵبژاردنی ئەندامانی نوێ و دامەزراندنیان، کۆنفرانسەکە لەلایەن لقی شەشی (لیق) درێژکرایەوە، دوای کاندیدکردنی کاندیدەکان بڕیاردرا دەنگ بە هەڵبژاردنی دوو کارگێڕی لیژنەی لق بۆ لقی شەشی ئەوروپا بدرێت، لەئەنجامی دەنگدانەکەشدا، تاریق ئاکرێی وەک سەرۆکی لق و سیامەند بەنا و عەبدولسەلام دەستنیشانکرایەوە هەروەها بەرواری وەک کارگێڕانی لقەکە هەڵبژێردران. دواتر د.جەرجیس حەسەن و حەمید ئەقراوی بۆ دەستەی کارگێڕی لق زیاد کران.

کۆنفرانسەکە شەش ڕۆژی خایاند و لە ١٦ی ئابی ١٩٧٦ کۆتایی بە چالاکییەکانی هێنا، کە هەمان بەرواری دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو. ئاهەنگێکی بچووک بەڕێوەچوو و دواتر بۆ ئێوارەی هەمان ڕۆژ، بڕیارەکانی کۆنفرانسەکە بۆ ئەندامان و بەشداربووانی کۆنفرانسەکە خوێندرایەوە، بەهۆی هەستیاری دۆخی سیاسی ئەوکاتە، هیچ لێدوانێک بەبۆنەی کۆتایی هاتنی کۆنفرانسەکەوە بڵاونەکرایەوە، نامیلکەیەک بەناونیشانی "رێبازی تەڤگەری ئازادیی کورد" دەرچوو، کە دواتر نامیلکەکە وەک ڕاپۆرتی سیاسی سەرکردایەتی کاتی پارتی دیموکراتی کوردستان پەسەندکرا ١١-١٥ی ئابی ١٩٧٦.

سەرچاوە:

• فاروق محەد محەمەدئەمین، سیاسه ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌.

• پارتی دیموکرات و کۆنفرانس (پرۆگرام و مێژوویی و کۆنفرانس) (پرۆگرام و مێژوویی و دیدار و دیکراتی ناوخۆیی، دەستبەسەرداگرتنی ئینسانی پارتی دیکراتی، گیانی دەستی، (هولێر- چاپخانە ڕۆکسانا- ٢٠٢).

• صلاح الخرسان، التیارات السیاسیة في کردستان العراق، قراءة في ملفات الحرکات و الأحزاب الکردیة في العراق٤ ١٩٦-٢٠٠، (بیروت – مطبعة البلاغ –١م).

• کریس کوچرا، جنبش ملی کرد، ت . ابراهیم یونسی، چاپی دوم، (تهران- مؤسسه انتشارات نگاه- ١٣٧٧).

• کنف سران اوپک با اطط بومدین داغرب تشکیل شد، ڕومزت اطلاعات، شماره ١٤٦٦، چهار شناری ١٤ اسفند ماه ٥٥٣٣.

• عومێرێک عوسمان، ژیانی کورد، (هولێر- چاپخانە حاجی هاشم- مانگی ڕابردوو).

• د. عه لی به ڕده وامه ، بزاڤی ڕزگاریخوازی ده سته ی به ڕده وام و به ڕده وام و به ڕهه مه کانی عێراقی ته واوی سال ئینگلیز جه نگیه ی عێراق دا (١٩٨ -٨٨)، چاپی سه ڕمایه ، (ههولێر- چاپخانه حاجی هاشم-٠٨).

• مسودة النظام الداخلي للحزب الدیموقراطي "المؤتمر الثامن" (١٩٧٠)، الفصل الرابع (المنظمات الحزبیة – واجباتها و صلاحیاتها)، المادة السابعة العشرة – الجنة النرکزیة، فقرة ٢.

• حامید ھۆکارەکەی، ئیدریس مستفا بارزانی و بارزانی باشتر زانستی مێژووی زارەکی، (که ستۆڵم- ٢٠١٤).

• محه ڕه تایبه ت کاری لا قادر، کور له مێژووی پارتی و بارزانی هه ڵمه ڕ، چاپی سێی خول، (ههولێر- چاپخانه ئاراس- ٢٠١٢).

• بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى (هەروەها) • بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى (هەژمارە) و (هەولێر -٢١\٢٠١٧).

• ئه‌رشیفی ده‌سته‌ی ئینسكلۆپێدیا، چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ عارف ته‌یفوور، (خازر - ١١\١٢\٢٠١٦).

• مەفرەزەکانی فیدڕاڵی و دەستبەسەرداگرتن و دەستبەسەرداگرتن، چاوپێکەوتن لەگەڵ مولازمدا، ١٤\٨\٢٠١٦.

• بروشيريفيرى ليفيرى و هيرى ، چاوپێکەوتن لەگەڵ تارق ئاکدارى، (هول -٢٠١٧).

• بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى بەرنامەى (ههههه وله - ٢٠١٧).

• دیموکراسی خوازیاری کاتی، ڕێبازی بزوتوتی ئازادی کورد، ڕێبازی بزووتنەوەی ئازادی کورد، دەستبەکاربوونی شۆڕشی ئیسلامی و پارتی دیموکراتی کوردستان، ڕاپۆرتی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان، ڕاپۆرتی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان، ڕاپۆرتی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان (١١- کاتی کاتی کۆنترۆڵکردنی پارتی و دەستەی کارگێڕی و کۆنترۆڵکردن)ی ئابوتی ١٩٦٠.